Hollandalı ASML firması çip altyapısı üreten bir firma. Ürettiği litografi makineleri, yarı iletken fabrikanın robot yazıcılarıdır ve boş silikon levhaları gelişmiş çiplere dönüştüren elektronik devrelerin karmaşık hatlarını kazımaktadır. Endüstrinin aşırı ultraviyole (extrem ultraviolet – EUV) litografi olarak adlandırdığı teknolojinin bu en ileri noktasında ASML’nin rakibi yoktur.
Böyle kritik bir pazardaki tekel durumu, ASML’yi Çin ile ABD arasındaki ticaret savaşının ortasına fırlattı. Hollanda hükümeti, ASML’nin Çin’in en tanınmış yarı iletken dökümhanesi olan SMIC’e EUV ekipmanı satışını reddetmişti. Yasal gerekçesi, 42 ülke arasında demokratik olarak seçilmiş hükümetlere sahip, teknolojilerin ikili sivil ve askeri kullanımlarla satışını kısıtlamak için yapılan bir anlaşma olan Wassenaar Düzenlemesi şeklindeydi.
Ancak ABD’nin daha kapsamlı bir ambargo istediği bildiriliyor. Bu hafta bir Bloomberg haberine göre, ASML’nin derin ultraviyole (DUV) litografi kategorisine giren daha eski ve daha yaygın olarak kullanılan ürünlerin Çin’e satışını engellemek için Hollandalı yetkililere güveniyor.
Çin, yalnızca ASML ve birkaç Çinli olmayan şirketin yapabileceği DUV litografi ekipmanına hala milyarlar harcamak zorunda. Geçen yıl, Çin’deki müşteriler ASML’nin gelirlerinin 2.74 milyar Euro’sunu (2.8 milyar ABD Doları) oluşturdu, bu da toplamın yaklaşık %15’ini oluşturuyordu. Ve miktar, toplamın yaklaşık %12’sini temsil ettiği 2019’da yaklaşık 1,4 milyar Euro’dan (1.4 milyar $) keskin bir şekilde yükseldi.
Transistörleri sadece birkaç nanometre (metrenin milyarda biri) ile ölçülebilen en gelişmiş çipler için EUV ekipmanına ihtiyaç duyulurken, DUV araçları günlük elektronik eşyalarda daha yaygın olarak bulunan yarı iletkenlerin üretimini destekler. Çarpıklık, ASML’nin finansal güncellemelerinde açıkça görülüyor. Geçen yıl sadece 42 EUV sistemi ve ancak 267 DUV sistemi sattı. Bu pazarda iki Japon üretici olan Canon ve Nikon, ASML’ye alternatif sunuyor. Ancak ABD, Hollanda’yı DUV satışlarını kısıtlamaya çağırıyorsa, Wassenaar Düzenlemesine de katılan Japonya’yı görmezden gelmek pek mümkün görünmüyor.
ASML için iyi haber, litografi ekipmanına olan talebin Çin dışında da artmasıdır. Toplam satışlar geçen yıl üçte bir oranında artarak kabaca 18.6 milyar Euro’ya (19 milyar $) yükseldi. ASML CEO’su Peter Wennink, Nisan ayında analistlerle yaptığı bir çağrıda, çok sayıda ülkenin artık “teknolojik egemenlik” peşinde olduğunu söyledi. Talep seviyelerinin şu anda ASML’nin kapasitesini aştığını kaydederek, ASML’nin 2025’te 600 DUV ve 90 EUV sistemini sevk etmesine izin verecek yatırımları düşünüyor. 2021’de bir yatırımcı gününde açıklanan o yıl için mevcut hedef 375 DUV ve 70 EUV sistemleri.
ASML’nin finans direktörü Roger Dassen, “Artan maliyetlere karşı bağışık değiliz” dedi. “Mühendisler için küresel iş piyasası sıkı olduğu ve yetenekler için rekabet olduğu için işçilik maliyetleri üzerinde baskı var. Tedarik zincirindeki bileşenlerle ilgili maliyetler, parçaların güvenliğini sağlamak için ek ücretler de dahil olmak üzere daha yüksek malzeme maliyetleri nedeniyle artıyor. Nakliye maliyetleri, artan yakıt maliyetleri ve değişen uçuş rotaları nedeniyle arttı.”
Birkaç ülkedeki birkaç önemli müşteriye bağımlılık, tartışmasız en büyük endişedir. Sırasıyla Samsung ve TSMC’ye ev sahipliği yapan Güney Kore ve Tayvan, geçen yıl ASML için yaklaşık 13,6 milyar dolarlık (13,9 milyar dolar) satış hacmi anlamına gelirken, bu rakam 2020’de 8,9 milyar dolar (9,1 milyar dolar) oldu.
Çin’e gelince, bir DUV ablukası, hükümeti yerel uzmanlık oluşturmaya daha da kararlı hale getirecektir. Ancak analistler, Çin’in ASML’nin beceri ve yeteneklerini edinmesine yıllar olduğunu düşünüyor. Erişim reddedilen Çin yöneticileri, halihazırda dünyanın en gelişmiş dökümhane ekipmanıyla donatılmış olan Tayvan’a daha da agresif bir şekilde bakabilirler. Oradaki bir savaş, endüstriyi gerçekten kötü bir duruma sokar.
Kaynak : 