4 eylül 2025 sabah saatlerinde Google ve YouTube ulaşılamaz hale gelince, herkes panik oldu. Down dedector’e bakıldığında arızanın sabah 10:00 civarı başladığı ve Türkiye ve Doğu Avrupa genelinin etkilendiği anlaşıldı (down dedector, şikayetlerin eklendiği, bu yolla sorunların halktan alınan bilgiyle raporlandığı bir yer).
Olay bitti ama gözden geçirelim ve neler olduğunu anlatalım ki bu tür olaylar tekrar meydana geldiğinde bugünkü gibi telaş olmasın ve herkes ne olup bittiğini anlasın.
Turkcell Üzerinden Bağlantı Sağlandı, Türk Telekom Bağlantısı Uzunca Bir Süre Yoktu
Erişim sorunu yaşayan ülkeler arasında Türkiye, Bulgaristan, Yunanistan, Gürcistan, Hırvatistan, Sırbistan, Romanya, Ermenistan, Hollanda ve Almanya vardı. (Ancak Hollanda ve Almanya için yorumumuz farklı, Balkan ülkelerinden gidemeyen trafiğin diğer yöne yığıldığı, bu nedenle o bölgelerde de yoğunluk olduğu düşüncesindeyiz.)
Erişilemeyen servisler, YouTube, Gmail, Drive, Haritalar, Arama, Analytics ve diğer Google hizmetleri olarak görüldü. Ancak ilginç olan şey, Turkcell kullananların erişimi mümkünken, Türk Telekom kullanıcıları uzunca bir süre daha bağlanamadı.
Turkcell üzerinden bağlanan kullanıcıların erişip, Türk Telekom kullanıcılarının erişememesinin temel nedeni “routing” yani trafiğin taşındığı güzergahların farklı olması. Turkcell’in, Türk Telekom’un fiyatları nedeniyle Frankfurt üzerinden trafik taşımasını zaman zaman eleştirmiştik (ülkemizin verilerinin yurtdışından dolaşması ve trafiğin hareketi nedeniyle ödenen paralar yüzünden) ama bu sefer kurtarıcı oldu. Özellikle Google Drive ya da Gmail kullanan küçük işletmelerin kesintisi bu sayede devam edebildi.
Bunu teknik olarak da (merak edenler için) izah edelim :
Operatörler, Google servislerine erişim için BGP (Border Gateway Protocol) üzerinden farklı rotalar kullanır. Bir operatörün Google’ın CDN (içerik dağıtım ağı) noktalarına gidişi veya İstanbul’daki peering noktaları arızadan etkilendiyse, bağlantı kesilir. Diğer bir operatör, aynı anda farklı bir rotadan (başka bir uluslararası çıkış veya Google’ın farklı CDN noktasından) erişiyorsa, hizmet kesilmeden devam edebilir. Bugün yaşadığımız olay da buydu.
Yani, Google’ın Doğu Avrupa / Türkiye’ye hizmet veren belirli bir veri merkezi veya CDN/edge sunucularında sorun yaşandığı anlaşılıyor. Arızanın “5XX Sunucu Arızası” olduğu düşünülüyor. Dolayısıyla arıza yaşanan rotayı kullanan operatörler (bu örnekte Türk Telekom) tamamen kesinti yaşar. Alternatif rotaları olan operatörler (ör. Turkcell), trafiği otomatik olarak sağlam kalan Google noktalarına yönlendirerek hizmet vermeye devam edebilir.
Sorunu Google mı Düzeltti, Türk Telekom mu Routing Değiştirdi?
Gördüğümüz olayda, Türk Telekom’un kullandığı Google rotaları çalışmaz hale geldiği için erişim kesildi. Kısa vadede çözüm iki şekilde olabilir:
- Türk Telekom yönlendirme (routing) değiştirmiş olabilir. Yani BGP tablosunda Google’a farklı bir çıkış tanımlanarak sorun çözülebilir (ama açıklama gelmediğine göre böyle bir aksiyon alınmadı)
- Ya da –çok büyük bir olasılıkla– Google arızayı giderdi. Sorunlu bölgesel veri merkezini/CDN’yi devre dışı bırakıp trafiği başka noktalara aktardı.
Yani Operatörler (TT, Turkcell), bu tür sorunlarda BGP rotalarını optimize etmeye çalışır. Ya da İçerik sağlayan firma (ki bugün bu Google idi) sorunlu bölgeyi bypass edip yeniden yönlendirme yapar.
VPN Nasıl Çalıştı?
VPN kullanıldığında trafik Türkiye’den çıkış yapmadan önce farklı bir ülke üzerinden Google’a ulaşabiliyor. Seçilen sunuculara göre, sorunlu bölgesel Google altyapısı ve Türk Telekom rotaları bypass edilirse, yine servislere erişim mümkün oluyor. Bu da kesintinin bölgesel ve routing bazlı olduğunun delili zaten.
5XX Sunucu Hatası
Bağlantı sorununun nedeni olarak Google gün boyunca, blogundan ya da basın bülteni gibi bir resmi açıklama yayınlamadı. Sadece Google Cloud sözcüsünün İngiliz “The Guardian”a şöyle bir açıklama yaptığı bildirildi :
“Çeşitli Avrupa ve Asya bölgelerinde birçok Google hizmetinde ağ bağlantısı sorunları yaşandı. Şu anda daha yakından inceliyoruz.”
Ancak uzmanlar “5xx sunucu hatası”ndan bahsediyor. Yani Google’ın kendi altyapısında (sunucu, veri merkezi ya da bölgesel yönlendirme) yaşanan bir soruna işaret ediyorlar. “5” ile başlayan tüm arıza kodları, sunucu tarafında bir problem olduğunu gösterir. Yani kullanıcı veya istemci (tarayıcı, uygulama) doğru şekilde istek gönderir ama sunucu bu isteği işleyemez veya yanıt veremez. Genelde geçici hatalardır (sunucu yoğunluğu, bakım, konfigürasyon, ağ sorunu).
Nedenleri ne olabilir derseniz, geçmiş örnekler olası nedenleri ortaya koyuyor :
- Arka Uç veya Bulut Altyapısı Sorunları :Kesintilerin yaygın nedenleri arasında veri merkezi sorunları, yazılım hataları, bölgesel hizmet arızaları veya kapasite yanlış yapılandırmaları yer alır.
- Bölgesel Yönlendirme veya CDN Ağ Kesintisi : VPN kullanımı hizmeti geçici olarak geri yüklediğinden, kesintinin bölgeye özgü ağ veya yönlendirme hatalarından kaynaklanması mümkün.
- Ya da daha zayıf olmakla birlikte, jeopolitik/altyapı ve güvenlik açıkları. Benzer kesintilerden paralellikler çizen bir yorum, büyük deniz altı kabloları gibi merkezi altyapıların, özellikle jeopolitik açıdan hassas Karadeniz bölgesinde, arıza noktaları oluşturabileceğini öne sürüyor. Ayrıca tam Google’un doğumgününde (4 eylül 1998) meydana gelmesi nedeniyle de siber saldırı diye düşünenler oldu.
Bize Ders Nedir?
Yüzmilyonbin kere yazdığım gibi, internet altyapısının (fiber optik altyapı, güçlü veri merkezleri ve İnternet trafik değişim noktaları) sağlam olması lazım. Yetmez, eğer Google gibi çok uluslu içeriklerin ülkemizde veri merkezi oluşturması için, hukukun düzgün işlemesi, önüne gelenin istediği içeriği kaldırtması olayının sona ermesi lazım.
Yani demem o ki içeriğin, yurtdışında değil, içeride olması lazım. Dışarıda olması, hem çok büyük para kaybı, hem verinin dışarıdan dolaşması (güvenlik) açısından sıkıntı anlamına geliyor. Bunu bir kez daha yaşamış olduk.
Bir de ne gördük? Yakında bir fiber optik düzenlemesi olacağı söyleniyor. Bu düzenleme anladığımız kadarı ile “tekelleşme”yi güçlendirecek bir düzenleme ama bugünkü örnekten de ne gördük? Tekelleşme erişimimizin her an böyle kesilmesi anlamına gelebilir. Bu bir arıza nedeniyle olabileceği gibi, savaş ya da afet açısından ciddi riskler içeriyor. Bugünkü gibi haberleşmemizin toptan kesilme gibi.
Özetle, halk olarak, ödediğimiz paraların da karşılığı olan telekom altyapısını (fiber optik şebeke, veri merkezleri ve trafik değişim noktaları) “şimdi ve hemen” talep etmeliyiz.
Ayrıca bugünlerde ihalesi ilan edilen 5G için şunu diyeceğim; 3G kapsama alanı ya da 4G kapsama tamamlandı mı ki, fiber altyapı gerektiği gibi mi ki 5G diyorsunuz?
Bunlar tamamlanmadan yapılacak 5G’nin anlamı sadece haberleşmenin daha da pahalılaşmasıdır. Halktan telekom adı altında daha çok para alınmasıdır. Çünkü telekom operatörlerinin nefesi zaten kesik, imtiyazla ödenen paranın üzerine alınacak olan 5G lisans paraları kimden çıkacak? Halkın bu şekilde tonla para alındığı için daha da pahalılaşacak bir 5G’ye ihtiyacı yok. Bunu ayrıca yazacağım.
Kaynak : 