Farklı iş modeli ve hızlı büyümesi ile yatırımcı çevrelerinin en parlak girişimlerinden birisi gibi görülen İncir.com bugün sayfasından yayınladığı bir mesajla kapandığını ilan etti. İncir.com Hasan Aslanoba, Emre Aydın, Cem Tüfekçi, Kaan Karamancı, Engin Çağlar gibi pek çok melek yatırımcıdan yatırım alarak geçen yıllarda 57 milyon $ değerlemeye ulaşmıştı [1]. Ancak daha sonra yavaşlama görüldüğü ve bu değerlemenin düştüğü belirtiliyordu.
İncir.com’un kapanması ile ilgili olarak kurucusu Yusuf Yıldırım ile görüştük. Yıldırım İncir.com açıklamasında da yer alan 18 temmuz tarihli yeni yatırım imzasının, 15 temmuz darbe girişimi nedeniyle gerçekleşememesinin, kepenkleri indirmekte büyük payı olduğunu belirtmekle birlikte, son yıllarda ülkemizde gelişen e-Pazaryerleri oluşumlarının da rekabeti azalttığına ve kar marjlarını % 1’lere kadar düşürdüğüne işaret etti.
Yıldırım’a iş modelinin bir terslik yaratıp, yaratmadığını sorduğumuzda ise, modele hala çok inandığını ve bugün değilse, ileride tutacağını söyledi. Yıldırım’ın belirttiği konu ekonominin son yıllardaki durumu ile de ilgili. Bildiğiniz gibi Beyoğlu, Bağdat Caddesi ya da AVM derneği tarafından yalanlansa da, son 1-2 yıldan bu yana offline ortamda kapanan dükkan sayısı da hayli fazla.
Network Marketing Modeli ile Nereye Kadar?
İncir.com Türk İnternet sektörünün gözde melek yatırımcılarından aldığı çok sayıda yatırımla da adını duyuran bir girişimdi. Modeli diğer e-ticaret girişimlerinden farklı idi. Network Marketing denilen yeni bir modeldi. Sosyal Medyanın reklamla ilişkisinin konuşulmaya başlanması ile popülerliği arttı ama 1990’lardan beri hayatımızda olan bir model. Offline dünyada Avon ya da Amway bu şekilde satılan ürünlerdi [2].
Network Marketing, tavsiye mantığına dayalı bir sistem denilebilir. Ürünü önce siz alır, kullanır ve memnun kalırsanız doğal olarak bunu çevrenizdekilere tavsiye edersiniz. Bu tavsiyenin, bir satıcı tarafından yapılan sunumdan veya medya ile yapılan reklamdan çok daha fazla sonuç verdiği iddia ediliyor. Dolayısıyla sistem böyle yürüyor. Siz belli bir sayıda (mesela 7) kişiyi altınıza alıyorsunuz. Onlar da başkalarını altına alıyor.
Network Marketing taraftarları, iş modelini “1 kişinin %100 çabası yerine, 100 kişinin %1 çabası ile yüksek verim/kâr elde etme” şeklinde tanımlıyor [3].
Aslında bu sistem, 1970’li yıllarda çok popüler para kazanma modeli olan “Saadet Zincirleri”nin de bir uyarlaması. Amatör yürütülenler dışında, Titan ya da Mega Holding gibi şirketlerden hatırlarsanız, siz birisine bağlı olarak sisteme girer ve mesela 100 TL gönderirsiniz. Size bağlanacak 7 kişi size 100’er TL gönderir. Bunun 80 TL’sini siz alır, 20 TL’sini yukarıda bağlı olduğunuz kişiye gönderirsiniz. Size bağlı 7 kişi de, 7’şer kişi bulur ve herbirinden 100’er TL alıp, 80’ini kendisine tutup 20 TL’sini size gönderir. Sistem böyle devam eder diyeceğiz ama bir yerlerde tıkanır ve birileri sisteme girip ödediği parayı geri alamaz.
Benzer şekilde Ağ Pazarlaması sistemlerinde de dünya çapında bir gerileme olduğu konuşuluyor [4]. Bunun örneğin Avon özelinde tartışılan nedenleri arasında, sosyal hayatımızdaki –özellikle kadınların– değişim, rekabetin artması, yeni pazarlarda yanlış kararlar ve kullanıcılar (müşteriler) ile iletişimde başarısızlık, beklentilerin karşılanamaması sayılıyor.
İncir.com “Ağ Pazarlaması” sisteminin de, bu yılın başından itibaren duraklamaya girdiği görülüyordu. Sayılan nedenlerin başında “ağ pazarlaması” sisteminin yeteri kadar derinleşememesi ve kendisini tekrarlamaya başlaması ve belki de “müşteri beklentilerinin karşılanamaması (EkşiSözlük’te buna yönelik yorumlar var)” geliyor. Bir yandan da İncir.com’un, müşteri/tüccar ortamını geliştirmek için eğitimler de vermeye çalıştığını hatırlayalım [5].
İncir.com, TazeDirekt.com Gibi Girişimler Neden Başarısız Oluyor?
Bütün dünyada yeni iş modelleri, yeni girişimler kurulurken ve bunların bazıları da önemli miktarda yatırım alabilirken, neden başarısızlık söz konusu oluyor? Bakıldığında işin finansal, teknik altyapı, personel, hukuki, rekabet gibi pek çok incelenmesi gereken faktörü var.
Bu konu başlı başına tartışılması gereken bir konu olmakla birlikte. Genel de düşünülen nedenler arasında, pazarlama modellerinin iyi analiz edilmediği, hızlı büyümenin de iyi programlanmadığı durumlar olduğu belirtiliyor. Girişimlerin hızlı büyümenin getirdiği operasyonel harcamalarının ve nakit akışının düzenlenmesinde başarısızlıktan bahsediliyor.
Melek yatırımcı Hasan Aslanoba’nın önem verdiği yatırımlarından biris olan İncir.com’un 2014 yılında 10 milyon TL cirosuna karşılık, 2015’de 100 milyon TL hedefi olduğu kaydedilmişti. 2015’de 20.000 mağazaya ulaştığı duyurulmuştu. Dolayısıyla hızlı bir büyüme söz konusuydu.
Ancak başka nedenler de var; Yusuf Yıldırım ile görüşmemizde, kendisi yakın zamanda bir e-pazaryerinin % 1 ile cep telefonu bile sattığına işaret ederek, bu tür pazaryerlerinin rekabeti yok ettiğini, dosdoğru hizmet vermek için marjların daraldığını anlattı. İncir.com’un 2016 başından itibaren yavaşlayan büyümesini karşı operasyonlarını sürdürmek için yatırım aradığı biliniyordu. İşte bu yatırım turu için temmuz başında yatırımcılarla anlaştığı ve 18 temmuz’da sözleşme tarihi belirlendiği kaydediliyor. Ancak 15 Temmuz darbe girişimiyle, bu yatırım imkanı durdu ve İncir.com iflasın eşiğine geldi. O Hal kapsamında iflas erteleme talepleri de yasaklandığı için İncir.com için başka bir çözüm şu anda bulunmuyor.
[1] Incir.com’a Aslanoba ve Karamancı’dan 3 milyon $ Daha Yatırım
[2] 100 Top Network Marketing Firması
[4] What Killed Avon’s Business Model?
[5] incir.com, 7. Girişimci Akademisi’nde 1000 Girişimciyi Buluşturdu
Kaynak : 