Rekabet Kurumu 5 farklı kullanıcının başvurusu üzerine, şubat 2009’da Türk Telekom’dan ADSL almak isteyen kullanıcılarına telefon hattı dahil olmayan fiyat vermesi gerektiği şeklinde karar vermişti[1]. Yalın ya da çıplak ADSL olarak adlandırılan bu hizmet için gerekçeli karar ise bu ay yayınlandı.
Karar TTnet’in 3 ay içinde yalın ADSL için bir fiyat belirlemesini ve kullanıcılara bu fiyatı sunmasını gerektiriyor. Nöylece kullanıcılar bundan sonra sabit hat kullanıcısı olmadan da ADSL abonesi olabilecekler.
Rekabet Kurumu, sektörün düzenleyici kurumu olan BTK’nın daha önce düzenleme yapmadığı bu konuyu, tüketici şikayetleri üzerine incelemiş, toptan genişbant internet erişim pazarında ADSL hizmeti almak için, sabit telefon hattı alınması zorlamasının uygun olmadığı kararına varmıştı. İşte bu kararın gerekçeleri şimdi yayınlandı.
Gerekçeli kararda, Adnan Akgül, Şaba Esen (Zonguldak), Mustafa Çakır, Savaş er ve İlyas Meral isimli kullanıcıların hepsinin, TTnet ya da diğer ISS firmalardan ADSL hizmeti satın almak isteyenlerin, önce Türk Telekom’dan sabit hat almak zorunda olmayı şikayet ettikleri belirtiliyor.
Bu şikayetler üzerine Rekabet Kurumu, hem Türk Telekom ve TTnet firmalarını, hem de pazarı inceledi ve Türk Telekom’un, TTnet’in % 99,96’sına ve Avea’nın % 81,1’ine sahip olduğunu belirledi.
TTnet’in hizmet alanları, mevcut telefonlar için kullanılan bakır teller
üzerinden yüksek hızlı veri, ses ve görüntü iletişimi saglayan ADSL hizmeti, internete erişim için modem kullanılan dial up hizmeti, taşınabilir bilgisayar veya Wi-Fi uyumlu cep telefonu ile internete bağlanabilme olanağı yani Wi-Fi hizmeti, kurumsal hizmetler ve katma degerli hizmetler olmak üzere beş alanda
tüketicilere hizmet sunduğunu tespit eden Rekabet Kurumu Türk Telekom ile TTnet’in ekonomik bir bütünlük olduğunu da not ediyor.
Rekabet Kurulu kararında tespit edilen bir nokta da;
Türkiye özelinde genişbant erişim hizmetleri incelendiginde büyük ağırlığın ADSL teknolojisinde oldugu, Kablo TV altyapısı üzerinden verilen hizmetlerin yalnızca %0,85 düzeyinde kaldığı görülmektedir. Bunun başlıca nedeni Kablo TV altyapısının yalnızca kalabalık yerleşim merkezlerinin belirli bölümünde mevcut olmasıdır.
şeklinde not ediliyor. Rekabet Kurumunun incelemelerine göre, Türkiye’de 12 tanesi aktif aboneye sahip olmak üzere yetkilendirilmis 81 adet ISS bulunuyor. ISS’lerin internet erişimi hizmeti vermede kullandıkları üç model; servis sağlayıcının Türk Telekom’un paket ADSL hizmetini yeniden sattığı ve esas olarak bu tesebbüsün acentesi gibi çalıştıgı al-sat (yeniden satış) modeli, ikincisi telefon bağlantısına bağlı bir son kullanıcı ile ISS’nin arabağlantı noktası arasında bir taşıma kapasitesi sağlama hizmeti olarak nitelenen Veri Akıs Erisimi Modeli (VAE) ve üçüncüsü de alternatif operatörlerin iki alt model yoluyla Türk Telekom’un santrallerine kendi ADSL donanımlarını yerleştirebildikleri, Yerel Ağın Paylaşıma Açılması (YAPA) modeli.
Toptan Genişbant İnternet Erişim Hizmetleri
Rekabet Kurumu notlarında bu pazara ilişkin belirlemelerde YAPA’ya açılan santral sayısı % 3,95 olarak veriliyor ve ISS firmalarının bu yolla ulaşılabilecekleri abone sayısı % 7,7 olarak not ediliyor. Rekabet Kurumu’nun bu konuya dair notları şu şekilde :
Toptan genişbant internet erisim hizmetleri incelendiğinde, Türk Telekom tarafından sunulan ADSL hizmetinin büyük ölçüde yeniden satış yöntemiyle yapıldığı görülmektedir.
Mevcut koşullar dahilinde bu yöntemin alternatifi olarak VAE modeli ve YAPA modeli ifade edilmektedir. Ancak bu iki yöntemin de yaygınlaşmasının zaman alacağı düşünülmektedir. VAE modelinde ilk sözleşme Subat 2007’de imzalanmış olmakla birlikte, Netone tarafından VAE yöntemiyle ilk abonenin Mayıs 2007’de yapıldığı, ancak bu tarihten sonra yapılan toplam abone sayısının çok sınırlı düzeyde kaldığı (526) ve VAE modeliyle yapılan abone sayısının toplam ADSL satışları içindeki payının da ihmal edilebilecek düzeyde olduğu görülmektedir.
Ilgili ürün pazarında yer alıp almamasına yönelik tartışmanın asağıda yapıldıgı YAPA modeli açısından da geniş bir tüketici kesimine erişim kolay olamayacaktır.
Nitekim Nisan 2008 itibariyle, YAPA’ya açılan santral sayısının toplam santraller içinde %0,3, kırsal alanlar hariç tutulduğunda %3,95 olduğu, toplam PSTN abone sayısı açısından bakıldığında abonelerin %7,7sine YAPA yöntemiyle ulaşılabileceği anlaşılmaktadır.
Ilgili pazar açısından değerlendirildiginde ise YAPA yönteminin, diğer yöntemlere göre yüksek oranlarda yatırım gerektirmesi, yapılacak yatırımın batık maliyet oluşturacak olması, dolayısıyla kritik ölçekte abone sayısının gerekliliği ve yöntem vasıtasıyla diğer erişim yöntemlerinden sağlanabilen perakende hizmetler bakımından fonksiyonel farklılıklar arz etmesi sebepleriyle diger yöntemlerden farklı bir ürün pazarı oluşturduğu tespit edilmiştir.
Bundan sonraki dönemde YAPA modelinin hayata geçmesiyle beraber Türkiye’deki pazar yapısının ve rekabet kosullarının nasıl etkilenecegini bugünden söylemek kolay olmasa da Avrupa Birliği’nde yaşanan süreç bir örnek teşkil edebilir. AB’de telekomünikasyon sektöründe 1984’de Ingiltere’de BT’nin özelleştirilmesiyle başlayan liberalizasyon dönemi yerel şebekenin 2000 yılında erişime açılmasıyla son halini almıştır. Yine de bu dönüşüm pazar yapısında ani ve büyük degişimlere yol açmamış, yerleşik firmaların hakimiyetlerini korumaları mümkün olmuştur.
Halihazırda büyük ağırlıkla uygulanan yeniden satış yöntemiyle VAE hizmetinin aynı ürün pazarında yer almaları konusunda yapılan değerlendirmede öne çıkan nokta VAE yoluyla erişim sözleşmesi imzalayan yedi adet işletmeci olması, bunlardan yalnızca ikisinin çok sınırlı düzeyde faaliyet göstermesi ve bu modelin yaygınlaşması için önemli bir yatırım yapılması gerekliliğidir.
Bu durum iki hizmetin ayrı pazarlar olarak değerlendirilebileceğine işaret etse de, VAE modelinin sınırlı kalması ve her iki toptan hizmetin yalnızca Türk Telekom tarafından verilmesi sebepleriyle, AB Komisyonu’nun tavsiyelerine paralel olarak bu hizmetler aynı ürün pazarında kabul edilmiş ve ürün pazarı YAPA yöntemini içermeyecek sekilde “toptan genisbant internet erisim hizmetleri pazarı” olarak tanımlanmıştır.
Gerekçeli kararın devamı ile ilgili yorumları yarın yayınlayacağız.
[1] Rekabet Kurumu, Türk Telekom’un Yalın ADSL (Naked ADSL) Sunmasına Karar Verdi
[2] Rekabet Kurumu Yalın ADSL Gerekçeli Kararı
Kaynak : 