Bu yazının ilk bölümünü Tolga Yarman : Japonya’daki Patlamaları Hafife Almak Alaturka Nükleer Yaklaşımlardır başlığı altında okuyabilirsiniz.
İlk bölümde Three Miles Island’ı incelemiştik. Bu bölümde Çernobil’i hatırlıyoruz. MIT’den doktoralı ve Akkuyu Nükleer projesinin 1970’lerdeki yer tespiti uzmanlarından birisi olan (son bölümde okuyacaksınız, şu anda Akkuyu’ya karşı) Prof.Dr.Tolga Yarman ile Çernobil’i konuştuk. Kendine has konuşmasını da pazartesi günü videodan izleyebilirsiniz.
turk-internet.com : Japonya’daki kaza için Three Miles Island ile Çernobil arasında demiştiniz.
Prof.Dr.Tolga Yarman :En başta dedim. Kazanın olmasıyla birlikte gelen teknik ipuçları uzantısında ve teknik birikimimle yapılabilecek bir tahminle ifade etmiştim. Yanılmadığımı bugünlerde görüyoruz.
turk-internet.com : Three Miles Island kazasının detaylarını bir önceki bölümde anlatmıştınız. Şimdi Çernobil’i de hatırlayalım mı bir.. Neydi ordaki kaza?
Prof.Dr.Tolga Yarman : Çernobil felaketi daha da kel bir kazaydı. Müthiş bir faciaydı. Şunu da belirtelim ki, Rus birikimi, teknolojisi ve Çernobil santralları, bunlar çok ciddi teknolojik yapıtlardır son toplamda. teknik arıza, teknolojisi vs vardır ama yine şeytanın aklına gelmeyecek bir gelişme söz konusu. Hatta bazıları bu kaza da değildir, kasıtlı diyorlar. Yani bu tür nükleer holigan yaklaşımları, beyanları ayıplıyorum; herkesi dikkatli olmaya davet ediyorum.
turk-internet.com : Peki Neydi ?
Prof.Dr.Tolga Yarman :Çernobil’deki Uzmanlar, Three Miles Island’dan esinleniyor. –ben demin basitleştirerek anlattım aslında 2 tane soğutma sistemi vardır, birisi kapalı devredir, aslında deminki kazada pompa sekmesi ikinci devrede oluyor. Yani birinci devre kapalıdır. Bir ısı değiştirgeci vardır. İkinci devre oradan geçer. Reaktörden çıkan ısıyı, ikinci devredeki su, ısı değiştirgecinden geçerken alır ve türbine taşır. Three Miles Island’da kaza geçiren pompa bu ikinci devrenin pompasıdır.
Şimdi Çernobil’deki RBMK tipi reaktörde 2 devre var. Kaza geçiren 4cü ünitedir. Yani en yeni ünitedir. Rus mühendisler 2.devrede bir zafiyet meydana gelirse, bunun ikinci devre üzerindeki etkisi ne olur diye ölçmek üzere (Three Miles’dakine benzeyecek şekilde), kendilerinin vaz ettikleri katsayıları ölçmek üzere, pompayı bu sefer kendileri kısıyor. Kısıyor ki, zaafiyet meydana gelmiş oluyor ve bu birinci devreye nasıl yansıyacak diye ölçmek istiyorlar. Kısıyorlar pompayı. Yani eline balta al beline vur. Böyle bir durum hasıl oluyor.
Tabi bunu yapmasına esas itibariyle sistem izin vermeyeceği için, acil durum kalp soğutma sistemi ve sair aksam devre dışı bırakıyor. Daha da kötü bir şey.. Biraz şematize ederek anlatıyorum.
Reaktör elden kaçıyor. Böyle bir gelişme kimsenin aklına gelmiyor. Rus mühendisler ciddi mühendisler. Birikimleri ve hazırlıkları ciddi. Moskova’nın, Leningrad’ın en bıçkın nükleer eğitim tornalarından süzülerek geliyorlar. Dizaynlarda çalışmışlar. Büyük tecrübeleri var. Reaktörler işletmişler, şu kadar reaktör kurmuşlar, çalıştırmışlar.
Kazayı “kasıtlı” olarak tasvir etmek caiz değil. Akıllarına gelmiyor. Gelmesi gerekirdi. Biraz daha müzakere etselerdi herhalde akıllarına gelirdi. Bu bir deney. Bu deneye tevessül etmeyeceklerdi.
Kazanın orada 7 şiddetine ulaşmasındaki fark şu. Three Miles Island’da yakıt ergimiş, reaktör kalbi etrafında sarmalayan bir zırh var. 150 atmosfere dayanıklı ama bu, yukarıdaki bir istim kapağı açık sıkışıyor ve taşma peydahlıyor. Bütün bunlar Çernobil’de de dakikasında oluyor. Daka kotusu, celik zırh patlıyor…
Fakat Three Miles Island’da reaktör dış güvenlik kabuğu, tasarlanırken, uçak düşse üzerine, bir şey olmamalı, diye hesaplanıyor. Sabotaj olsa bile, olası musibetler kaza senaryolarına ekleniyor.
Ruslar kendilerine ve teknolojilerine güveniyorlar, böyle bir şeye ihtiyaç yok herhalde diyorlar. Biraz daha ehven olsun diyorlar. Dış güvenlik kabuğunu zayıf tutuyorlar. Reaktörün tepesinin (basınç kabının fırlamasıyla) atmasıyla birlikte, dış güvenlik kabuğu da yırtılıyor. Bütün nükleer kirli çıkı dışarıya saçılıyor. Bütün dünyaya saçılıyor. Bu da Çernobil işte…
Devamında pazartesi günü Japonya’daki kazanın detaylarını okuyacaksınız.. Bu bölümü Prof.Dr.Tolga Yarman : Fukişima’nın Önceki Kazalardan Farkı, İnsan Hatasından Değil Doğal Afet Sonucunda Olması – 3 başlığı altında okuyabilirsiniz.
Kaynak : 