Hayatın her alanında olduğu gibi sağlıkta da yapay zekanın yükselişi, yalnızca teknolojik değil etik ve hukuki boyutlarıyla da yeni bir tartışma alanı açtı. İstinye Üniversitesi ev sahipliğinde, Patoloji Dernekleri Federasyonu Bilişimsel Patoloji Çalışma Grubu ve MLP Care iş birliğiyle düzenlenen “MEDTRUST: Karar Veren Makineler Çağı ve Etik Forumu”, bu dönüşümü çok boyutlu şekilde ele aldı. Akademisyenler, sektör temsilcileri ve araştırmacıların bir araya geldiği forumda, yapay zekanın sağlık ekosistemi üzerindeki etkileri disiplinler arası bir yaklaşımla değerlendirildi.
Uzun soluklu bir hazırlık sürecinin ardından gerçekleşen forumun öncesinde, Patoloji Dernekleri Federasyonu Bilişimsel Patoloji Çalışma Grubu’nun önerisiyle İstinye Üniversitesi’nde sağlıkta yapay zeka ve etik sorun alanlarını kapsayan çalıştay hazırlığı uygun görüldü. İstinye Üniversitesi Tıbbi Patoloji Anabilim Dalı, Yönetim Bilişim Sistemleri ve Tıp Fakültesi Deontoloji ve Tıp Tarihi Anabilim Dalı ile Marmara Üniversitesi Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı hocalarının katkılarıyla İstinye Üniversitesi Rektörlüğü’nün görüşüne sunuldu. Rektörlüğün desteği sonucunda İstinye Üniversitesi Topkapı Kampüsü Kongre Merkezi’nde gerçekleştirilen etkinlik, sağlık ve hukuk alanında çalışan profesyonelleri bir araya getirdi. Gün boyu süren programda; paneller, sunum konuşmaları ve oturumlarla yapay zekanın bugünü ve geleceği kapsamlı biçimde ele alındı.
Yapay zekanın rolü artıyor
Açılışta konuşan İstinye Üniversitesi Tıbbi Patoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Nusret Erdoğan, forumun hikayesini katılımcılar ile paylaşırken aynı zamanda sağlıkta yapay zekanın giderek artan rolüne dikkat çekti. Prof. Dr. Erdoğan şöyle dedi:
“İstinye Üniversitesi, ülkemizin en yaygın hastane ağına sahip olan Liv Hospital ve Medical Park hastanelerini bünyesinde bulunduran MLP Care Grubu’nun bilgi ve birikiminin devamı olarak kuruldu. Sayın Mütevelli Heyeti Başkanımız Dr. Muharrem Usta’nın Tıp ve Yapay Zeka misyonu, kuruluşundan bugüne mühendislik ve diğer fakültelerimizle desteklendi.”
Toplumsal fayda için kullanılıyor
Prof. Dr. Nusret Erdoğan, Yapay zeka dönüşümünün bilimsel, etik ve toplumsal boyutlarıyla ele alınmasının önemine vurgu yaparak şöyle konuştu:
“Pandemi dönemi ve sonrasında ülkemiz ve dünyada dijitalleşme, yapay zeka uygulamaları ivme kazandı. 2020-2021 akademik yılında Tıp öğrencileri ‘“Yapay Zeka Mühendisliği Yan dal’” programı ile mühendislik fakültemiz ile buluşturuldu. Yapay zekâ sistemleri, insanların yaşamlarını iyileştirmek ve toplumsal fayda sağlamak için kullanılmalıdır. Yapay Zekaya Dayalı Klinik Karar Destek Sistemleri, yeni teknolojilerin sağlık hizmetlerinde kullanımında; hasta refahı ve sorumluluk prensibinin merkezde olacak şekilde Uygulanması önerilmektedir. Avrupa Birliği Yapay Zeka yasası 12 Temmuz 2024 tarihinde yayınlandı. Ülkemiz için de etik ve hukuki düzenlemeler değişik platformlarda tartışılıyor.”
Açılış konuşmaları kapsamında Patoloji Dernekleri Federasyonu Başkanı Prof. Dr. Işınsu Kuzu, yapay zekanın patoloji ve sağlık bilimlerindeki kullanım alanlarına değinirken; İstinye Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Erkan İbiş ise teknoloji ile sağlıktaki dönüşümün rolüne ve etik ilkelerin önemine dikkat çekti.
Prof. Dr. Erkan İbiş şöyle dedi:
“Çağlar değişiyor, her dönemde farklı bir başlık öne çıkıyor. Fakat değişmeyen tek şey teknoloji, insan, adalet, vicdan ve etik. Bu unsurlar adı değişse bile her dönemin ana objesi olmuştur. Teknoloji ile birlikte son yıllarda hayatımıza pek çok kavram girdi. Nesnelerin interneti, sanal gerçeklik, yapay zeka gibi kavramlar bizleri değişime yönlendiriyor. Bu değişim ile birlikte mesleklerimizi yerine getirmeye devam ediyoruz. Bizler Tıp alanında değişen dünyanın getirdiği yenilikleri, sunduğumuz hizmetlere uyarlayarak hasta hizmetini geliştiren ve değiştiren bir ekibiz. Yapay zeka ve dijitalleşme çerçevesine global ölçekte baktığımız zaman bize ileri araştırmaların yapılması, bu araştırmalardaki verilere hızla ulaşmayı, sorgulamayı ve bağlantı kurmayı sağlayan bir alt yapı. Önemli olan bu avantajı etik çerçevede kullanmayı sağlamaktır.”
“Makinelerin de etik kuralları öğrenebilme kabiliyeti artıyor”
Program, İstinye Üniversitesi Yönetim Bilişim Sistemleri Bölüm Başkanı ve MLP Care Yapay Zeka Koordinatörü Doç. Dr. Şebnem Özdemir’in keynote konuşmasıyla devam etti. Özdemir, konuşmasında şunları söyledi:
“Yapay zekanın Kasım 2022 sonrası ‘ana dilimiz’ haline geldiği yeni bir döneme girdik. Tıpta yapay zeka kullanımı, ilaç keşif süreçlerini hızlandırmanın ötesine geçerek ‘hipotez makineleri’ ve otonom klinik deney yönetimiyle tıbbı tamamen bireyselleştiriyor. Özellikle ‘biocontinuum’ yaklaşımıyla, çocukluktan itibaren başlayan veri takibi sayesinde hastalıkların oluşmadan önlendiği bir gelecek tasarlanıyor. Ancak bu teknolojik hızın, sistem atakları ve ‘jailbreak’ gibi veri mahremiyetini tehdit eden ciddi güvenlik risklerini de beraberinde getirdiği unutulmamalıdır. Makinelerin %98 empatik kapasiteye ulaşabildiği bu çağda dahi, algoritmalardaki cinsiyet ön yargısı ve ‘hayal görme’ (hallucination) problemleri en büyük etik engel olarak durmaktadır. Bu nedenle yapay zekadan maksimum ölçüde yararlanılmalı ama başarı için direksiyon mutlaka insanda kalmalıdır. Ancak, makinelerin etik kuralları öğrenebilme kabiliyetinin de her geçen gün arttığı unutulmamalıdır. Yapay zeka entegrasyonunda sahanın göstereceği direnci kırmanın yolu ise, sadece teknolojiye değil insan ve süreç yönetimine odaklanmaktan geçmektedir. Sonuç olarak, dilimizin sınırlarının dünyamızın sınırlarını belirlediği bu çağda, kendimizi bu yeni dille geliştirmek kurumsal varlığımız için bir tercih değil, zorunluluktur.”
Sağlıkta yapay zeka dönüşümü ele alındı
Forumun ilk panelinde “Sağlığın Yapay Zeka Dönüşümü: Fırsatlar ve Tehditler” başlığı ele alındı. Moderatörlüğünü Derya Demir ve Özben Yalçın’ın yaptığı panelde; Figen Yıldırım, Kadri Özgüneş ve Aytaç Durmaz konuşmacı olarak yer aldı. Panelde, yapay zekanın sağlık hizmetlerinde sunduğu yenilikçi fırsatlar, veri güvenliği, klinik süreçler ve olası riskler detaylı şekilde değerlendirildi.
Panelin ardından Barbaros Eroğlu, “Sağlık Kurumlarında Dijital Dönüşüm Süreçleri” başlıklı sunumuyla sağlık kuruluşlarında dijitalleşmenin mevcut durumu, uygulama örnekleri ve karşılaşılan zorluklara ilişkin kapsamlı bilgiler paylaştı.
Program, “Sağlıkta Yeni Nesil Yapay Zeka Uygulamaları: LLM ve Ötesi” başlıklı ikinci panelle devam etti. Moderatörlüğünü Prof. Dr. İlknur Türkmen ve Prof. Dr. Merva Soluk Tekkeşin’in üstlendiği panelde; Onur Aytaç, Ahmet Mustafa Zeren ve Furkan Kızılışık konuşmacı olarak yer aldı. Panelde, büyük dil modelleri (LLM) başta olmak üzere yeni nesil yapay zeka teknolojilerinin sağlık alanındaki kullanım alanları, klinik karar destek sistemleri ve gelecekteki potansiyelleri ele alındı.
Program kapsamında Sercan Çayır, “Yeni Nesil Yapay Zeka Uygulamaları” başlıklı sunumuyla teknolojik gelişmelerin sağlık sektörüne entegrasyonuna dair örnekler paylaştı.
Sürdürülebilirlik ve dijital dönüşüm kritik başlıklar arasında yer aldı
Forumun üçüncü panelinde “Yapay Zeka Balonu: Dijitalleşememe ve Sürdürülebilirlik İhmali” konusu ele alındı. Moderatörlüğünü Doç. Dr. Fatma Tokat ve Doç. Dr. İbrahim Kulaç’ın yaptığı panelde; Kadir Ceran, Mehmet Nadir Erhan, Engin Kurtcan ve Funda Seyrek görüşlerini paylaştı. Panelde, yapay zekanın sürdürülebilirlik ile ilişkisi, dijitalleşme süreçlerinde yaşanan aksaklıklar ve bu alandaki stratejik yaklaşımlar değerlendirildi.
Ardından Utku Ceylan, “Sağlık Araştırmalarında Yapay Zeka Uygulamaları” başlıklı sunumunda, araştırma süreçlerinde yapay zekanın rolü, veri analizi ve bilimsel üretkenliğe katkıları üzerine değerlendirmelerde bulundu.
Etik, hukuk ve toplumsal güven boyutu masaya yatırıldı
Programın ilerleyen bölümünde gerçekleştirilen “Sağlıkta Yapay Zeka, Klinik ve Etik Sorumluluk” başlıklı oturumda, moderatörlüğü Prof. Dr. Müzeyyen Astarcı ve Prof. Dr. Kayhan Başak üstlendi. Oturumda Dr. Orhan Önder, sağlıkta yapay zeka kullanımının etik boyutlarına değinirken; Prof. Dr. Aydın Sav ise yapay zeka, etik ve hastane bilgi yönetim sistemleri ilişkisini ele aldı.
“Sağlıkta Yapay Zekâ: Hukuk, Hasta Hakları ve Toplumsal Güven” başlıklı son oturumda ise moderatörlüğü Prof. Dr. Süheyla Bozkurt ve Dr. Meltem Doğan yaptı. Doç. Dr. Bedii Kaya, dijitalleşen sağlık ekosistemi ve hukuk ilişkisini değerlendirirken; Prof. Dr. Gürkan Sert, yapay zekanın hasta hakları ve toplumsal güven üzerindeki etkilerine ilişkin görüşlerini paylaştı.
Forumun, kapanış konuşması Prof. Dr. Nusret Erdoğan’ın şöyle sona erdirdi:
“Etkinliğimizi ‘“MEDTRUST: Karar Veren Makinalar Çağı ve Etik Forumu’” olarak düzenledik. Bilişim ve yapay zeka teknolojileri ile deontoloji alanında uzman bilim insanı konuşmacılar ile buluşturduk. Elde ettiğimiz bu verimli çıktıların ileri dönemde gerçekleştirilecek çalışmalara ışık tutan bir yol haritası olacağına inanıyoruz.”
Kaynak : 