Bunun yanında HTML’in sadece dokümanın görünüşüne yönelik kaygıları varken, XML ile dokümanın yapısının tanımlanması ve görünüm dışında kullanıma da yönelik yapılandırılması mümkündür.

Diğer bir farklılık da verinin tekrar kullanılabilirliği açısından ele alınmasıdır. Bir şirket, belli bir veriyi farklı platformlarda kullanmak amacı ile birden fazla formatta yayınlamak isteyebilir. Böyle bir durumda HTML, sadece bir tipte veri yapılandırması sunacağından ve bunu da görünüm üzerinde gerçekleştireceğinden çoklu format kullanımına imkan vermemektedir.

Örnek olması açısından, bir şiir dörtlüğünün HTML ve XML’de ne şekilde yapılandırılacağını ele alalım:

Metin Formatı

YEŞİL YAĞMUR

gözlerine baktınız mı hiç uzun uzun

yeşil gözlü bir kızın

çayır çimen ferahlığı doluyor içinize

ve ipince ıslanıyorsunuz

sanki yeşil bir yağmur yağıyor usul usul üstünüze…..

HTML

<H1> YEŞİL YAĞMUR </H1>
<P> gözlerine baktınız mı hiç uzun uzun </P>
<P> yeşil gözlü bir kızın </P>
<P> çayır çimen ferahlığı doluyor içinize </P>
<P> ve ipince ıslanıyorsunuz </P>
<P> sanki yeşil bir yağmur yağıyor usul usul üstünüze…..</P>

XML

<POEM>
<TITLE> YEŞİL YAĞMUR </TITLE>
<PART 1>
<LINE> gözlerine baktınız mı hiç uzun uzun </LINE>
<LINE> yeşil gözlü bir kızın </LINE>
<LINE> çayır çimen ferahlığı doluyor içinize </LINE>
<LINE> ve ipince ıslanıyorsunuz </LINE>
<LINE> sanki yeşil bir yağmur yağıyor usul usul üstünüze…..</LINE>
</PART1>
</POEM>

Bu üç farklı formattan birincisi, yani metin formatı, şiirin kağıt üzerinde veya bir metin dosyasında görülen biçimidir. Herhangi bir özel formatlamaya ihtiyaç duymadan belli programlar üzerinden bu tür bir veriye kolaylıkla ulaşmak mümkündür.

HTML formatında ise kullanılan tag’lar yardımı ile metne bir görünüm formatı verilmiştir. Şiirin başlığının büyük puntolarla görünebilmesi için “<H1>” başlık tag’ı kullanılmıştır. Bu format ile şiir metni, bir tarayıcı üzerinde metin halindeki görüntüsü ile belirecektir.

XML formatında ise bu basit örnek dahi birçok unsuru sergilemektedir. Örneğin, bu verinin bir şiir olduğu POEM tag’ı ile ifade edilmiştir. Ayrıca bu metnin şiirin birinci kıtası olduğu PART tag’ı ile belirtilmiştir. İçeriği tanımlayan ancak sunuma ait herhangi bir bilgiyi içermeyen bu XML dokümanı, sunum için herhangi bir platforma ve istenilen bir formatta XML’in alt unsurları kullanılarak gönderilebilir.

XML’in Alt Unsurları

XML’in yapısı içerisinde gerek kullanıcılara kendi tag’larını oluşturmak gerekse veri ve dokümanların sunum ve yapılandırılmalarında ortak bir platform sağlamak için belli alt standartlar tanımlanmıştır.

>> Document Type Definition ( DTD )

DTD’ler, doküman tiplerinin tanımlanmasına yarayan şemalardır. Örneğin, dokümanların yapısal olarak geçerli olup olmadığına dair belli tag’ları içerip içermediğinin saptanması DTD’ler yardımı ile gerçekleştirilebilir. XML dokümanları DTD’ler olmadan da işlenebilir ve kullanılabilir fakat bu durumda dokümanların içinde bilgi yapısı kaybolacaktır.

>> Extensible Style Language ( XSL )

XML dokümanının bir tarayıcıda veya onu kullanacak olan uygulamada ne şekilde görüntüleneceği dokümanın kendisi veya DTD tarafından belirlenememektedir. XML’in en temel özelliklerinden biri olan içeriğin sunumdan ayrı olması mantığı buna neden olmaktadır. Bu durumda dokümanın ne şekilde görüntüleneceğine dair özellikler XSL ile oluşturulur. Bir doküman farklı sunum ortamlarında kullanılabileceğinden birden fazla XSL style sheet ile tanımlanabilir. Ayrıca XSL, çok çeşitli ortam görüntüleme metotlarını desteklemektedir. Bunların dışında XSL yardımı ile XML dokümanları HTML dokümanlarına dönüştürülebilir. Böylelikle HTML ile uyumlu ama XML’i desteklemeyen terminallerde dokümanın kullanılmasına imkan sağlanır. XSL’in yapısının temelindeki önemli nokta, XSL style sheet’lerinin de aslında XML dokümanları olması ve bunların XML araçları ile işlenebilmesidir.

>>XPointer ve Xlink

XPointer ve XLink yardımı ile nesnelerin XML dokümanları ile ilişkilendirilmesi sağlanır. Klasik HTML linklerinin yanında birden fazla yöne sahip linkler, aynı dokümanın birden fazla versiyonuna ait linkler, endirekt linkler ve bir doküman içerisinde belirli konumları işaret eden linkler de desteklenmektedir.

>>XPath

XPath, XML dokümanlarının içeriğine yönelik sorgulama ve arama gerçekleştirmek üzere kullanılan ve W3C tarafından kabul edilen bir dildir. XPath, XML dokümanları içerisinde yapılacak sorgulama, işlemlerin standartlaştırılması amacıyla belirli kalıpların ve kuralların oluşturulmasını amaçlar. İlişkisel veritabanlarına benzer olarak, XPath kullanılarak, bir veri kaynağında bulunan XML dokümanına veya bu dokümanın belirli bir bölümüne erişmek mümkündür. XPath, XLink ve XPointer tarafından da kullanılabilir.

>>XML Schema

XML Schema, DTD’de bulunan bazı eksikliklerin giderilmesi açısından W3C tarafından geliştirilen bir XML alt standartıdır. Her ne kadar DTD’ler XML dokümanın yapısını belli tag’larla şekillendirse de doküman elemanlarının içeriği ve değerleri yalın metin olarak kalmaktadır. XML Schema, XML içerisine sayılar, tarih, zaman ve benzeri tipler entegre etmektedir.

XML Schema modüler bir yapıya sahiptir. XML Schema’ları XSL gibi XML formatında yazılmışlardır ve XML araçları ile işlenebilir.

>>Document Object Model (DOM )

DOM; HTML ve XML dokümanları için tasarlanmış bir uygulama programlama arayüzüdür. (Application Programming Interface – API) DOM yardımı ile dokümanların yapıları içerisinde gezinmek ve belirli elemanları veya bölümleri ayırmak, eklemek, değiştirmek veya silmek mümkün olmaktadır. DOM, her türlü programlama dili ile uyumlu olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır.