Bugünlerde 900 milyona varan kullanıcı sayısıyla dünyanın en büyük anlık mesajlaşma sistemi olan WhatsApp yılbaşı akşam saatlerinde 45 dakika kadar çöktü. Türkiye saatiyle 18.30 ile 19.15 arasınde gerçekleşen çökme, Türkiye’nin yanısıra, Almanya, İngiltere, Belçika, Kanada gibi ülkelerde hissedildi.
Sorunun yılbaşı nedeniyle, kullanıcılarının yoğun mesaj ve aramalarından kaynaklandığı düşünülüyor. WhatsApp sözcüsü sorunun nedeni ilgili bir açıklama yapmadı, sadece kullanıcıların bir sorun yaşadığını ama % 100 çözüldüğünü belirtti. WhatsApp sosyal kanallarında da bu konuyla ilgili bir açıklama yer almazken, sorun yaşayan WhatsApp kullanıcıları Twitter üzerineden #Whatsapp etiketi ile raporlama yaptılar.
Anlık Mesajlaşma Uygulamalarının Tarihçesi
İnternet’in en önemli özelliği “haberleşme”yi kolaylaştırması ve basitleştirmesidir. Dünya çapındaki insanlar, internet üzerinden birbiriyle ilişkiye geçer, fikirlerini paylaşır, ticaret yapabilir ve hatta ilişki yaşayabilir.
İnternet’in kurumsal ya da bireysel kullanıcılara, bire-bir haberleşme için sağladığı ilk olanak mailleşme ise, arkasından gelen olanak “anlık mesajlaşma” uygulamaları oldu. Bunlar internetin ilk gününden itibaren de, sesli ya da metin mesajlaşma şeklinde hayatımıza dahil oldular.
İnternet’in de modası var. Bunu mesela oyunlarda görüyoruz. Ama “anlık mesajlaşma” uygulamaları da böyle. Hayatımıza 2000’lerden önce ICQ (I Seek You’nun okunuşu gibi) ve Yahoo Messanger vardı (ABD’de AIM modaydı ama Türkiye açısından önemli olmadığı için sadece not edelim). 2000’lerden sonra Microsoft’un Messanger’ı yükseldi[1]. Bugün Facebook’un satın aldığı WhatsApp öne geçmiş durumda. Ama Google Chat ya da Facebook Chat gibi uygulamalardan da bahsedilebilir.
- 1990’ların Yani İnternetin Öncesinde
İlginç olan, “anlık mesajlaşma” uygulamalarının tarihinin, internetten önceye yani 1960’lara kadar dayanıyor olması. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) Bilgisayar Merkezi’nde 1961 yılında yaratılan, 30 kullanıcının aynı anda bağlanabildiği ve ismi “Uyumlu Zaman Paylaşımı Sistemi (Compatible Time-Sharing System – CTSS)” olan bir uygulama, 1965’lere gelindiğinde MIT ile bölge okulları arasında kullanılabilir hale gelmişti ve kayıtlı kullanıcı sayısı birkaç yüz olarak veriliyordu. Ancak bu sistemi günümüzün anlık mesajlaşma sistemlerinden ziyade e-mail sistemlerine benzetmek daha doğru olacak. Ama ana fikir hızlı mesajlaşmaydı[2].
1970’lerde ise programcılar uçtan-uca (peer-to-peer) protokollar üzerinde çalışmaya başlayınca, aynı sunucu üzerindeki kullanıcılar arasında basit haberleşmeler kurulabilir hale geldi.
1980’lerde MIT’de Unix sistemler üzerinden Athena Projesi kapsamında Meltem Bildirim Servisi (Zephyr Notification Service) isimli uygulama geliştirildi. Bu servisin MIT ve bazı başka Amerikan üniversitelerinde halen kullanıldığı da not edelim[3].
1980’lerin sonu, 1990’ların başı ise BBS yani Bülten Tahtası Sistemlerinin de ortaya çıktığı dönem oldu. Bunu da bir nevi sosyal medya gibi görebiliriz. Bu uygulamaların indirilebildiği ya da yüklenebildiği bir terminal programıydı ve kullanıcıların diğerleri ile doğrudan mesajlaşabilmelerini sağlıyordu. BBS ülkemize internetin gelmesiyle 1990’ların başında ulaştı.
1982’de çıkan Commodore 64 PC ise Quantum Link (Q-Link) internet servisi ile gelmişti. Bu servis daha sonra 90’larda Amerikan Online (AOL) haline geldi. Q-Link kullanıcıları aylık bir ücret karşılığında diğerlerine mesaj gönderebiliyorlardı.
- 1990 Sonrasında
1996 yılında İsrail firması Mirabilis, 2 aydan kısa bir sürede geliştirilmiş bir uygulama olan ICQ’yu yayınladı. Bu uygulama dünya çapında yayılan ilk uygulama oldu. ICQ üzerinden, bölge ya da yaş gibi istenen özelliklere sahip kullanıcılar aranabiliyor, sohbet edilebiliyor, dosya transferi yapılabiliyordu.
ICQ’yu 1998’de AOL satın aldı. 2010’da ise Digital Sky Technologies firmasına sattı. Ama uygulama eskisi kadar popüler değil.
Yahoo ise 1998’de Yahoo! Messenger’ı duyurdu. Yahoo’nun özelleştirilebilir durum tanımları ve bir sohbet odası vardı[4]. Bir ara bayağı popülerdi ama artık pek akla gelmiyor.
Microsoft ise 1999’da MSN Messenger’ı duyurdu. Özelliği Hotmail ve AOL Mesajlaşma ile entegre olmasıydı. Bu nedenle 40 milyon kullanıcı ile işe başlamıştı. Microsoft 2005’de sosyal network ve oyun entegrasyonu ile fotoğraf paylaşımı eklediği bu servisin adını Windows Live Messenger olarak değiştirdi. 2009’da ise 330 milyon kişinin bu servisi kullandığını duyurdu.
- 2000 Sonrası
2000’lerde bütün anlık mesajlaşmaları tek yerden yönetebileceğiniz Jabber çıktı ortaya. Yani AIM, Yahoo ve MSN mesajlaşmaları tek yerden yapılabiliyordu. Ama diğer anlık uygulamalar bu yeni uygulamadan hoşlanmadılar. Kodlama değiştirilerek mücadele edildi. Jabber her değişikliğe uygun uygulama ile devam ediyordu. Jabber.org, Genişletilebilir Mesajlaşma ve Varlık Protokolüne (Extensible Messaging and Presence Protocol – XMPP) dayanan bir uygulamaydı. Ağustos 2012’de Jabber, kullanıcılarla ilgili sorunlar ve Ddos saldırılar nedeniyle kapatıldı.
Apple ise 2002’de Mac OS X işletim sistemi için iChat ve iChat AV uygulamaları yarattı. Mac kullanıcıları, Apple Mail’deki adres defterlerini bu uygulamalara entegre edebiliyordu. 2011’de, Apple bu sefer iMessage’ı duyurdu. iChat ve iMessage, 2015’de OS X Mountain Lion’s Messages (Dağların Aslanının mesajları) adını aldı ve tüm Apple ürünlerine mesaj gönderebilir bir hale dönüştü.
iPhone’ların piyasaya çıkmasından az önceki dönemde, en popüler iş telefonu olan Blackberry’lerin messanger uygulaması da 1-2 yıl kadar çok popülerdi. Ama hem sık sık kesilmesi, hem de Blackberry telefonların popülaritesini kaybetmesi (dokunmatik ve büyük ekranlı telefonların moda olması) sonrasında artık eskisi kadar popüler değil.
Skype, bu dönemin en önemli uygulaması oldu. Gerçi 1990’ların ikinci yarısında çok sayıda sesli uygulamalar ortaya çıkmıştı. Ama bunların içinde Skype sivrildi. İnternet kullanıcıları Skype üzerinden video, ses ve metin mesajlar gönderebiliyorlardı. Skype, 2011’de Microsoft tarafından satın alındı.
2014 haziranda Google tarafından satın alınan Meebo 2005’de kuruldu.
- Sosyal Medya Anlık Mesajlaşma Uygulamaları
2005 yılında Google Talk yayınlandı. Servis Gmail içinden kullanılabiliyor. Servisin içinde metin bazlı mesajlaşma, sesli arama ve video konferans bulunuyor. Google Talk, Google+ ile entegre edildiği için sosyal network içindeyken kullanmak da mümkündür.
Myspace ise 2006’da MySpaceIM’i yarattı. Sosyal network bazlı ilk mesajlaşma buydu. Servis sonradan Skype ile Birleştirildi.
Facebook ise 2008’de Facebook Chat’i duyurdu. Sosyal network üzerindeyken bir kullanıcı ya da grup halindeki insanlarla sohbet etmek, resim ve dosya göndermek mümkün oluyor. 2011 yılında Skype ile entegrasyon yapıldı.
Başa dönersek, en son olarak Whatsapp Messenger’ın her türlü platformda kullanılan bir akıllı telefon uygulaması olduğunu belirtelim. 2009 yılında eski 2 Yahoo çalışanı tarafından geliştirilen ve 2010’da yayınlanan bu uygulama ile İnternet üzerinden mesaj gönderme, sesli görüşme yapma ya da dosya değişimi mümkündür.
2014 yılında Facebook tarafından satın alınan uygulamanın, eylül 2015 itibariyle 900 milyon aktif kullanıcısı olduğu raporlanıyor.
[1] Messanger İngilizcede “Mesaj taşıyan” ya da “Ulak” anlamına geliyor.
[2] The History of Electronic Mail
[3] The Zephyr Notification Service (1988)
[4] Yahoo Messanger
Kaynak : 