E-İmzanın 2004’ü ve Geleceği

5070 sayılı Elektronik İmza Kanununda, ikincil düzenlemelerin hazırlanması konusunda düzenleme ve denetleme yetkisi Telekomünikasyon Kurumuna verilmiş ve bunları yapması için Kuruma 23 Ocak 2005 tarihine kadar da süre verilmiştir.

Kanunun verdiği bu yetkiye istinaden Telekomünikasyon Kurumu koordinatörlüğünde Kurum bünyesinde; “Altyapı”, “Bilgi Güvenliği ve Standartlar” ve “Hukuk ve Düzenlemeler” çalışma gruplarından oluşan “E-İmza Ulusal Koordinasyon Kurulu (UKK)” oluşturulmuş ve bu Kurula kamu sektörü, özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve üniversitelerden 200’e yakın kişi katılarak, ikincil düzenleme hazırlık çalışmalarına teknik ve hukuki konularda birçok yönden katkı sağlamıştır.

Oluşturulan bu üç çalışma grubu için Telekomünikasyon Kurumu tarafından öngörülen takvim şu şekildeydi: E-İmza Ulusal Koordinasyon Kurulu’nun 13 Nisan 2004 tarihinde yapılan toplantısında oluşturulan Altyapı, Bilgi Güvenliği ve Standartlar ile Hukuk ve Düzenlemeler Çalışma Gruplarının UKK toplantısından sonra hemen çalışmalarına başlaması, 31 Mayıs 2004 tarihine kadar İlerleme Raporunu, en geç 30 Haziran 2004 tarihine kadar Sonuç Raporunu Telekomünikasyon Kurumu’na sunması ve Sonuç Raporlarının 19 Temmuz 2004 tarihinde yapılacak UKK toplantısında ele alınması planlanmıştır.

Çalışma gruplarının yaptıkları çalışmaları değerlendirmek ve aldıkları yolu görüşmek amacıyla 29 Haziran 2004 tarihi itibariyle çalışma gruplarının Başkan, Başkan Yardımcıları ve Raportörleri ile Telekomünikasyon Kurumunda bir toplantı yapılmıştır.

Toplantıda Altyapı Çalışma Grubu ilerleme raporunu Kuruma sunmuş, Hukuk ve Düzenlemeler Çalışma Grubu da, diğer iki çalışma grubunun hazırlayacakları raporlar, kendi hazırlayacakları rapora esas teşkil edeceği için, her iki raporun değerlendirilmesi sonucunda rapora nihai versiyonunun verileceğini belirtmiş ve 2 Temmuz 2004 tarihine kadar süre istemiştir.

İlerleme Raporlarının sunulmasında yaşanan gecikme dolayısıyla, 30 Haziran 2004 tarihinde sunulması beklenen Sonuç Raporlarının Telekomünikasyon Kurumuna gecikmeli olarak intikal edebileceği gözönüne alınarak, süreci hızlandırmak amacıyla 19 Temmuz 2004 tarihinde yapılması planlanan Ulusal Koordinasyon Kurulu toplantısının 13 Temmuz 2004 tarihinde yapılması ve Çalışma Grubu raporlarının söz konusu toplantıda değerlendirilmesi kararlaştırılmıştır.

Çalışma Gruplarının raporlarının Kuruma teslim edilmesinden sonra, Telekomünikasyon Kurumu bünyesindeki Elektronik İmza Çalışma Grubu, UKK çalışma gruplarının hazırlamış olduğu raporları, yapılan toplantılardaki değerlendirmeleri ve UKK çalışma grubu başkanları ve gruptaki üyelerin sağladığı katkıları referans kabul ederek, elektronik imza ile ilgili ikincil düzenlemelerin taslak versiyonlarını hazırlamıştır. Hazırlanan bu metinlerin 20.08.2004 tarih ve 2004/460 sayili Kurul Kararı ile kamuoyunun görüşlerine sunulması kararlaştırılmıştır.

Telekomünikasyon Kurumu’nun web sayfasında (www.tk.gov.tr) 17 Eylül 2004 tarihine kadar yönetmelik ve tebliğ hakkında görüş istenmiş ve alınan her bir görüş değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda değişikliğe uğrayan taslak metinler üzerinde son bir kez daha görüşülmesini teminen ve taslak metinlere görüş bildiren kişi ya da kurumlarla birebir önerileri hakkında konuşmak amacıyla, 21 Ekim 2004 Persembe günü Telekomünikasyon Kurumunda bir Değerlendirme Toplantısı yapılmıştır.

Toplantıda yapılan tartışmalar neticesinde taslak düzenlemeler tekrar değerlendirilmiş ve yayımlanması için 12 Kasım 2004 tarihinde Başbakanlığa gönderilmiştir.

Ancak henüz Elektronik İmza Yönetmelik ve Tebliği yürürlüğe girmeden önce, Elektronik İmza Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca Hazine Müsteşarlığının görüşü alındıktan sonra yine Telekomünikasyon Kurumu tarafından hazırlanması öngörülen “Sertifika Mali Sorumluluk Sigortası Yönetmeliği”, 26 Ağustos 2004 tarih ve 25565 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Telekomünikasyon Kurumu’nun hazırladığı “Elektronik İmza Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” ve “Elektronik İmza ile İlgili Süreçlere Ve Teknik Kriterlere İlişkin Tebliğ” 6 Ocak 2005 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Sözkonusu metinlere Telekomünikasyon Kurumunun web sayfasından erişilebilir.

Bundan sonraki süreç Telekomünikasyon Kurumu için artık daha çok regülasyon faaliyeti şeklinde olacaktır. Kurumun kendisi için de çok yeni olan bu alanı regüle ederken dikkate alması gereken ilkelerin neler olduğu Yönetmelikte çok açık bir şekilde belirtilmiştir. Kurumu hemen kapıda bekleyen ilk iş ise; bu düzenlemeler çerçevesinde, Sertifika Hizmet Sağlayıcılarının yetkilendirilmesi ve denetlenmesi olacaktır. Ancak e-imzaya ilişkin tüm tarafların yani gerek Telekomünikasyon Kurumu gerek Elektronik Sertifika Hizmet Sağlayıcıların somut adımlar atabilmesi için, son bir düzenlemenin daha yürürlüğe girmesi beklenmektedir. Yönetmelik ve Tebliğin yürürlüğe girmesine rağmen hala neden uygulamanın başlamadığını merak edenler için şunu söylemek gerekir ki; 26 Ağustos 2004 tarihli Sertifika Mali Mesuliyet Sigortası Yönetmeliğinin 8. maddesi; Sertifika mali mesuliyet sigortası ile ilgili genel şartlar, tarifeler ve talimatlarınazine Müsteşarlığı tarafından belirleneceğini hükme bağlamaktadır.

Elektronik Sertifika Hizmet sağlayıcıların bu sigortayı yaptırdıklarına dair belgenin de Tlekomünikasyon Kurumuna yapılacak bildirimde verilmesi gerektiği için, şu an tüm gözler Hazine Müsteşarlığı tarafından hazırlanan ve Başbakanlığa gönderilen şartname ve tarifenin yayımlanmasına çevrilmiştir.

Son olarak tekrar önemle belirtmek gerekir ki; Telekomünikasyon Kurumu sözkonusu düzenlemeleri yaparken, tüm taraflara açık şeffaf bir süreç içinde, dünyayla ortak dile sahip hatta dünyadaki mevcut yasal düzenlemeler içerisinde bir adım önde olan ve mümkün olabildiğince teknoloji bağımsız, kamu ve özel sektörün farklı ihtiyaçlarını karşılayabilecek esnekliğe sahip; mevcut hizmetlerin elektronik ortama taşınmasını teşvik edecek, yeni uygulamaların önünü açacak, bir taraftan yeni yatırımları ve yabancı sermaye girişini özendirirken diğer taraftan mükerrer yatırımlar sonucu oluşacak kaynak israfını engelleyecek ve herşeyden önemlisi Türkiye’de e-dönüşümün gerçekleştirilmesine destek olacak düzenlemeler yapmayı hedeflemiş ve bunu başarmıştır.

Telekomünikasyon Kurumunun yukarıda sayılan hedefleri arasında yer alan özellikle kamu da e-imza konusunda mükerrer yatırımların ve kaynak israfının önüne geçmek şeklindeki düşünceler çerçevesinde, e–Dönüşüm Türkiye İcra Kurulu’nun 10 Haziran 2004 tarihinde yapılan toplantısında “Kamu Kurum ve Kuruluşları İçin Sertifikasyon Merkezinin Oluşturulması” hususu karara bağlanarak ülkemizin elektronik imza altyapısı modeli belirlendi ve konuya ilişkin Karar, 2004/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi olarak 6 Eylül 2004 tarih ve 25575 sayılı Resmi Gazete’de yayımlandı. Bu genelge doğrultusunda şu an tüm kamunun elektronik sertifika ihtiyacı tek bir Kurum üzerinden, TÜBİTA-UEKAE tarafından karşılanacaktır.

Bunun dışında e-imzanın gerek düzenleme gerek regülasyon kısmında yetkili tek kurum olan Telekomünikasyon Kurumunun kanımca üzerine düşen bir diğer vazife de; elektronik imzaya geçiş ve uygulama sürecinde ortaya çıkabilecek, yaşanabilecek sorunlar hakkında önceden toplumsal bilgilendirme ve bilinçlendirme hizmeti sunması gereğidir.

* Yard.Doç.Dr.Leyla Keser Berber; İstanbul Bilgi Üniversitesi
Bilişim Teknolojisi Hukuku
Uygulama ve Araştırma Merkezi Direktörü’dür.