Eylül başında Bilişim Zirvesinde yer alan panellerden birisi de “Telekom’da Serbestleşme”ydi ve benim de konuşmacı olarak katıldığım bu panelin moderatörlüğünü Telekomünikasyon Kurumu’nun eski kurul üyelerinden A.R.Gülhan üstlenmişti. Kendisiyle karşılaşınca, Telekomünikasyon Kurumu’nun kuruluşunda bulunmuş ve yapılandırması sırasında Kurul’da görev almış, sektörde de geçmiş tecrübeleri bilinen Gülhan’a TK, TT ve Telekomünikasyon sektörü üzerine düşüncelerini sordum. İşte bu röportaj o konuşmanın eseridir.
turk-internet.com : Telekom sektöründe sizi tanımayan olduğunu sanmıyorum ama bu sayfalarda tarihe bir izdüşüm koymak açısından kendinizi tanıtır mısınız? Biliyorsunuz turk-internet.com’un bu tür bir arşivleme fonksiyonu da var.
Abdullah Raşit Gülhan : Ne kadar tanınıp tanınmadığımı bilmiyorum ama bu nazik sözlerinize teşekkür ederim.
Telekomünikasyon ile ilgim lise yıllarında, amatör telsizin yasak olduğu dönemlerde arkadaşlarımla birlikte İzmir’de küçük alıcı ve vericiler yaparak başladı. Profesyonel yaşamıma 1984 senesinde mühendis olarak atandığım Telsiz Genel Müdürlüğünde başlamış oldum. Telsiz Genel Müdürlüğünde Standartlar Dairesi Başkanlığı bünyesinde Elektronik ve Test ve Ölçüm Laboratuarını kurdum ve bu laboratuarın ilk ve tek mühendisi olarak bir süre hizmet ettim.
Daha sonra ITU ve ETSI ile ilişkilerden sorumlu oldum. Bir süre çalışmak üzere gittiğim Amerika’dan döndükten sonra askerlik hizmetimin tamamlanmasını takiben Radyo ve Televizyon Vericileri ve Radyo Stüdyolarında sorumlu Grup Müdürü olarak Sony’nin temsilcisi olan bir firmada çalıştım.
Milli Monitör Sistemi projesinde çalışmak üzere, 1992 yılında o zamanki Telsiz Genel Müdür Yardımcısı Hüseyin Güler tarafından TGM’de hizmete geri çağrıldım. Bu projenin alıcı, anten gibi teknik bölümlerini hazırladım. Proje esnasında Radyo ve Televizyon frekanslarının RTÜK tarafından planlanması nedeniyle, Radyo ve Televizyon Yayıncılığı Şube Müdürlüğü görevine getirildim.
1998 yılında Motorola’nın telsiz bölümünün Türkiye temsilcisi ve çözüm ortağı olan SETKOM Şirketler Grubunda görevimi 29 Mart 2000 tarihinde, Telekomünikasyon Kurul Üyesi olarak Bakanlar Kurulu tarafından atanıncaya kadar sürdürdüm.
Telekomünikasyon Kurulunda Kurul Üyeliğimin yanı sıra son bir yılında Kurul II. Başkanlığı görevini yürüttüm ve 29 Mart 2004 tarihinde Kanun gereği görevim sona erdi.
Şimdi kurduğum arg danışmanlık hizmetleri bünyesinde telekomünikasyon düzenlemeleri, düzenleme stratejilerinin telekomünikasyon sektörüne etkileri ve Türk Telekom’un özelleştirlmesi ile Telsim’in satışı gibi sınırlandırdığım bazı konularda çalışmalarımı sürdürmekteyim Bunlarla birlikte uzun süredir zevkle yürüttüğüm üniversitedeki part-time öğretim üyeliğim ile TÜBİTAK Ulusal Meteoroloji Enstitüsünde danışma kurulu üyeliğimi sürdürmekteyim.
turk-internet.com : Abdullah Bey, serbestleşme yılının içinde ve 9 ayı bitirmiş durumdayız. Gelinen noktayı, serbestleşme açısından nasıl görüyorsunuz? Hem TK, hem TT, hem siyasetçiler hem de serbest telekom işletmecileri açısından bakarsak ne görüyorsunuz?
Abdullah Raşit Gülhan : Öncelikle Telekomünikasyon sektöründe serbestleşmeyi niçin çok önemsediğimi kısaca ifade etmek istiyorum. Bunun için de isterseniz telekomünikasyon sektöründe serbestleşmenin kısa tarihçesinden bahsederek bazı yanlış anlama ve değerlendirmeleri ortadan kaldıramaya ve bilahare sorunuz tamamını cevaplandırmaya çalışayım.
Türk Telekomünikasyon sektöründe “serbestleşme girişimi”nin çok yeni başlayan bir husus olmadığının bilinmesi gerekir. Hatırlayanlar bilir “telsiz cihazı bulundurmak”, bir dönem casuslukla eşdeğer ve ağır cezalık bir husustu. Benim profesyonel hayatıma başladığım Telsiz Genel Müdürlüğü, kuruluşundan hemen sonra 1983 yılına kadar, tabu olarak kabul edilen bu konuda “Community ve Analog Trunk Telsiz sistemleri” işletmek üzere o tarihlerde başvuran ve hizmetlerini halen bu konuda sürdüren çeşitli işletmecilere, bu ticari faaliyet için kimi zaman Bakanlığın karşı çıkışına rağmen 1986-98 yıllarında yetki o zamanki Bağlı Kuruluş olan Telsiz Genel Müdürlüğünde verildi.
Ulaştırma Bakanlığı tarafından hazırlanan Katma Değerli Hizmetler Yönetmeliği bildiğiniz gibi 1995 yılının sonunda yürürlüğe girdi ve ülkemizde tüm telekomünikasyon sektörünün serbestleşme girişimlerinin önü açıldı.
Ancak 1994’de sadece iki GSM işletmecisi Türk Telekom ile gelir paylaşımı ile işe başladılar ve lisanslarını 1998 yılında aldılar. 2000 yılına gelindiğinde sizin de bildiğiniz gibi 4502 sayılı yasa çeşitli kanunlarda değişiklik yapıldı. Bu tarihe kadar herhangi bir yetki verilememişti. 4673 sayılı yasa ki Mayıs 2001 de yürürlülüğe girerek yetkilendirme yetkisini Telekomünikasyon Kurumuna verdi.
Biraz önce ifade ettiğim tüm bu yasal düzenlemeler ile 1.1.2004 tarihine kadar telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetleri ile altyapı işletmeciliğinin sadece tekel olmasına diğer tüm faaliyetlerin serbestleşmesine karar verilmiştir.
Yasaya ve yasanın genel ve madde gerekçelerine bakıldığında tekel durumunun istisnai ancak serbestleşmenin arzu edilen bir piyasa şekillenmesi olarak belirlendiği açıkça görülmektedir.
Bu tarihçeyi şu nedenle size anlattım ülkemizdeki mevcut veya müstakbel işletmeciler aslında 8-9 aydır serbestleşmeyi beklemiyorlar, serbestleşme için çok uzun zaman harcandı. Bu sürenin 8-9 ay ile sınırlandırılmasının yanlışlığına dikkat çekmek istiyorum. Sancıların arttığı hepimizin malumu, her geçen gün sektörde kan kaybı artmakta, profesyonel yöneticiler şirket yönetimine yaptıkları iş planları hakkında bir yandan cevap verirken, çeşitli vaatler ve umutlarla istihdam ettikleri bu ülkenin son derece güzide gençlerinin görevlerine ister istemez son veriyorlar. Bu çok üzücü.
Bugün alternatif telekomünikasyon omurgası, altyapı, Sabit Telsiz Erişimi lisanslarını verilmeyişi, UMTH işletmecilerinin arabağlantı sorunları sektörde mevcut arkasından ortak yerleşim ve tesis paylaşımı Yerel Ağın Ayrıştırılması gibi bir dizi sorun var bunlar bize biraz önce izah etmeye çalıştığım süreç içinde halen tam olarak serbestleşmenin gerçekleşmediğini ifade ediyor.
Bu durumun telekomünikasyon sektörünün geleceği üzerindeki menfi etkisi göz ardı edilemez ancak Türk regülasyon ve regülasyon stratejilerinin Telekom’un satışına da etki yaratacağı her işini bilen alıcının bu konuları didik didik inceleyeceği ve anlamaya çalışacağı beklenmelidir. Ama bu “belirsizlik” durumu, yatırımı, istihdamı ve gelişmeyi engelleyecektir.
Paneldeki konuşmamda da bahsettiğim bir konu var; hatırlarsanız. The McKinsey Quarterly’nin 2004/3 sayısında genel anlamda Telekomünikasyon sektöründe gittikçe artan kompleks yapı, yakınsama telekomünikasyon otoritelerinin en büyük handikabı veya diğer bir söyleyişle çalıştırmalarını güçleştiren, düzenlemeleri zorlaştıran bir olgu olduğu üzerinde duruluyor. Ve telekomünikasyon otoritelerinin dünyada şu anda hemen hemen en zor işi yapan kurumlar olduğu ifade ediliyor. Telekomünikasyon ve bilişim sektörleri gibi son derece dinamik ve ileri teknoloji içeren sektörlerde düzenleme yapabilmek gerçekten çok zor. Düzenlemelerin sektör, devletin diğer kurumları ve üniversiteler ile uluslararası kuruluşlar ile uyumlu işbirliğinin gelişmesi ve Telekomünikasyon Kurumunun her seviyesinde personelinin bilgi ve tecrübesinin bu konuda olması ve Kurum personelinin sürekli mesleki eğitiminden geçmesi ile üstesinden gelinebilir.
turk-internet.com : Telekomünikasyon sektöründe serbestleşmeden neden bahsediyoruz? Serbestleşme yapılmalı mıdır? Neden yapılmalıdır?
Abdullah Raşit Gülhan : Şimdi telekomünikasyon sektörünün niçin serbestleşmesi konusu o kadar çok konuşuldu ki, bazen düşününce, bu kadar çok konuştuk acaba içine gerçek anlamı yükleyemedik de, o nedenle mi kimse bu işi kaale almıyor diye düşünmeden edemiyorum.
Sizin de bildiğiniz gibi benim çok önemsediğim, Kurul’daki görevim sırasında kendime misyon edindiğim nerede ise iki konu vardı. Ar-Ge’ye dayalı yerli üretim konseptinin oluşturulması ile birlikte diğer bir konu tam serbestleşmenin sağlanmasına katkı sağlanmasıydı.
Şimdi sorunuza şöyle cevap vereyim. Telekomünikasyon sektöründe serbestleşme yapılmalıdır. Niçin yapılmalıdır? Çünkü, telekomünikasyon sektöründe yapılan düzenlemelerin ve serbestleşmenin sadece telekomünikasyon sektörünü etkilemediği, telekomünikasyon altyapısı ile hizmetlerinin tüm sektörler tarafından kullanılması nedeni ile tüm sektörlere yani ülkemizin genel gelişmesine etki yaratacağı genel olarak kabül görmektedir.
Bu nedenle telekomünikasyon sektörünün tam olarak serbestleşmesi gerekmektedir. Amerikan telekomünikasyon piyasasındaki lokal-uzun mesafe ayrımının 1996 yılında ortadan kalkması, Avrupa Birliğinde ard arda yapılan düzenlemeler ile 1998 yılından başlamak sureti ile telekomünikasyon pazarlarının rekabete açılması ve Dünya Ticaret Örgütü’nün diğer ülkeler üzerindeki baskısı sonucunda “serbestleşme” hız kazanmıştır. Bilindiği üzere ülkemiz de “Dünya Ticaret Örgütü”ne telekomünikasyon sektörünü serbestleştireceğine dair taahhütte bulunmuştur.
Son olarak önceki ifadelerimi kimi zaman tekrar kimi zamanda destekleyecek mahiyette; telekomünikasyon sektörü, günümüzde bireysel haberleşmenin sağlanmasının ötesinde, bilgi toplumunun temel altyapısını oluşturan ve kendi başına ekonomik/ticari değeri olan bir stratejik sektör konumunda olduğu ve bu nedenle bu sektöre ilişkin hizmetlerin tekel kapsamında devlet eliyle verilmesinin ülke ekonomisine ve aynı zamanda sektörün gelişmesine yararlı olamayacağı açıkça bilinmektedir.
Ancak böyle bir ortamda, telekomünikasyon ve bilişim sektörleri güçlü olan ülkelerde ekonomik gelişmelerin hızlandırmaları ve sosyo-ekonomik faydayı maksimize edebilmeleri mümkün olabilecektir. Bu nedenle tüm dünyada geleneksel tekelci ve devletçi yapıdan çıkılarak özel girişimcilerin de faaliyet gösterebilecekleri rekabetçi bir serbest piyasa yapısına ulaşmak için planlı bir gelişme izlenmektedir.
Serbestleşmenin olmasının yararı ise çok son kullanıcılara yönelik etkidir. Hatırladığım kadarı ile, telekomünikasyon zirvesindeki konuşmacılarımızdan olan Akşam Gazetesi yazarı Sayın İsmail Küçükkaya, bir yazısında telekomünikasyon sektöründeki düzenlemeler ve serbestleşme olgusunun öncelikli amacının tüketicilere daha iyi, yeni ve daha ucuz hizmetler sunabilmesi olarak ifade ediyordu. Serbestleşmeye dair gerekçe aramaya gerek yok aslında zira bu “Kanuni bir zorunluluk”. Bunun olmaması, Kanunun çiğnenmesi anlamına gelecektir. Ancak yine de son olarak Kanunun gerekçelerinde, Hükümet programında bu yönde ki ifadelerde, Ulaştırma Bakanı Sayın Binali Yıldırım’ın açıklamalarında ve uygulamalarında serbestleşmenin gerekliliğine yönelik ifadeler ve gerekçeler bulunabilir.
Röportajın devamını Gülhan; Serbestleşmemek Ekonomiye Yararlı Değil – II başlığı altında okuyabilirsiniz.
Kaynak : 