Web sitesinin yaratılması sürecinde birçok hukuki ilişki içiçe geçer. Çeşitli ve yasalarımızda tanımlanmayan sözleşme tipleri, mecut fikri hukuk ve marka hukukunu zorlayan telif hakları ve marka problemleri, cezai sorumluluklar vs. birer problem olarak web sitesi sahibinin karşısına çıkabilir. Her somut olaya göre değişse de web sitelerinin yaratılması sürecinde web sitesi sahiplerinin dikkat etmeleri gereken bazı kontrol noktaları ortaya konulabilir. Bu çalışmada bir kontrol listesi şeklinde bu noktaların neler olabileceği ele alınacaktır.
1.Sitenin Yaratıcısı Kim?
Web sitesinin yaratılması sürecinde yapılacak bir web sitesi geliştirme sözleşmesinde ilk yer alması gereken husus sitenin yaratıcısının kim olduğudur.
Bu soruyu hukuki bir kalıba döktüğümüzde, web sitesi üzerinde kim eser sahibi olarak kabul edilecektir diye sormamız gerekecektir. Bu soruyu sorduğumuz zaman öncelikli olarak cevaplamamız gereken bir soru ortaya çıkmaktadır; web siteleri eser niteliğine sahip midir?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 2. maddesi “herhangi bir şekilde dil veya yazı ile ifade olunan eserler….” diyerek eser kavramını geniş bir yelpazede tanımlamıştır. Web siteleri bugün çeşitli programlama dillerinde yaratılmaktadır. HTML, ASP gibi diller bunlara örnek olarak verilebilir. 2. maddenin devamında yukarıdaki esere ilişkin ifadenin getirebileceği tartışmalara da son verilerek “her biçim altında ifade edilen bilgisayar programları” ilim ve edebiyat eserleri arasında sayılmıştır.
Bir bütün olarak ise web sitesi onu oluşturan unsurlardan oluşan bir derleme eserdir. Bunlar metin, resim, ses gibi çeşitli unsurlardır. Kısacası bir web sitesi, oluşturulduğu programlama dilinden, içinde yer alan öğelere kadar bir bütün olarak eser niteliğindedir.
Web sitelerinin eser niteliğinde olduğunu tespit ettikten sonra eser sahipliğini belirlememiz daha kolay hale gelecektir. Burada çeşitli ihtimaller akla gelebilir;
- Web sitesini bizzat web sitesi sahibi yaratabilir.
- Web sitesini web sitesi sahibinin çalışanı meydana getirebilir.
- Web sitesini 3. şahıs hazırlayabilir.
Birinci ihtimalde eser sahipliğinin belirlenmesi açısından bir problem yoktur. 4630 sayılı yasa ile değişen Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 1b-a maddesine göre eser; “Sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsulleridir.” FSEK 1b-b göre ise, eser sahibi eseri meydana getiren gerçek kişiyi ifade eder.
Bern sözleşmesinin 1. maddesinde, “devletlerin, eser sahiplerinin eserleri üzerindeki hakların korunması için bir araya geldikleri”, Washington Sözleşmesi’nin 1. maddesinde “….eser sahiplerinin haklarının tanınacağı ve korunacağı….” belirtilmiştir. Görüldüğü gibi uluslararası metinlerin ilk maddelerinde eser sahipliğinden bahsedilmekte ama eser sahiplerinin kimler olacağı açıklanmamaktadır.
Bern sözleşmesinin 15. maddesinde yayımlanmış olan bir eser üzerinde olağan biçimde gösterilen ad sahibinin eser sahibi olarak kabul edileceği belirtilmektedir. Burada ad ile eser sahipliği arasında bir bağ kurulmuştur.
Hukukumuzda bu husus 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 4630 sayılı yasa ile değişik 8 vd. maddeleri ile düzenlenmiştir. Burada kabul edilen ilke “bir eserin sahibi onu meydana getirendir.” ilkesidir. Aslında bu ilke yukarıda bahsettiğimiz FSEK m.1b’deki sahibinin hususiyetini taşıma şartının doğal sonucudur.
Bu açıklamalardan da anlaşıldığı gibi web sitesini yaratan kişi ile web sitesi sahibinin aynı olması durumunda eser sahibinin tespiti kolay olacaktır.
Eğer web sitesini yaratan web sitesi sahibinin çalışanı ise durum ne olacaktır?
4630 sayılı yasadan önceki FSEK metninde bu konuyu düzenleyen bir hüküm vardı. Buna göre;
“Aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça,memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserlerin mali hak sahipleri bunları çalıştıran veya tayin edenlerdir. Tüzel kişilerin uzuvları hakkında da bu kural uygulanır.”
Bu madde ile çalışanların meydana getirdikleri eserlerin “mali hakları”nın bu kişileri çalıştıranlara ait olacağı düzenlenmişti. Mali hakların çalıştırana ait olması eser sahibinin de çalıştıran olması anlamına gelmeyeceği için burada eser sahibi yine eseri meydana getiren çalışan olacaktır.
4630 sayılı yasa ile bu madde kaldırılmıştır. Bir eserin sahibinin onu meydana getiren kişi olduğu hiçbir tartışmaya yer vermeyecek biçimde düzenlenmiştir. O halde bugün bir web sitesini yaratanın web sitesi sahibinin çalışanı olması, o kişinin eser sahibi olma sıfatını engellemeyecektir. Ama taraflar yapacakları sözleşme ile bunun aksini her zaman kararlaştırabilirler.
Web sitesi sahibi web sitesinin yaratılması işini 3. kişilere de yaptırabilir. Örneğin web sitesi tasarım işiyle profesyonel olarak uğraşan bir yazılım firmasına veya bir şahsa bu işi yaptırabilir. Bu durumda da bir eserin sahibi onu meydana getirendir ilkesi gereği eser sahibi web sitesini yaratan 3. kişi olacaktır. Tarafların sözleşme ile bunun aksini düzenlemeleri her zaman mümkündür. Bu sözleşmelerde dikkat edilmesi gereken hususları aşağıda belirteceğiz. Burada sadece eser sahipliğinin tespiti ile yetiniyoruz.
Sitenin İçeriğine ilişkin hukuki konuların incelendiği bir sonraki bölümü Web Sitelerinin İçeriğine Yönelik Hukuki Konular-2başlığı altında okuyabilirsiniz.
Kaynak : 