Gezi Parkı protestoları bir yandan fiziksel önlemler, kolluk kuvvetlerinin sahadaki gaz ve su kullanımı ve tutuklanmalar ile önlenmeye çalışılırken, protestocuların haberleşmelerini sağlayan sosyal medya üzerinde de, bazı basın organları yoluyla hedef göstermeler ya da yanlış haber ve bilgiler yoluyla bir savaş sürüyor. Acaba bu yanlış bilgilendirmeler nasıl anlaşılabilir?
“Nasıl anlaşılabilir?” diye soruyoruz ama “nasıl engellenebilir?” şeklinde sormuyoruz çünkü karakteri itibarıyla sosyal medya hem yaratma hem de dağıtma süreçlerinde “çoklu kaynak” anlamına gelir. Zaten önemi de bundan gelir. Günümüzün haberleşme çağının en önemli aracı durumundadır. Ama bu tersine dezenformasyon yani yanlış bilgilendirme amacıyla da kullanabilir durumda.
Çünkü sosyal medyanın en önemli özelliği kalabalıkların yaratacağı haberleşme ağı. Örneğin Twitter üzerinde yayınlayacağınız 1 tweet, ilgili kişiler eliyle bir anda 10 milyon kişiye bile ulaşabiliyor. Bu bir provokasyon ise, bu 10 milyon kişilerden bazılarında istenmeyen etkilere neden olabilir. Bu yüzden haberleşme –ister gazeteci, ister blogger, ister Twitter kullanıcısı olun– her zaman sorumluluk gerektirir
İşte bugünkü yazımızın temeli de bu provokasyon amaçlı “yanlış bilgilendirmeler (misinformation)”. Çünkü birkaç gündür Twitter üzerinde bu tür uyarılara rastlıyoruz. Bu uyarılarda yanlış bilgilerin ortama amaçlı olarak servis edildiği ve bu yanlış bilgileri yayanların geriye dönüp bu bilgileri karşı tarafın yaydığını gösterdiği gibi uyarılar var. Yani bir nevi “at izi, it izi” hikayesi.
Peki, sosyal medyada yayılan bilgilerin gerçek mi, amaçlı bilgi mi olduğunu nasıl anlarız?
Sahte Kullanıcılar
Amaçlı yayınlar genellikle provokasyonu (bazen de güvensizlik yaratmayı) hedefliyor. Bu nedenle de Twitter üzerinde sahte hesaplar açılıyor (zaten bazı araştırmalar Twitter üzerindeki hesapların en az % 27 sinin sahte olduğunu gösteriyor) ve bu hesaplardan amaçlı tweetler gönderiliyor.
Bu nedenle önce sahte kullanıcıları nasıl anlarsınız ona bakalım; Storyful gibi servisler size bir çok sosyal networkü inceleyerek, ilgili hesabın ve içeriğin digital ayak izlerini sunabiliyor;
- Bu hesap nerden açılmış ve yükleme nereden yapılıyor?
- Başka paralel hesaplar var mı (diğer sosyal networklerdeki hesaplar)?
- Hesapla ilgili lojistik bilgiler (son yer, aktivite, süreklilik, gündem vs)
- Bu hesap ne kadar süredir mevcut?
- Ne kadar aktif?
- Sundukları video ve resimler haber ajanslarından mı alınma, kendileri mi yaratmış?
- İçeriğin lisanı yerel mi, yabancılardan mı gelme?
gibi ve başka çeşitli bilgiler sunulabiliyor.
Bunu belirtirken, başka bir konuya da dikkat çekelim. Twitter’ın kullanıcılarla ilgili bilgileri vermekte çok istekli olmadığı ve hatta bazen mahkeme kararlarına bile karşı durduğu biliniyor ama tek yol Twitter’dan bilgi almak değil. Kolluk güçleri yukarıda ismini verdiğimiz ücretsiz Storyful yazılımından çok daha becerikli ve ücretli yazılımları kullanarak, bilginin yayılımı ve hangi kullanıcıların daha çok aktif olduğu konularını tespit edebiliyor. Burada alınamayan bilgi sadece kullanıcının bağlantı kurduğu IP bilgisi olabilir. Bu bilgi de sadece Twitter sunucularında yer alıyor.
Bir de sahte kullanıcıları kendi gözünüzle değerlendirmeniz mümkün. Bunun için Tweetlerine, takipçi sayısına ve takip ettiği sayıya bakın. Sosyal medyada bazı danışman firma olduğunu iddia edenler bu tür hesapları yaratıyorlar. Önceleri bu hesapları resim yerine yumurta kafalı olmalarından tanıyorduk. Ama günümüzde bunu da çözmüş durumdalar. Size tavsiyemiz özellikle “takip ettiği” sayısına bakın, takipçi sayısı ile orantısız ise yani takipçi binlerde, takip ettiği 100’lerde ve hatta 10’larda ise onun sahte olma olasılığı yüksektir. Ayni şekilde tweetlerinin içeriğine bakarak da sahte kullanıcıyı farketmeniz mümkündür.
Amaçlı Yayın
Bugün genellikle bazı resimlerin sahte olduğu mesajları ile karşılaştık. O nedenle resimlerin sahteliğini nasıl anlayabileceğinizi ifade edelim. Resmi internet üzerindeki çeşitli resim arama programları ile tarayabilirsiniz ve mesela bir zamanlar Gezi parkında bir yerlerde ele geçtiği iddia edilen uyuşturucu dolu prezervatiflerin, Atatürk HavaLimanında 2 yıl kadar önce yakalanan bir kadının suçu olduğunu keşfedebilirsiniz.
Bunun için resmi bilgisayarınıza kaydedin (sağ tuşla açılan menüden, resmi kaydet seçeneği ile) Daha sonra pek çok fotoğraf/resim arama programından en kolay ve el altında olan; images.google.com’a resmi yükleyerek, tarama yapabilirsiniz. Goggle bu resim daha önce yüklenmişse, büyük bir ihtimalle bulabilecektir.
Bir de Sahte Tweetler
Bu arada sahte (Fake) ya da gerçek hesaplardan gelecek amaçlı tweetlerin yanısıra, bazı yazılımlarla birisinden geliyor gibi tweet yaratmak da mümkün. Örneğin burayı tıklayarak ulaşabileceğiniz Lemmetweet sitesinden başkası adına tweet yaratılabiliyor. Bu nedenle gelen tweet’leri önce mantığınıza vurun.
Kaynak : 