Bugün Brüksel’de “ECTA Regülatörler 2015” konferansı başladı. 3 gün sürecek olan bu konferansla ilgili çeşitli notları aktarmaya çalışacağız. İlk haberimiz çokca tartışılan bir konu üzerinde İsveç Telekom düzenleyicisi PTS’nin Başkanı Göran Marby’nin sunumunda verdiği mesajlar üzerine olacak.
ECTA’nın ne olduğunu bilmeyenler için not edelim; telekom sektöründe ingilizce “Incumbent” olarak tanımlanan, Avrupa’da eski devlet tekel şirketlerine karşı (bizde Türk Telekom), özelleştirme ve serbestleşme ile kurulan yeni telekom firmalarının üye olduğu dernek. Bu derneğin Türkiye’deki karşılığı Telkoder. Yani serbest telekom işletmecilerinin üye olduğu dernek.
Brüksel’deki konferansın katılımcı sayısı 400 civarı. Bu katılımcıların içinde çeşitli ülkelerin AB’deki devamlı temsilcisi olarak tanımlanan kişiler var. Ama Türkiye’den bir AB temsilcisi göremedik. Yine göremediğimiz diğer bir grup da, BTK. Burada Avrupa Birliğindeki düzenleyici kurumlar birliği BEREC’in bu yıl ki ve gelecek yıl ki başkanları ve FCC dahil, Ofcom ve diğer ülkelerin düzenleyicilerinden katılımcılar mevcut ama BTK’dan katılan kimseyi yine bulamadık. Oysa toplantıda önemli katılımcılardan birisi de, ilk günün “keynote speaker”larından olan Günther H. Oettinger yani Avrupa Birliği’nin Dijital Ekonomi ve Toplumundan sorumlu Komisyon Başkanıydı.
Konferansın açılış konuşmasını da bir düzenleyici kurum başkanı yaptı. 2015 BEREC Başkan yardımcılarından ve İsveç Posta ve Telekom Düzenleyicisinin Direktörü Göran Marby katılımcılara “Kuzeyden Bir Bakış; İnternet Dünyası Hakkındaki Mitler ve Gerçekler” başlıklı bir sunum yaptı.
İsveç’i, Tetrapak, Saab, Volvo ya da IKEA gibi firmalarla da tanıyoruz.Telekom sektöründe yakından tanıdığımız İsveç’li firmalar ise Ericsson ve TeliaSonera (Tele2 da Türkiye’ye serbestleşmenin ilan edildiği dönemde geldi ve ortamı beğenmeyip kısa zamanda çıktı). İsveç’i aynı zamanda negatif faiz ile tanıyoruz.
Telekom Sektörünün Mitleri ve Gerçekleri
Kuzey ülkeleri ulaşım zorluğu nedeniyle kablo döşenmesi zor coğrafyaları yüzünden olsa gerek, mobil telefon konusunda yaratıcı olmaya zorlanmış ülkeler. Araba telefonları da oradan çıktı. Mobil telefonları ilk Motorola buldu denilse de, yaygunlaşması yine Kuzey Avrupa ülkeleri sayesinde oldu. Nordic Mobile Telephony (NMT) standardı ile başlayan mobil hikaye Group Special Mobile yani GSM (bugün Global System for Mobile kısaltması haline geldi) sistemi ile ilk Kuzey ülkelerinde oluşmuştu.
İşte bu ülkelerden birisi olan İsveç’in Posta ve Telekom Düzenleyicisinin Direktörü Göran Marby açılışta yaptığı konuşmada, eski telekom tekellerine hitaben “eğer kar yapamıyorsan, iş modelini değiştir, bahane bulmayı bırak” türünden bir konuşma yaparak sunumunda adeta alternatif telekom operatörlerini savundu ve “İnternet Dünyasının Mit”lerini şöyle sıraladı;
- Ölçek büyüdükçe kar artar mı? Ya da başka deyişle, büyük operatörler daha mı karlıdır?
- Büyük operatörler daha çok mu yatırım yaparlar?
- İnternet her zaman global demek midir?
- OTT Denilen Şey Nedir?
- Yüksek Hıza İhtiyaç Yok Mudur?
- Operatörler, veri konusunda zarar mı ediyorlar?
Hepsi birbirinden ilginç noktalar değil mi? Hepsi ülkemizde Türk Telekom’un ve Avrupa’da da diğer telekom tekellerinin son 5-6 yılda ortaya sürdükleri iddialar. Peki bu iddialara karşı bir düzenleyici kurum başkanı yani İsveç BTK’sının başkanı neler anlatıyor? Şimdi bunlara bakalım;
- Ölçek Büyüdükçe Karlılık Artar mı? Ya da Büyük Operatörler Daha mı Karlıdır?
Marby, İsveç’teki bir araştırmaya göre, küçük operatörlerin zaman içinde epeyce yüksek karlılığa ulaşabildiğini anlattı. O zaman ölçek ekonomisinin telekom sektöründe yeri nedir?
- Büyük Operatörler Daha Fazla Yatırım mı Yapar?
Serbestleşmenin getirdiği rekabete karşı son 5-10 yılda büyük operatörler Türkiye’de ya da dünyada kendilerinin daha büyük yatırım yaptıklarını iddia ediyorlar. Özellikle Avrupa Birliği’ni vuran ekonomik kriz döneminde, büyük operatörler finans kurumları üzerinden hükümetlere, “büyük yatırım yapan biziz ama eğer serbestleşme çerçevesinde bunu paylaşmamızı isterseniz yatırım yapmayız” şantajı yaptılar.
Ancak İsveç Düzenleyici Kurum başkanı Marby bunun böyle olmadığına işaret ediyor ve “Büyük telekom firmalarının daha çok yatırım yaptıklarına dair herhangi bir delil yok” diyor.
- İnternet Her Zaman Global midir?
Malum internet operatörlerinin bir şikayeti de, internetin global olduğu ve bu nedenle gelirlerinin düştüğü şeklindedir. Ama Marby bu konuda şu noktalara işaret ediyor;
- Gerçek : İnternet Global erişime açıktır
- Ama internet üzerindeki çoğu işlem yerel karaktere sahiptir
- Yerel haber ve olaylara ilgi çok daha fazladır
- Uzaktan alışverişte lisan bir engelleyicidir
- Yerel ve Taze gidalar da yerel dağıtılır
- Cisco’nun araştırmalarına göre, metropolitan trafik en hızlı büyüyen trafik tipidir
- OTT Diye Bir Şey Var
Marby’nin adeta dalga geçtiği bir konu da OTT olayı. Over the Top kelimelerinin başharflerinden oluşan bu tanımlama, Facebook, Google gibi en üstteki uygulamalara verilen ad. Operatörler uzun zamandır, altyapı yatırımlarını kendilerinin yaptığını yani para harcayanın kendileri olduğunu ama para kazananın OTT firmalar olduğunu söylüyorlar ve bu konuda düzenleme istiyorlar (bir ara her bir sitenin gelen müşterinin operatörüne para ödemesi bile konuşuldu).
OTT’ler genellikle Amerikalı firmalar. Dolayısıyla “internetin parsasını ABD topluyor” düşüncesi uzun zamandır konuşuluyor. İnternetin yönetişimi yani IGF toplantılarının ana temalarından birisi de bu konu.
Diğer yandan Brüksel’deki konferansın, Avrupa’lı operatör ve düzenleyici firmaların konferansı olduğunu aklımızda tutalım ve Marby’nin bu konuda söylediklerine bakalım;
- Bugünün operatörleri internet ekonomisinin sadece bir parçasıdır
- OTT ise internet ekonomisinin tamamı anlamına gelmez
- İnternet ekonomisinde internet servisleri, iş dünyası, hükümet ve sosyal çözümlerden oluşan bütünün bir parçasıdır.
Anlattıklarının anlamını desteklemek için Marby, İsveç’ten 2014’e dair şu rakamları verdi;
- Kamu sektörüne deklare edilen vergi işlemlerinin % 70’i internet üzerinden geldi
- Bankalara yapılan işlemlerin % 90’ı internet üzerinden yapıldı
- Yüksek Hıza Gerek Yok mu?
Fibere yatırım yapmaktan yani para harcamaktan kaçınan operatörlerin bir iddiası da, “bu kadar yüksek hız ne için kullanılacak ki?” ifadesi. Son zamanlarda bunu çokca duyuyoruz. Özellikle şimdiye kadar 2-3 milyon KM’ye varması gereken fiber altyapının sadece 250.000 kmde kaldığı ülkemizdeki Türk Telekom yetkilileri bunu ifade edebilyor (bu konuyu bir başka yazımızda inceleyeceğiz).
Marby sunumunda buna da yer vermiş. Marby insanların daha hızlı internet ile daha fazla iş yapabildiğine ilaret ederken, İsveç’te 2014 yılında Fiber kullanıcı sayısının ADSL kullanıcı sayısını geçtiğini ifade ediyor. Marby kablo internetin ise belli bir düzeyde kaldığını belirtiyor.
- Operatörler Veri Konusunda Para Kaybediyor mu?
Marby bu konuda ise, mobil gelirlerin arttığına ve 2015 yılında topla miçinde % 35 olduğuna işaret ederken, operatörlerin sabit giderleri paylaşacak yeni iş modellerine gidilmesi gerektiğini söylüyor.
İnternet > Operatörler
Marby’nin sunumu böyle bitiyor. Kendisi internet ekonomisinin artık operatörler anlamına gelmediğini ve çok daha genişlediğini söyleyen Marby, artık altyapının elektrik sistemi gibi bir şey olduğuna işaret ediyor. Bu nedenle de, daha çok iş yapmak, güvenliği ve sürekliliği sağlamak için daha büyük altyapıya ihtiyaç olduğunu belirtiyor.
Bunu da şöyle bağlıyor; “bugünün veriye aç dünyasında eğer bir operatör kar edemiyorsa, belki de iş modelini değiştirmenin zamanı gelmiştir”. Yani başka bir deyişle “ağlamayı bırak, kafayı çalıştır” diyor.
Son cümlesi ise ara başlığımızda olan ifadeydi;
- “İnternet Telekom’dan Büyüktür”
Düşünmeye yol açan ve kalıpları kıran bir sunum dinlemiş olduk. Umarız herkese yararlı olur.
Yine umarız ki, bizim düzenleyici kurumumuz BTK da, Marby gibi “önce tüketici”, “önce iş dünyası, e-devlet, finans ve diğerleri” der ve durmuş olan fiber yatırımların önünün açılması için öncü olur.
Kaynak : 