ODTÜ Bilgisayar Mühendisliği Öğretim Üyesi ve “.tr”Alan Adı Yöneticisi Dr. Attila Özgit, Jenerik Alan Adı uygulaması, yeni alan adı sistemi, uyuşmazlık konuları ve DNS sisteminin geliri üzerine sorularımızı yanıtladı. Özgit özellikle, yeni alan adları ile ilgili başvuruların 26 Mayıs Pazartesi günü saat 10:00 itibariyle başlayacağını hatırlatarak, sistemin belli bir yoğunlukla karşılaşacağı için yavaşlamanın olabileceğini vurguladı.
turk-internet.com : Jenerik Alan Adları uygulaması pazartesi uygulamaya geçiyor. Süreci değerlendirir misiniz?
Attila Özgit : Jenerik Alan Adları uygulaması için başvuruların sona ermesi ile hafta sonu değerlendirmeyi ve Pazartesi günü noter çekilişi yapmayı düşünüyorduk. Ancak başvuru istatistiklerinden de görüleceği üzere oldukça yoğun bir başvuru gerçekleşti. Başvurunun başladığı günden bugüne kadar yaklaşık 31 bin başvuru oldu. Bu başvurular ilk elemeden sonra 26 bine indi.
Bilindiği gibi jenerik Alan Adı, genel bir kavram ifade eden, verildiğinde haksız rekabet yaratacak isimleri ifade ediyor.
Örneğin, “medya.com.tr”, “spor.com.tr” veya “basın.com.tr” kimin olabilir? Bu tür isimler son zamana kadar jenerik kabul ediliyordu ve verilmiyordu. Bundan sonra herkese, “gelin belgenizi getirin ve bu isimleri almak için başvurun” dedik. Bu isimleri alabilme özelliğine sahip olanlardan birine kura ile bu alan adı verilecek. Böylece jenerik uygulaması kalkacak.
Yalnız jenerik uygulamasının kalkması, belgeli uygulamanın kalkması anlamına gelmiyor. Örneğin, medya.com.tr alan adını almaya hak kazanmak için “Medya” ile başlayan bir adınız olması gerekir. Buna isim/marka tescilindeki “ayırt edici unsur” deniyor.
turk-internet.com: Ve o işle uğraşıyor olması gerekiyor değil mi?
Attila Özgit : Hayır, o işle uğraşıyor olması gerekmiyor. Üstelik denetlemek de pratik olarak mümkün değil.
Başvuruda bulunan kişi ya da kuruluşun mutlaka bir belge ibraz etmek zorunda olduğunu hatırlatmakta fayda var. Yani, “medya.com.tr alan adını ben istedim, başvurup alayım” şeklinde bir yaklaşım olamaz. Oysa jenerik alan adlarına başvuru sürecinde bu bir şekilde yanlış anlaşıldı ya da yanlış anlaşılmanın ötesinde, konuya “ya verirlerse, ya tutarsa” mantığıyla yaklaşıldı. Ya da yanlış bir şekilde, sahip olduğu belgede yer alan “ayırt edici unsur” dışında, faaliyet alanı ya da sektörü ifade eden sözcükler esas alınarak jenerik isimlere başvuru yapıldı. Örneğin; ticari tescilinde iletişim, yayıncılık, danışmanlık, eğitim hizmetleri, ticaret sözcüğü geçenlerin büyük bir bölümü “ticaret.com.tr”, “egitim.com.tr”, “danismanlik.com.tr”, “yayincilik.com.tr” vs. alan adları için başvuru yaptı.
turk-internet.com: Bu konuda bir “Fenerbahçe” örneği var sanırım.
Attila Özgit : Fenerbahçe örneğini biz şu anda İnternet Kurulu’nun altında bulunan DNS Çalışma Grubu’nda tartışıyoruz. Kurulun gündeminde bulunuyor.
Patent Enstitüsü ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB)’nin tescil uygulamalarında göz önünde bulundurduğu ölçütleri var. Bizim tarafımızdan da bu ölçütler kullanılmaktadır. “Belgeye dayalı olarak tasnif edilen alan adları için kuruluşça “.tr” Alan Adı Yönetimi’ne iletilen belgeler değerlendirilirken; ilgili belgelerde yer alan marka, ticaret ünvanı vb. ayırt edici ve esas unsuru oluşturan ibareler esas alınır”.
Bu konuda örneğimiz ise, Örnek Tekstil Yatırım İhracat İthalat Sanayi Ticaret A.Ş. isminde bir firmanın alabileceği alan adları: “örnek.com.tr”, “örnektekstil.com.tr” olabilir. Ama, “tekstil.com.tr”, “ihracat.com.tr” veya “ithalat.com.tr” alan adlarına başvuruda bulunamaz.
Bu ölçütler gerek TOBB gerekse Patent Enstitüsü’nde uygulanan kurallardır. Dolayısıyla isimdeki ayırt edici unsur esas alınıyor.
turk-internet.com: Böylece teknik olarak sorumluluktan da uzaklaşmış olunuyor, öyle değil mi?
Attila Özgit : Elbette. Sonuçta firmanın adına bir alan adı veriliyor. Bu bütün dünyada kullanılan bir uygulama. Ayırt edici ve esas unsur tanımı, uluslararası tüm marka tescil işlemlerinde kullanılan bir kavram. Kendi tanımlarımızı değil, uluslararası kabul görmüş tanımları kullanarak uygulamaları yapıyoruz.
turk-internet.com: Uygulama ne zaman başlayacak?
Attila Özgit : Jenerik Alan Adı Uygulaması başvuruları 8 Mayıs tarihinde kapatıldığında biz yeni alan adı sistemini uygulamaya açmayı planlıyorduk. Başvuruların 1-2 bin seviyesinde olacağı varsayımında bulunuyorduk. Başvuru sayısı 31 bin seviyesinde olunca ve bir odamız yerden tavana kadar belgeyle dolunca bir erteleme yapmak zorunda kaldık. Başvurular ile ilgili istatistiklere Generic.nic.tr adresinden ulaşılabilir.
Bazı kuruluş ve kişilerin yüzlerce başvurusu olduğunu gördük. Ayırt etme işlemini kısa yoldan yapmak mümkün değil. Bu işin sorumluluğu var ve biz bunu çok önemsiyoruz. Bazı istatistiklere dikkat çekmekte fayda görüyorum. Bakın, başvuruların başladığı gün başvuru sayısı 25-30 iken, toplam başvurunun yüzde 63’ü son dört günde yapıldı.
Bunun psikolojik olduğunu düşünüyorum. Birileri bir takım isimlere başvuruyor, başkaları da “aman ben de isim kapayım” diye başvurmuş olabilir. Başvuruların e-posta adreslerine bakıldığında 1500 başvuru yapan tek bir e-posta adresi bulunuyor. Bunu yorumlamak çok zor. İllere göre başvurulara bakıldığında İstanbul’un 21 bin, Ankara’nın 5 bin, İzmir’in bin 300 seviyesinde olduğu görülüyor. Sonra diğer büyük iller geliyor. Bunu tahmin edilen bir sonuç olarak görüyorum.
turk-internet.com: Pazartesi gününden itibaren nasıl bir süreç işleyecek?
Attila Özgit : Jenerik alan adları Pazartesi gününden itibaren değerlendirmeye tabi olacak. Bu değerlendirme bittikten sonra belgeleri yeterli olmayanlar elenecek. Diğerleri noter çekilişine girecekler. Noter çekilişinin tarihi ve kimlerin çekilişe gireceği önceden duyurulacak. Bu çok hassas bir konu. Bu, 6-7 yıldır görev yapan 7 personelimin yapacağı bir iş. Bu iş için ek personel alamam. Mutlaka deneyimli personelin yapması gerekir. Bu işin ne kadar süre alacağını kestirmek zor. Belirttiğim gibi bu hassas bir konu ama çalışmanın en kısa zamanda tamamlanacağını düşünüyorum.
turk-internet.com: Yeni alan adları sistemi konusunda bilgi verir misiniz?
Attila Özgit : Yeni sistemin önemli iki özelliği var. Birincisi, yazılım tümüyle yenilendi. Artık herşey otomatik oldu. Alan adı alan kullanıcı başvuruları, geçmiş ödemeleri ve geleceğe ait ödeme sorumluluklarını otomatik olarak görebilecek. Bu yazılım sayesinde bütün ödemeler kredi kartı ile anında güvenli bir şekilde yapılacak Bundan sonra telefon veya e-posta trafiği gerektirecek bir durum olmayacak ya da çok az olacak. Hem kullanıcı hem de bizim için oldukça önemli bir yenilik.
Diğer yenilik alan adları ile ilgili. Yeni alan adlarına başvuru Pazartesi saat 10:00 itibariyle başlayacak. Açılacak olan yeni alt alanlar; “web.tr”, “tel.tr”, “name.tr”, “bel.tr”, “pol.tr”, “av.tr”, “biz.tr”, “info.tr”. Bu yeni alanlardan “biz.tr” ve “info.tr”, “com.tr” yi genişletmek amacıyla açılmıştır ve bu alan adları belgeye dayalı olarak tahsis edilecektir. Başvurulara ilişkin istatistikleri en kısa zamanda web sayfasından vereceğiz.
turk-internet.com: Başka bir yenilik veya öncesine göre farklılık var mı?
Attila Özgit : Yeni alan adları uygulaması ile fiyat tarifesi de değişiyor. Uygulama ile tarife TL cinsinden ve eskisine oranla ucuz olacak. Her yıl 1 Ocak ve 1 Temmuz itibariyle tarifeler belirlenecek ve bu ücretler 6 ay boyunca bu geçerli olacak. Yeni sistemle birlikte en çok 5 yıla kadar toplu ödeme yapılabilecek. Toplu ödeme seçeneği fiyat indirimi avantajı sağlayacak.
Yeni alan adlarından, içlerinde uluslararası örneklerine göre oldukça düşük, Türkiye’ye özgü uygulamalar var.
turk-internet.com: Türkiye’de bugüne kadar kaç tane alan adı alındı?
Attila Özgit : Şu ana kadar yaklaşık 40 binin üzerinde alan adı var. Pazartesi gününden itibaren bu sayı oldukça artacaktır. Özellikle “name.tr”, “web.tr” ve “tel.tr” alan adlarına yoğun talep bekliyoruz.um. Hem yeni sistemin hizmete açılması hem de alan adı ücretlerinin düşürülmesi nedeni ile talebin oldukça fazla olacağını düşünüyoruz.
turk-internet.com: Bu kadar alan adı kullanımını yararlı buluyor musunuz? Türkiye’de bir “internet kirliliğinden” söz etmek mümkün mü?
Attila Özgit : Türkiye’de büyük boyutlarda bir internet kirliliği olduğunu düşünmüyorum. Şu aşamada hem alan adlarının genişlemesi hem de fiyat indirimine gidilmesi ile bireysel kullanım teşvik edilmiş oluyor. Bir farkındalık süreci yaşanacak ve buna gereksinim var. Türkiye “kirlenme” denebilecek noktadan oldukça uzak.
turk-internet.com: Yeni alan adları uygulaması dünya örneklerinde olduğu gibi ISP’ler tarafından da yapılacak mı?
Attila Özgit : Belge gerektirmeyen alan adları 15-20 gün sonra ISP’ler tarafından da verilebilecek. Kullanıcılar ISP’lerden bu isimleri alabilecekler ISP’ler burada belli bir yüzde ile kazanç sağlayabilecek. Bir isim almak için bir çok yerden başvuru olabilir. Ama o ismi tahsis edecek tek bir “kök” olmalıdır. Bu tüm dünyada böyledir.
“UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM MEKANİZMASI”
turk-internet.com: Son günlerde alan adlarının verilmesi ve verilen alan adlarına itiraz sürecinin hukuki boyutu tartışılıyor. En son İnternet ve Hukuk Platformu (İvHP)’nda da bu konuda görüşlere yer verildi. Sizin verdiğiniz alan adına, bir başka kişi veya kuruluş tarafından itiraz edilebiliyor. Bunu nasıl yorumluyorsunuz?
Attila Özgit : Ben İvHP’deki tartışmaları izlemedim. Bu gibi sorunlara çözüm için, DNS Çalışma Grubu’nda yaptığımız tartışmalara dayanarak söyleyebilirim, “Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması” veya “Kurulu” oluşturulmasını öngörüyoruz. Bu mekanizmaya ilişkin çalışma DNS Çalışma Grubunda uzunca bir süredir yapılıyor. Eğilim, Türkiye Barolar Birliği altında makul sayıda kişiden oluşan bir mekanizma kurulması. Bu kurulun, teknik kişilerden ve hukukçulardan oluşması düşünülüyor. Bu kesinleşen bir konu değil, henüz üzerinde tartışılıyor. Türkiye Barolar Birliği gibi bir tüzel kişiliğin altında oluşmuş, bir anlamda “tahkim kurulu” gibi çalışacak bir yapı olması düşünülüyor.
Ancak herkes her konuda mahkemeye gidebilir. Kişinin veya kuruluşun mahkemeye gitmesini engelleyecek bir durum söz konusu değil. Bu herkesin anayasal hakkı. Ancak mahkemeye gidildiğinde, uzmanlık gerektiren bir konuda böyle bir yapının olması oldukça önem taşıyacaktır.
Bu noktada şunu vurgulamak isterim; Biz ODTÜ olarak şu anda DNS Çalışma Grubunun verdiği kararları uyguluyoruz. Yaklaşık 2 yıldır yasama konumunda değiliz. Dolayısıyla ihtilaf söz konusu olduğunda biz ODTÜ olarak karar vermiyoruz. Konuyu DNS Çalışma Grubuna götürüyoruz ve oradan çıkan kararı uyguluyoruz.
Bunun bir adım sonrası olarak da Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması veya Kurulu’nun uygulamaya geçmesi planlanıyor İvHP’nda tartışılan ve DNS Çalışma Grubu’nun öngöremediği görüş ve argümanlar olabilir. Bunların değerlendirilmesini isterim. DNS Çalışma Grubunun bilgilenmesi oldukça önemli.
turk-internet.com: ODTÜ’ye karşı açılmış davalar var mı?
Attila Özgit : Bugüne kadar 40 bin alan adı tahsis edilmiş ancak, ODTÜ’ye karşı üç dava açılmıştır. Bu davalardan biri sonuçlandı, biz kazandık. Diğer ikisi ise devam etmekte. Genellikle ticari kuruluşlar birbirlerine dava açıyorlar. Mahkeme bizden konu ile ilgili bilgi istiyor.
turk-internet.com: Davalar taraflar arasında, “benim ismimi kullandın” şeklinde mi açılıyor?
Attila Özgit : Evet. Genellikle böyle açılıyor. Mahkeme görüşü bazen İnternet Kurulu’nun alt grubu olan DNS Çalışma Grubu’ndan bazen de ODTÜ’den istiyor. Bazen de bilirkişi anlamında davranmamızı değil, “kayıtlar nedir” şeklinde bilgi istiyorlar. Biz de sadece kayıtların kopyasını mahkemeye gönderiyoruz. Bazen de, “iki şirket arasında yaşanan ihtilaftan dolayı şu şirketin alan adının geçici olarak kapatılması” şeklinde karar geliyor. Biz de bu kararı uygulayıp DNS Çalışma Grubu’nu bilgilendiriyoruz.
DNS Çalışma Grubu, ODTÜ ve Uyuşmazlık Çözüm Kurulu, kuvvetler ayrılığı prensibi ile hareket edecek. Yasama ve Yargı ne söylerse biz onu uygulayacağız. İnternet Kurulu DNS Çalışma Grubu yasama, Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Yargı ve ODTÜ yürütme olacak. Ancak belirtmekte fayda var, nihai yargı mahkemelerdir.
Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun bilirkişi gibi çalışacağını umut ediyorum. Burada amaç, doğru uzmanlık aracılığı ile hukuk sistemine katkıda bulunmaktır.
DNS Çalışma Grubu tarafından daha önce yayınlanmış ve bugünlerde en son şekli yayınlanacak olan “tr Alan Adları Politikası, Kuralları ve İşleyişi” başlıklı bir belge var. Bu belge bir anlamda alan adları işinin anayasası olacak.
turk-internet.com: Peki, bu mekanizmayı mahkemeler tanıyacak mı?
Attila Özgit : Bu mekanizma Türkiye Barolar Birliği altında düzgün bir formasyonda, yeterli teknik ve hukuki birikim olan insanlardan oluşturulursa ve aldığı kararlarda bu becerileri doğrultusunda olursa, kısa zamanda mahkemeler tarafından saygın konuma gelecektir. Bu sistem batıda da uygulanıyor.
Bu sistemin zamanla yaygınlaşacağını düşünüyorum ve her türlü katkıyı almaya açığız. Bu sistemin uygun olmadığını düşünenlerin gerekçe ve önerilerini her zaman için değerlendirebiliriz.
turk-internet.com: Uyuşmazlık Çözüm Kurulu veya mekanizması ile hukuku da çözüm konusunda zorlamış oluyorsunuz.
Attila Özgit : Hukuk mekanizması içinde doğru çalışan bir yapıyı pratik olarak gösterir ve bir süre doğru çalıştığını ispat ederseniz, hukuk sistemi de doğal olarak buna uyum sağlayacaktır.
turk-internet.com: Sizin muhatap olduğunuz bir dava oldu mu?
Attila Özgit : Evet. Bir firmaya geçerli kurallar ile alan adı vermişiz. Diğeri, “bu alan adını kurallara göre vermediniz” diye bize sordu. Nedenlerini söyledik fakat ikna olmadılar. Mahkeme yaklaşık 1.5 yıl kadar sürdü ve biz kazandık. Sonuçta yapılan uygulama değişmedi. Uyuşmazlık Çözüm Kurulu veya mekanizması olsaydı bu süreç 15-20 günde tamamlanırdı.
DNS SATIŞI NE KADAR KAZANDIRIYOR?
turk-internet.com: DNS satışı ile elde edilen gelir ne kadar ve bu para nerelerde kullanılıyor?
Attila Özgit : DNS satışı ile elde edilen gelir ODTÜ’nün döner sermayesine gelir kaydediliyor. Buradan, DNS’in personel giderleri ve fiziksel alt yapısı giderleri ve ODTÜ’nün bilgisayarlaşma ihtiyacı karşılanıyor. Bunun dışında şu anda ayrılmış ve bu sene harcanması planlanan fonlarımız var. Bu fonlar kamusal yarar için kullanılacak, örneğin anti spam ve acil müdahale konusunda iki örgütlenmeye fon ayırmayı düşünüyoruz. Anti Spam nasıl önlenir konusunda karar alacak bir örgütlenme olacak. Bu yapının içinde üniversiteler, ISP’ler ve Devlet kuruluşları yer alacak. Diğer taraftan virüs ve benzeri güvenlik konularında acil müdahale edecek ve sorun çözecek bir örgütlenmeye de fon ayırmayı planlıyoruz.
turk-internet.com: DNS satışı ile yıllık ne kadar gelir elde ediliyor?
Attila Özgit : DNS’in yıllık geliri 1 milyon dolar seviyesinde. Yeni alan adları sistemi ile bu yıl ne kadar olur bilemiyorum. Sürekli cevabı bilinmeyen bir soru gibi sorulduğundan, öncelikle şunu söylemek isterim ki bu bir giz değil. Web sayfamıza girildiğinde her yıl kaç alan adı verilmiş görülüyor. Basit bir aritmetik ile yaklaşık rakam zaten bulunabilir. Bu gelir, benim bildiğim ama başkalarını bilmediği bir konu değil. Yeni sistemde alan adı sayısı artacak ama ücretler düşük. Gelirin ne kadar olacağını bilemiyorum, bunu talep gösterecek.
turk-internet.com: DNS sistemi konusunda dünyada neredeyiz?
Attila Özgit : Dünya örneklerinden çok daha ileride olduğumuzu düşünüyorum. Dünyadaki bir çok örnek “.com” uygulamasında hiçbir şey sorgulamadan parayı alıp alan adını veriyorlar. Biz bu işi çok gelişkin bir mekanizma ve süreçler ile yapıyoruz. İhtilaf olmaması için belge alıyoruz ve bunları arşivliyoruz.
Son geliştirilen sistem ile dünyadaki en gelişkin ve en fazla özelliği olan bir alan adı sistemi oluşturduğumuzu ve ODTÜ DNS ekibi olarak işini çok iyi bilen ve yapan bir ekip olduğumuzu söyleyebilirim.
Kaynak : 