Son dönemde dünya çapında yaşanan jeopolitik gelişmeler ve buna bağlı ekonomik zorluklar karşısında, enerji ve doğal kaynaklar şirketlerinin faaliyet gösterdiği ortam son bir yılda daha karmaşık hale geldi. Şirketler rekabetçilik, erişilebilirlik ve yatırım getirilerine odaklanmayı sürdürürken, Bain & Company’nin 2026 Enerji ve Doğal Kaynaklar Araştırması, farklı coğrafyalardaki sektör liderlerinin enerji dönüşümüne yönelik yatırımlar ve petrol talebinin zirve yapacağı zamanlama konusunda farklı görüşlere sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Petrol ve gaz, kamu hizmetleri, kimya, madencilik ve tarım sektörlerinden dünya genelinde 800’den fazla yöneticinin katıldığı araştırmaya göre, sermaye akışlarını belirleyen temel unsur ekonomik gerçekler olmaya devam edecek. Bu da fosil yakıt teknolojilerine yatırımların süreceğini gösteriyor. Araştırmaya katılan yöneticilerin büyük bölümü, küresel petrol talebinin en az önümüzdeki on yıl boyunca artmaya devam edeceğini öngörüyor. Bununla birlikte, petrol talebinin zirve yapacağına dair beklentiler; doğal kaynak varlıkları, enerji güvenliği ve jeopolitik alanlardaki farklılıkları yansıtacak şekilde bölgelere göre farklılık gösteriyor. Avrupa’daki petrol ve gaz yöneticilerinin yarısı talebin 2035’ten önce zirve yapabileceğini düşünürken, Kuzey Amerika’daki yöneticilerin %41’i bunun 2050 sonrasına kalacağını öngörüyor.
Bain’in araştırmasında enerji dönüşümüne yönelik iş alanlarında da farklılaşma eğilimi dikkat çekiyor. Bu alanlara halihazırda önemli ölçüde yatırım yapan şirketler kararlılıklarını sürdürürken, daha sınırlı yatırım yapanlar geri adım atıyor. Bölgesel dinamikler belirleyici bir rol oynuyor: Avrupa’daki şirketlerin yarısından fazlası toplam sermayelerinin %20’den fazlasını dönüşüm odaklı yatırımlara ayırırken, bu oran Kuzey Amerika ve diğer bölgelerde yaklaşık dörtte bir seviyesinde kalıyor.
Bain & Company Türkiye Ortaklarından Yiğit Kılınç, konuyla ilgili olarak değerlendirmesinde şunları söyledi:
“Karbonsuzlaşma hedeflerinin enerji arz güvenliği ve maliyet baskılarıyla birlikte değerlendirilmek zorunda olması nedeniyle, net sıfır hedeflerine giden yolun birçok şirket için artık beklenenden daha uzun ve daha karmaşık olacağı görülmektedir. Bu yeni dönemde yatırım kararları da artık daha seçici hale gelmekte; şirketler, ekonomik temeli güçlü ve net politika çerçeveleriyle desteklenen projelere daha fazla odaklanmaktadır. Aynı zamanda birçok kurum portföyünü yeniden gözden geçirmekte olup yatırımlara yönelik rekabet avantajına sahip olduğu alanlara öncelik verirken, değişen piyasa koşullarına uyum sağlayabilecek esnekliği de korumaya çalışmaktadır. Bu durum, enerji dönüşümünde yönün artık yalnızca hedeflerle değil; dayanıklılık, uygulanabilirlik ve sermaye disipliniyle de belirlendiğini göstermektedir.”
Araştırmaya katılan yöneticilere göre önümüzdeki 10 yılda en güçlü ticari potansiyele sahip dönüşüm teknolojileri enerji depolama, dönüşüm malzemeleri ve ileri nükleer teknolojiler olacak. Buna karşılık, düşük karbonlu hidrojen, sentetik yakıtlar ve doğrudan hava yakalama teknolojilerine yönelik beklentiler daha zayıf.
Raporda enerji liderlerinin gündeminde öne çıkan dört ana eğilim şöyle sıralanıyor:
1) Jeopolitik dalgalanmalar yatırımları anlık olarak yeniden şekillendiriyor
Bain araştırmasına göre şirketler giderek daha fazla kendi bölgelerine dönüşüm odaklı yatırım yapmayı tercih ediyor. Kuzey Amerika hâlâ en cazip yatırım bölgesi olarak öne çıksa da bu bölgeyi cazip bulan yöneticilerin oranı geçen yıla göre 22 puan düşerek yüzde 46’ya geriledi. Kuzey Amerika’yı cazip bulmayan yöneticilerin dörtte üçü, politika belirsizliğinin azalmasının bu pazara yatırım yapma iştahlarını önemli ölçüde artıracağını belirtiyor. Genel olarak çoğu pazarda dönüşüm yatırımlarının cazibesi azalırken, Çin bu trendin aksine 14 puanlık artışla yüzde 39’a yükseldi.
2) Daha fazla yeniden yapılanma yolda
2025 yılı, özellikle petrol ve gaz ile madencilik sektörlerinde dikkat çekici birleşme ve satın alma (M&A) işlemlerine sahne oldu. Yöneticilerin üçte ikisi önümüzdeki iki yıl içinde portföy yeniden yapılanmalarının (varlık satışları, birleşmeler ve kapanmalar) artmasını bekliyor. En yüksek beklenti yüzde 87 ile kimya ve yüzde 72 ile madencilik sektörlerinde görülüyor. Genel olarak şirketler, piyasa oynaklığı, artan maliyetler ve yoğun rekabetle mücadele ederken, bu durum kâr marjlarını baskılıyor ve uzun vadeli planlamayı zorlaştırıyor.
3) Yapay zekâ denemeleri yaygın, ancak geri dönüş sınırlı
Sektör yöneticilerinin yaklaşık üçte ikisi şirketlerinde yapay zekâ denemeleri veya pilot uygulamalar yürütüldüğünü, ancak beklenen sonuçların henüz elde edilmediğini belirtiyor. Yalnızca dörtte biri, yapay zekâ uygulamalarını ölçeklendirme ve işlevleri ölçülebilir etki yaratacak şekilde yeniden tasarlama aşamasına ilerleyebildi. En olgun kullanım alanları müşteri hizmetleri, Ar-Ge ve operasyon/bakım olarak öne çıkıyor; bu alanların her birinde katılımcıların yüzde 10’undan fazlası yapay zekânın ölçeklendiğini veya dönüşüm yarattığını ifade ediyor.
4) Yapay zekânın artan enerji talebi, kamu hizmetlerini en uygulanabilir çözümlere yöneltiyor
Kamu hizmetleri şirketleri, yapay zekâ kaynaklı talep artışını “zorlayıcı ancak doğru koşullarda yönetilebilir” olarak değerlendiriyor. Bu talebi karşılamak için en hızlı ve ticari açıdan uygulanabilir seçeneklere odaklanıyorlar. Enerji depolama en öncelikli çözüm olurken, mevcut varlıkların ömrünü uzatma, iletim ve dağıtım yatırımlarını artırma, doğal gaz ve kara tipi yenilenebilir enerji yatırımları da öne çıkıyor.
Araştırmaya göre şirketler artık bu yatırımları finanse etmek için kamu desteklerinden ziyade teknoloji şirketleriyle ortak yatırım yapmaya daha fazla odaklanıyor. Bu yaklaşım, geçen yıla kıyasla önemli bir değişime işaret ediyor. Bölgesel farklılıklar da dikkat çekiyor: Asya-Pasifik ve Orta Doğu’daki yöneticiler teknoloji ortaklıklarına yönelirken, Kuzey Amerika’da daha yüksek fiyatlandırma stratejileri öne çıkıyor; Avrupa’da ise sermaye geri dönüşümü tercih ediliyor.
Türkiye enerji dönüşümü yatırımları açısından cazip ancak karmaşık bir pazar
Türkiye’nin enerji piyasası, güçlü talep artışı ile dönüşüm ihtiyacının aynı anda hissedildiği dinamik bir yapıya sahiptir. Son yıllarda Türkiye, OECD içinde en hızlı büyüyen elektrik piyasalarından biri olmuş; elektrik tüketimi 2025 itibarıyla yaklaşık 360 TWh seviyesine ulaşmış olup, bu değerin sanayi büyümesi, kentleşme ve artan elektrifikasyonun etkisiyle 2030’a kadar 455 TWh’yi aşması beklenmektedir.
Aynı zamanda, elektrik üretim karması değişmektedir: rüzgâr ve güneşin toplam üretimdeki payı %18’i aşarak yerli kömürü geride bırakmış olup, yenilenebilir kaynakların kurulu güç içerisindeki toplam payı ise devlet teşvikleri ve kapasite artış programlarının desteğiyle hızla yükselmeye devam etmektedir. Bununla birlikte, bu dönüşüm hâlâ büyük ölçüde ithal fosil yakıtlara (~%75) bağımlı bir sistem içinde gerçekleşmektedir; bu durum piyasayı fiyat dalgalanmalarına açık hâle getirirken enerji güvenliğinin önemini de artırmaktadır. Özellikle doğal gazın orta vadede önemli bir dengeleyici yakıt olarak kalması beklenmektedir.
Elektrik sektörünün ötesinde, karbonsuzlaşma mücadelesinin temel olarak en enerji yoğun ve fosil yakıtlara en bağımlı sektörler olan sanayi, ulaşım ve binalarda yoğunlaştığı görülmektedir. Bu alanlarda karbonsuzlaşmanın sağlanması adına elektrifikasyon, alternatif yakıtların kullanımı ve verimlilik artışları gerekmektedir. Aynı zamanda, şebeke kısıtları, depolama yatırımları ve düşük karbonlu teknolojilerin ekonomik erişilebilirliği, önümüzdeki dönemde dönüşümün hızını belirleyen kritik faktörler olacaktır.
Güçlü talep artışı, ithalata bağımlılık ve hızlanan karbonsuzlaşmanın bu birleşimi, Türkiye’yi, özellikle yenilenebilir enerji, şebeke altyapısı, depolama ve yerelleştirilmiş enerji değer zincirleri alanlarında, enerji dönüşümü yatırımları açısından cazip ancak karmaşık bir pazar hâline getirmektedir.
Onur Candar: “Türkiye talep karşılama ve enerji fiyatı alanında ikili baskı altında”
Türkiye’nin enerji sektörü, hızla artan talebi karşılamak ve sistem kademeli olarak daha düşük karbonlu kaynaklara yönelirken dahi enerjinin uygun fiyatlı ve güvenli kalmasını sağlamak açısından ikili baskı altında olduğunu söyleyen Bain & Company Türkiye Ortaklarından Onur Candar, değerlendirmesinde şöyle dedi:
“Bu durum, özellikle hâlâ büyük ölçüde ithal yakıtlara bağımlı bir sistemde, enerji güvenliği, erişilebilirlik ve karbonsuzlaşma hedefleri arasında dikkatli bir denge kurulmasını gerektiren daha karmaşık bir yatırım ortamı yaratmaktadır. Bu bağlamda, en başarılı oyuncular; yatırım kararlarını ekonomik temeller ve yerel piyasa gerçeklerine dayandırıp, aynı zamanda politika belirsizliklerine ve değişen talep dinamiklerine uyum sağlayabilen esnek portföyler oluşturabilenler olacaktır. Yenilenebilir enerji, şebeke altyapısı ve enerji depolama gibi yüksek potansiyele sahip alanlara seçici yatırımlar yapmak, uzun vadeli değer yaratımını yakalamak açısından kritik olacaktır.”
Kaynak : 