17 yıldır 5651 sayılı kanunla ya da diğer kanunlara yaptıkları eklerle, internet kullanımını engellemeye / sansürlemeye çalışan AKP hükümetinin yeni çabası, 16 yaş altına sosyal medyanın sınırlandırılmasına yönelik gibi gözüküyor.
TBMM Genel Kurulu’nda 2025 yılı bütçeleri görüşmesi sırasına konuşan Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Uraloğlu, 16 yaş altına sosyal medya yasağının söz konusu olmadığını belirterek, ebeveyn kontrolünde olmasının planlandığını söyledi.
Bakan Uraloğlu internet servis sağlayıcıların ve sosyal ağ platformlarının sorumluluklarını ve denetimlerini arttırmayı planladıklarını söyledi ve şöyle devam etti :
“16 yaş altındaki çocuklarımızı sosyal medya ve online oyunların zararlarından korumak ve bu tür içeriklerin yayılmasını engellemek için yasal düzenlemeler yapma ihtiyacı artık zorunlu hale gelmiştir.
Yüce Meclisimizden gerekli yasal düzenlemeleri yapmasını bekliyoruz. İnanıyorum ki hep birlikte hareket ederek bu tehlikeyle başa çıkabilir çocuklarımıza ve gençlerimize daha güvenli bir gelecek sunabiliriz”
Yasağın Gerekçesi:
Konuya yakından bakalım;
Bu konu, sadece ülkemizde değil, giderek artan muhafazakarlığın olduğu bazı ülkelerde de tartışılıyor. Çünkü kolayı engellemek. Halbuki engellemeye gelene kadar çeşitli başka önlemler alınabilir.
Kısıtlamayı savunanlar, sosyal medyanın gençlerin ruh sağlığını olumsuz etkileyebileceğini ve kaygı, depresyon ve siber zorbalık gibi sorunlara yol açabileceğini savunuyor.
Uygulanabilir mi?
Uygulama bir hayli tartışmalı. Yaş doğrulama süreçleri kullanıcıların kişisel bilgi vermesini gerektirebilir ve bu da gizlilik sorunlarına yol açabilir. Ama ne kadar etkili olur sorusu da başka bir boyut. Çünkü teknoloji meraklısı gençler kısıtlamaları aşmanın yollarını bulabilir.
Diğer yandan bu tür yasakların çocuklarının çevrimiçi etkinliklerine karar verme konusunda karar vermesi gereken ebeveynlerdir. Dolayısıyla bir tartışma da bu konuda yani ebeveyn yetkisini ihlal ettiğini düşünenler var.
Olay sosyal yönüne bakarsak, yasaklar gençlerin sosyal etkileşimlerini sınırlayabilir ve onları potansiyel olarak akranlarından izole edebilir
Çözer mi, Çözemez mi?
Amaç gençleri olası çevrimiçi zararlardan korumak olsa da, bu tür yasakların etkinliği ve daha geniş kapsamlı etkileri tartışma konusu olmaya devam ediyor. Bu devam eden tartışmada güvenliği kişisel özgürlüklerle ve pratik uygulama zorluklarıyla dengelemek çok önemlidir.
16 yaşın altındaki kişiler için sosyal medyayı yasaklamak bazı sorunları çözebilir ancak gençler arasında sosyal medya kullanımıyla ilişkili sorunları tamamen çözmesi olası değildir. Bu tür yasakların etkinliği, ne kadar iyi uygulandığına ve zararın temel nedenlerini ele alıp almadığına bağlıdır.
Yasaklama Hangi Sorunları Çözebilir?
Zararlı İçeriğe Daha Az Maruz Kalma:
Genç kullanıcılar, ruh sağlıklarını olumsuz etkileyebilecek uygunsuz, şiddet içeren veya zararlı materyallere maruz kalmaktan kaçınabilir.
Siber zorbalık ve çevrimiçi taciz azalabilir.
Veri İstismarını Sınırlama:
Reşit olmayan kullanıcıları yasaklamak, çocukları sosyal medya şirketlerinin hedefli reklamlarından ve veri toplama uygulamalarından koruyabilir.
Çevrimdışı Faaliyetleri Teşvik Etme:
Çocuklar hobiler, sporlar ve yüz yüze etkileşimler gibi çevrimdışı faaliyetlere daha fazla zaman ayırabilir.
Peki Neyi Çözemez?
Uygulama Zorlukları:
Çocuklar genellikle yaşları hakkında yalan söyleyerek veya sahte hesaplar kullanarak kısıtlamaları aşarlar. Çevrimiçi faaliyetleri denetlemek, mahremiyeti ihlal edebilir veya aileler için ek stres yaratabilir.
Sosyal İzolasyon:
Sosyal medya, modern iletişimde önemli bir rol oynar ve yasaklar gençleri akranlarından izole edebilir.
Kaçırılan Fırsatlar:
Platformlar, öğrenme fırsatları, sosyal aktivizm ve ilgi topluluklarıyla bağlantı gibi olumlu deneyimler sunabilir.
Risklerin Kayması:
Zararlı davranışlar, daha az düzenlenen diğer platformlara veya uygulamalara kayabilir.
Gerçek Çözüm Nedir?
Sosyal medyayla ilişkili karmaşık sorunları ele almak için, tamamen yasaklamak yerine çok yönlü bir yaklaşıma ihtiyaç vardır. Bunu da devletin yapması lazım;
1. Çocuklar ve Ebeveynler için Dijital Eğitim
Çocuklar: Okullarda ve evde dijital okuryazarlığı, eleştirel düşünmeyi ve güvenli çevrimiçi davranışları öğretmek gerekir.
Ebeveynler: İzleme, açık iletişim ve sosyal medya kullanımı için sağlıklı sınırlar belirleme konusunda rehberlik sağlamalı.
2. Platform Sorumluluğunun Denetlenmesi
Platformların içerik denetimi, zorbalığa karşı araçlar ve gizlilik ayarları gibi güvenlik özelliklerine öncelik vermesini zorunlu kılınmalı.
3. Ruh Sağlığı Desteği
Günümüzün sorunları; savaş, ekonomik kaygılar, iş bulma sorunları vs, sonucunda kaygı, depresyon veya siber zorbalıkla mücadele eden çocuklar var. Bu nedenle toplumun ruh sağlığı kaynaklarına erişimi artırmak lazım. Çevrimiçi zararın tehlikeleri hakkında farkındalık kampanyaları düzenlemek lazım.
4. Zaman ve İçerik Sınırlamaları
Dengeli kullanımı teşvik etmek için ekran süresi takibi, uygulama sınırları ve ebeveyn denetimleri gibi özellikler sunulmalıdır. Platformlar zararlı içerikleri kısıtlayan “gençler için güvenli” sürümler sunabilir.
5. Sağlıklı Alışkanlıkları Teşvik Edin
Aşırı sosyal medya kullanımına alternatif olarak çevrimdışı etkinlikleri ve anlamlı kişilerarası ilişkileri teşvik edilmelidir.
6. Hükümet ve Endüstri İşbirliği
Politika yapıcılar ve teknoloji şirketleri dijital platformlar için çocuk merkezli, etik tasarımlar oluşturmak üzere birlikte çalışmalıdır.
Sonuç olarak, 16 yaşından küçükler için sosyal medyayı yasaklamak bazı sorunları geçici olarak hafifletebilir ancak kapsamlı bir çözüm değildir. Çünkü bu sorunlar zaten toplumun temelindeki sorunlardır. Dijital okuryazar eksikliği, ebeveynlerden kaynaklanan sorunlar, kontrol edilmeyen platformlar, toplumdaki gerginlik ya da ruhsal sıkıntılar gibi ana sorunlar aynı yerde durduğu, çözülmediği sürece, internetin, sosyal medyanın kısıtlanması ile bu sorunlar sadece ortam değiştirecektir.
Bunun yerine, toplumun sıkıntısını giderecek ya da yönlendirecek, etik değerleri ve farkındalığı yükseltecek, sistemsel değişiklikler gerektirir. Eğitim, düzenleme ve teknolojiyi bir araya getiren dengeli bir yaklaşım, sosyal medyanın olumlu yönlerini korurken daha güvenli bir çevrimiçi ortamın oluşmasını sağlayabilir.
Dünyada Muhafazakar Ülkeler Sosyal Medya Sınırlandırmalarını Konuşuyorlar
Dünyada diğer ülkelerde de benzer tartışmalar var. Onlara da kısaca bakalım;
Avustralya : 16 yaşından küçük çocukların TikTok, Facebook, Snapchat, Reddit, X (eski adıyla Twitter) ve Instagram gibi sosyal medya platformlarını kullanmasını yasaklayan bir yasa çıkardı. Kasım 2024’te kabul edilen bu yasa, reşit olmayan kullanıcıların hesap oluşturmasını engellemeyen platformlara 50 milyon Avustralya dolarına (yaklaşık 33 milyon $) kadar para cezası getiriyor. Avustralya hükümeti, “sosyal medyanın yükselişi ile genç Avustralyalıların ruh sağlığına verilen zarar arasında açık, nedensel bir bağlantı” olduğunu belirtti.
Diğer ülkeler de benzer yaş sınırlamaları uyguladı veya uygulamayı düşünüyor:
Fransa: 15 yaşından küçük çocukların sosyal medya hesabı oluşturması için ebeveyn izni gerekiyor. Uymayan platformlar, küresel gelirlerinin %1’ine kadar para cezasıyla karşı karşıya kalıyor.
Amerika Birleşik Devletleri: Çocukların Çevrimiçi Gizliliğini Koruma Yasası (COPPA), 13 yaşından küçük çocukların ebeveyn izni olmadan sosyal medya hesabı açmasını yasaklıyor. Ohio ve Florida gibi bazı eyaletler, reşit olmayanların sosyal medyayı kullanması için ebeveyn iznini zorunlu kılıyor. Önerilen federal yasa, sosyal medya kullanımı için asgari yaş sınırını 13 olarak belirlemeyi ve 13 ila 17 yaş arasındaki kullanıcılar için ebeveyn onayı gerektirmeyi amaçlıyor.
Norveç: Çocukları zararlı çevrimiçi içeriklerden ve veri toplama uygulamalarından korumayı amaçlayan sosyal medya kullanımı için asgari yaş sınırını 13’ten 15’e çıkarmayı planlıyor.
İngiltere: Çevrimiçi Güvenlik Yasası, yaşa uygun kısıtlamalar da dahil olmak üzere sosyal medya platformları için daha katı standartlar uyguluyor. İngiltere, 16 yaşın altındaki kişiler için Avustralya’nınkine benzer bir yasağı düşünüyor.
Kaynak : 