Bu konu kanunda açıkça yer alması dışında, geçtiğimiz Mart ayında Telekomünikasyon Kurumu’nun hazırladığı fakat kamuoyuna yayınlamadan önce Ulaştırma Bakanlığına gönderdiği, oradan da “akıbeti belirsiz” hale gelen VOIP Raporunda da bu böyle tespit edilmiştir. (Bilindiği gibi rapor Türk basınında sadece turk-internet.com’da yayınlanmıştır. Bkz: VOIP İnternet Üzerinden Telefon Görüşmesi).
Raporu yayınladığımız günlerde hatırlayacaksınız, dönemin Ulaştırma Bakanı Oktay Vural’a da konuyu sormuş ve kendisi tarafından incelensin diye Türk Telekom’a gönderildiği bilgisini almıştık. Ancak Rapor Türk Telekom’a verildiği andan itibaren geçen 7 aylık sürede, bir daha ortaya çıkmadı.
VOIP servislerinin ses tekeli dahilinde alınmaması gerektiği Mayıs 2002’de toplanan Türkiye Bilişim Şurası’nın raporundaki VOIP kısmında da açıkça belirtilmiştir. Bu kısmı aşağıda dikkatlerinize sunuyoruz. Belgenin aslını Bilişim Şurası’nın web sitesine Bilişim Şurası adresinden erişebilirsiniz. VOIP kısmı İletişim Alpyapısı Raporu içinde yer almaktadır.
Gerçekten, VOIP servisleri 4502 sayılı kanunda ve ilgili yönetmelikte tanımlanan “Katma Değerli Telekomünikasyon Hizmetleri” tanımına tam uyum gösterdiği halde Türk Telekom tarafından tekel dahilinde olarak deklare edilmekte ve bu servisleri vermek isteyen şirketlere de tekeli deldikleri gerekçesiyle Türk Telekom tarafından kanuni işlem yapılmaya çalışılmaktadır. Ancak, Türk Telekom’un bu konuda engellemeye çalıştığı şirketlerin kendi yandaşı olmayan ve kendisine ciddi rakip olabileceğini tahmin ettiği şirketler olduğu, kendi yandaşlarına da bu konuda kolaylıklar gösterdiği şeklinde çeşitli duyumlar almaktayız.
Istanbul’da VOIP terminasyon servislerini veren bir düzine “merdiven altı” şirketin olduğu piyasada konuşulan konuların başında geliyor. Bunun en büyük kanıtı ise yurt dışındaki toptan (wholesale) trafik piyasalarında Istanbul trafik terminasyonu başta olmak üzere diğer noktalara (Ankara, İzmir vs.) trafik terminasyon fiyatlarının son derece düşük olması olarak gösteriliyor. Örneğin yurtdışı piyasalarda İstanbul terminasyon fiyatı $0.05 ve Ankara fiyatı da $0.052 olarak ilan ediliyor (ABD’den İstanbul’a normal telefon $0.90’dır). Başka bazı sitelerde ve diğer bazı servis sağlayanlar tarafından da buna benzer fiyatlar veriliyor.
Bu servisin bir piyasası olduğuna göre, Türkiye’de bunu yapan şirketler de mevcut. Peki, Türk Telekom o zaman neden bazılarını engelliyor, bazılarını engellemiyor? Burada bir kötü niyet mi vardır? Bu sorunun cevabını bulmayı zamana bırakarak, aşağıda Şura raporunu dikkatlerinize sunuyoruz.
- 5.4.2 VoIP
Paket Anahtarlamalı şebekeden sunulan IP paketleri ile içeriği yani kodu ve protokolü değiştirilmek suretiyle iletilen ses hizmeti ile devre anahtarlamalı şebekeden sunulan ses iletimini içeren telefon hizmetinin maliyet açısından kıyaslamasını yapmak amacıyla, geliştirilen modellemede IP üzerinden ses iletiminin anahtarlama ve transmisyon maliyetinin devre anahtarlama şebekeden %38 daha ucuz olduğu görülmektedir.
Dünya çapında 340 milyona yakın Internet kullanıcısı mevcuttur. Bu paralelde, IP tabanlı şebekelerin ülke ekonomisi ve sosyal gelişim konusunda önemli fırsatlar yarattığı kabul edilen bir gerçektir. Örneğin elektronik ticarette IP tabanlı şebekelerin kullanımı, firmaların müşteri potansiyelini arttırmakta ve işlem bedelini düşürmektedir. Böylece, firma için yeni ticaret imkanları doğarken, işletmenin haberleşme girdilerinde tasarruf sağlanarak yaratılan kaynak ile işletmenin hem finansman verimliliği artmakta hem de elektronik ortamda yapılmakta olan iş prosesleri ile işletmenin üretim verimliliği de tartışılmaz şekilde gelişmektedir. Böylece Internet sayesinde bilgiler çok geniş kitlelere kolayca ulaşabilmekte ve bu bilgilerin güncellenmesi kolayca yapılabilmektedir. Ayrıca eğitim ve araştırma alanında da Internetin eğitim kurumları, öğrenciler ve eğitmenlere sağladığı kolaylık ve imkanlar tartışılmaz boyuttadır.
4502 Sayılı yasa ile değişik 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 2/c maddesinde ”Türk Telekom; telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini, 31.12.2003 tarihine kadar bu Kanun ve görev sözleşmesi çerçevesinde tekel olarak yürütür” denmektedir.
Müteakiben çıkarılan ve anılan kanunlarda değişiklik yapan 23.05.2001 tarihli Resmi Gazete’ de yayımlanan 4673 sayılı yasa ile, Türk Telekom hisselerinde kamu payı %50’nin altına düştüğünde, Türk Telekom’ un tüm tekel hakkı 31.12.2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkabilecektir.
Ses iletimini ihtiva eden Mobil telefon hizmetlerinde liberalleşme sağlanmış durumdadır. Halihazırda GSM 900 hizmeti vermekte olan iki operatör (Turkcell, Telsim) GSM 1800 hizmeti veren İş-Tim ve Ay-cell bulunmaktadır.
Telekomünikasyon hizmetlerine yönelik yetkilendirmenin Telekomünikasyon Kurumu’na geçmiş olması nedeniyle, ses iletimini ihtiva eden IP haberleşme hizmetleri de Genel İzin kapsamında Internet Servis Sağlayıcılığı bünyesinde değerlendirilmelidir. Çünkü 4502 Sayılı yasa ile değişik 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun bu konudaki düzenlemesinde adı geçen hizmet Madde 1.’de Katma değerli telekomünikasyon hizmetleri tanımındadır. Buna göre;
“Katma değerli telekomünikasyon hizmetleri: Aboneler arasında iletilen ses ve veri dahil her türlü mesajın formu, muhtevası, kodu, protokolü veya benzer hususları üzerinde bilgisayar işlemleri ile veya başka surette işlem yapıp, aboneye veya kullanıcıya ilave, farklı veya yeniden yapılandırılmış bir mesaj ileten veya yüklenilmiş, kaydedilmiş mesaj ve veriler ile aboneler arasında interaktivitiye sağlayan telekomünikasyon hizmetlerini,” olarak açıklanmaktadır.
Türkiye’de Internet Protokolu ile paket anahtarlamalı şebekelerden ses iletimi sağlanması için tekel süresinin bitmesini beklemeye gerek yoktur. Ancak bu konuda rekabetin tesis edilebilmesi, kullanıcılara alternatif iletişim imkanı sağlanması, IP teknolojisinin getireceği ses-data entegrasyonu ile kullanıcıya çağın gereklerine uygun hizmet verilebilmesi açısından Ses iletimini ihtiva eden IP hizmeti, tekel kapsamı dışında değerlendirilmek suretiyle ISS Genel İzni kapsamına Kurum tarafından alınabilir.
Yukarıda yapılan değerlendirmeler ışığında, Ses iletimini ihtiva eden IP konusunda varılacak sonuçlarda ülke menfaatleri ile kullanıcılar birincil öncelikli durumda olmalıdır. Teknolojinin hızla geliştiği dünyada, çağı yakalamak, yeni teknolojilerin ülkede kullanımını kolaylaştırmak ve ülkemizde yaşayan kullanıcılara alternatif ve düşük ücretle hizmet sunumunu sağlamak politika belirleyicilerin ana hedefleri olmalıdır. Bu kapsamda, telekomünikasyon sektöründe kural koyucu, denetleyici ve düzenleyici otoritelere çok önemli görevler düşmektedir.
Telekomünikasyon sektöründe dünya gündemini oluşturan “yakınsama” paralelinde, Türkiye’de de Ses iletimini ihtiva eden IP hizmeti konusunda daha esnek, gelişime olanak sağlayacak tedbirlerin alınması ve gerekli düzenlemelerin yapılmasına binaen; 4 Şubat 2001 tarihli Telekomünikasyon Kurumu’nun yayınlamış olduğu Tebliğ çerçevesinde, Ses iletimini ihtiva eden IP hizmetinin Genel İzin kapsamına bir an önce alınması gerekmektedir.
Dünya ülkelerinde ses iletimini ihtiva eden IP hizmetlerinin gelişimine baktığımızda 2003 yılı sonunu beklemek Türkiye için geç olabilir. Bu hizmeti sadece Türk Telekom’un vermesi rekabet kapsamında değerlendirildiğinde özellikle kullanıcı açısından tercih edilir bir durum değildir. Üstelik bugün itibariyle bu hizmeti Türk Telekom vermemekte, bu konuda bir hazırlık içinde olduğu da gözlenmemektedir. Ses iletimini ihtiva eden IP hizmetlerinin farklı operatörler tarafından verilmesi durumunda tekel süresinde de ses iletiminde rekabet ortamı tesis edilebilecek ve kullanıcı avantajına (ücret v.b.) gelişmeler olabilecektir. Böylece ses iletimini ihtiva eden IP şebekelerin Genel İzin kapsamına alınması ile geleneksel telefon hizmeti veren operatörün, son kullanıcı durumundaki telefon abonelerinin de kullanımları artacak bu artan volum ise gelirlerine yansıyacaktır. Böylece ülkemizde diğer OECD ülkelerine göre düşük olan gelir/abone oranı da yükseltilebilecektir. Hatta Türk Telekom ses iletimini ihtiva eden IP hizmetlerini veren operatörler ile işbirliği yapabilirse GSM operatörlerine karşı kaybetmekte olduğu kullanıcı tercihlerini yine kendisine çevirebilir. Yine de kullanıcıların olası mağduriyetinin önlenmesini teminen ses iletimini ihtiva eden IP hizmetlerinde gerekli kuralların konulması, bu hizmeti verecek operatörlerin tespit edilecek yöntemlerle “evrensel hizmet yükümlülüğü” ve “evrensel hizmet fonu” mekanizmasına dahil edilmesi ve serbest piyasa şartlarında çalışmalarının sağlanması gerekmektedir.
Geçmişte her bir hizmet için ayrı şebeke tesis etme gerekliliği artık geçerli olmayıp, günümüz sayısal teknolojisinde data, ses ve görüntü aynı ortamdan iletilmekte, kullanıcıya paket uygulamalar ulaştırılmaktadır.
Telekomünikasyon düzenlemelerinin yeniden tesis edilmesi fırsatının olduğu ülkemizde Telekomünikasyon Kurumu’nun bu hususta sektörde rekabeti tesis edecek, teknolojik gelişmelere paralelinde esnek ve uygulanabilir düzenlemeler oluşturması gerekmektedir.
Sonuç olarak; yukarıda açıklanan değerlendirmeler kapsamında Ses İletimini ihtiva eden IP hizmetinin Mobil telefonda da olduğu gibi, Ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetinden ayrı tutularak tekel kapsamı dışında verilebilmesi desteklenmelidir.
Bilişim Şurası’nın tüm raporu da baskılı olarak Türkiye Bilişim Vakfı‘ndan edilinebilir. Bu raporun altında imzası olanlar Türkiye Telekom sektörünün en önde gelen isimleri olup rapor T.C.Başbakanlık tarafından Sayın Başbakan’ın sunuşu ile yayınlanmıştır. Yani VOIP’nin serbest olduğu ülkede tüm uzmanlar tarafından kabul edilmektedir.
Kaynak : 