Size “Türkiye’de VOIP yasal mı?” başlığı ile sunduğumuz yazı dizisinin bu bölümünde IP telefonu daha detaylı anlatmak istiyoruz. Bu konuyu Telekomünikasyon Kurumu’nun Bakanlar Kuruluna sunulması için Ulaştırma Bakanlığına sunduğu rapordan alıntı yapacağız. Çünkü raporda konu çok iyi açıklanmış;
- IP Telefon Nedir?
IP Telefon terimi mühendis ve politika belirleyiciler tarafından farklı anlamlarda ifade edilmekte ve kesin tanımı konusunda bir uzlaşma bulunmamaktadır. Ancak, IP Telefon genel bir ifade ile “ses, faks ve diğer ilgili servislere ilişkin bilgilerin kısmen veya tamamen paket anahtarlamalı IP tabanlı şebekelerden yollandırılması olarak tanımlanabilir”[3]. Günümüzde bu kapsamda kullanılan bir kaç terim bulunmaktadır. Örneğin “Voice over IP” ve “Internet Telefonu” IP Telefon ile aynı anlamda kullanılsalar da, kullanılan transmisyon ortamı bakımından farklılıklar mevcut olup, Internet Telefon ve VoIP, IP Telefonun alt sınıfları olarak nitelendirilmektedir.
Internet Telefonda ana transmisyon şebekesi olarak Internet kullanılmaktadır. VoIP’de ise kullanılan ana transmisyon şebekesi veya şebekeleri özel IP tabanlı şebekelerdir. Ancak, her ikisi de IP Telefon kapsamında değerlendirilmektedir [3],[8]. IP Telefonun çıkışı İnternet ile ilişkilendirilse de günümüzde IP Telefonun İnternet ile ilişkisi gittikçe azalmakta, aralarındaki benzerlik kullanılan teknoloji (IP Protokolü) ile sınırlı olmaya başlamaktadır [3].
IP Telefon hizmetinde 3 tip servis sağlayıcısından söz etmek mümkündür :
1) IP Telefon Servis Sağlayıcısı(İTSS)
2) İnternet Servis Sağlayıcısı (İSS)
3) Devre Anahtarlamalı Şebeke Taşıyıcısı/Servis Sağlayıcı
IP Telefon senaryosunda, İSS aboneye İnternet erişimi sağlarken, İTTS IP Telefona olanak sağlayan yazılım, donanım vb. hizmetleri sağlamaktadır. Kullanılan IP Telefon çeşidine göre PSTN de devreye girdiğinden, Devre Anahtarlamalı Şebeke Taşıyısı/işletmecisi de hizmet vermektedir.
IP Telefon; kullanılan terminal cihazı, ağ geçitleri ve nerede tesis edildiği ile transmisyon ortamına bağlı olarak 3 farklı şekilde gerçekleştirilmektedir.
1) PC’den PC’ye IP Telefon
2) PC’den Telefona/Faksa IP Telefon
3)Telefondan Telefona (veya Fakstan Faksa) IP Telefon
PC’den PC’ye IP Telefon
PC’den PC’ye ses iletimi, IP Telefon hizmeti kapsamında ilk uygulamayı teşkil etmektedir. İlk bölümde ifade edildiği üzere, PC’den PC’ye aramanın gerçekleşmesi için her iki uçtaki PC’nin ses kartı, mikrofon, hoparlör ve gerekli yazılımı haiz olması ve Internete bağlı olması gerekmektedir. Aranan tarafı uyarmak (zil vb.) mümkün olmadığından, bu şekilde yapılacak sesli haberleşmeler her iki tarafın anlaştığı zamanda yapılabilmektedir. Günümüzde en yaygın IP Telefon şeklini PC’den PC’ye yapılan aramalar oluşturmaktadır. Dünya çapında mevcut internet kullanıcıları değerlendirildiğinde yaklaşık 350 milyon potensiyel kullanıcıdan söz etmek yanlış olmaz. Genellikle karşılaşılan durum, konuşma odalarında (Chat Rooms), yazı formatında sağlanan iletişimin, iki kişinin sesli haberleşme talebi üzerine gerekli donanım var ise telefona anahtarlanması şeklinde olmaktadır.
PC’den PC’ye yapılan IP Telefonun, ses kalitesindeki düşüklük nedeniyle geleneksel telefon hizmeti üzerine etkisi çok sınırlı olmaktadır [2]. Internet Servis Sağlayıcısı (İSS) açısından bakıldığında, Internete bağlanan abonenin kullandığı hattan hangi formda bilgi geçtiği anlaşılamayacağından, İSS’nin görevi bilginin bir noktadan bir noktaya iletiminden ibaret olmaktadır[4]. Bu yapıda çağrılar PSTN’e yönlendirilmediğinden, ağ geçitlerine ihtiyaç duyulmamaktadır. Günümüzde, PC’den PC’ye ses iletimine olanak sağlayan yazılımları internet üzerinden ücret ödemeksizin temin etmek mümkün olabilmektedir.
PC’den Telefona (Faksa) IP Telefon
PC’den Telefona veya PC’den Faksa iletişim 1996 yılında kullanılmaya başlanmıştır. Genellikle düşük ücret ile “perakende” telefon hizmeti veren şirketlerce tercih edilmiş olup, ucuz görüşme sağlaması nedeniyle de kullanıcı sayısı kısa sürede milyonları bulmuştur [2]. Ancak, servis sağlayıcılar açısında bakıldığında, işletmeciler ile arabağlantı, yönlendirme ve ücret paylaşımı gibi hususlar devreye girdiğinden PC’den PC’ye yapılan IP Telefon kadar basit bir hizmet olmamaktadır. Bu nedenle, servis sağlayıcılar sınırlı sayıda ülke ile anlaşma yapabilmekte veya servis kalitesi açısından tolere edilebilir bir hizmet olan PC’den Faksa IP Telefonu tercih etmektedir.
Bu yapıda, IP tabanlı şebeke ile PSTN arasındaki bağlantı ağ geçitleri ile sağlanabilmektedir. Ağ geçitleri sesi sayısala dönüştürüp, paketler halinde IP tabanlı şebekeye iletmektedir. Diğer tarafta ise ağ geçiti bu işlemin tersini yaparak paketleri sese dönüştürmektedir.
Multimedya özelliklere sahip bir PC ile herhangi bir telefon veya faks kullanıcısına çağrı yapmak mümkün olabilmektedir. Yurtiçi ve uluslararası aramalara olanak sağlayan bu hizmet genellikle kullanıcılara ücretsiz verilmektedir . Pazar potansiyeline bakıldığında, çağrı yapabilen yaklaşık 340 milyon internet kullanıcısı, çağrı alabilen ise yaklaşık 1.3 milyar sabit ve mobil telefon kullanıcısı mevcuttur [15] [17].
Telefondan Telefona (veya Fakstan Faksa)
Ticari olarak 1997’de verilmeye başlayan Telefondan Telefona IP Telefon hizmeti, IP Telefonun gelişmesinde çok önemli rol oynamıştır. Bunun en basit nedeni, insanların birbirleri ile sesli haberleşmelerinde telefonu kullanacak olmalarıdır. Ancak, üçüncü nesil olarak adlandırılan bu hizmet, önemli yatırımlar gerektirmektedir. Öncelikle, arayan ve aranan abonenin bağlı olduğu santralda IP tabanlı şebekeye irtibat için ağ geçitine ihtiyaç duyulmaktadır [2]. Ağ geçitleri servis götürülecek her merkeze tesis edilmek durumundadır. Mevcut altyapısı olmayan, sektöre yeni giren işletmeciler için, düşük maliyet gerektiren ön ödemeli (pre-paid card) kullanılarak servis verilebildiğinden piyasaya giriş düşük maliyet ile olabilmektedir. Düşük arama ücretleri bu hizmetle sağlanabilirken, geleneksel telefon hesaplaşma oranları “bypass” edilmektedir. Piyasa potansiyeli düşünüldüğünde, dünya çapında yaklaşık 1.3 Milyar telefon/faks/mobil telefon kullanıcısı vardır [15].
[2] IP Telephony Basics, www.dialogic.com
[3] Background Issue Paper, IP Telephony Workshop ITU 14-16 June 2000
[4] Publications Internet Telephony-The Regulatory Issues, www.maccarthy.ca
[8] ITU IP Telephony Workshop Document: IPTEL/04, 31 May 2000
[15] IP Telephony : Economic Implications and impact on PTOs, Dr. Tim Kelly, ITU IP Telephony Workshop, 14 June 2000
[17] World Internet Indicators, ITU, 2001
IP Telefon teknolojisi ile sağlanan hizmetler yukarıda ifade edilen hizmetlerle sınırlı değildir. Sayısal formata dönüştürülebilen her türlü verinin IP teknolojisi ile iletilmesi mümkün olabilmektedir. Bu kapsamda “anything over IP” sloganı, IP Telefon uygulamalarının sınır tanımadığının bir ifadesi olarak kullanılmakta olup “XoIP” kısaltması ile de telekomünikasyon literatüründe yer almış durumdadır.
Not :
VoIP, kullanılan şebekeye göre “Voice over Frame Relay”, “Voice over Cable” veya “Voice over DSL” olarak ta kullanılmaktadır.
Internet Telefonu, “Voice over Internet (VON)”, “Internet Phone” veya faks uygulamasında “Internet Fax” olarak da kullanılmaktadır.
Yarın ki bölümde IP telefon – Klasik telefon karşılaştırmalarını vereceğiz.
Kaynak : 