Prof. Dr. Şule Özmen, e-ticaretin gelip geçici bir moda olmadığını, firmaların “e-işletme” olmanın sağlayacağı yararların kilit noktadaki kişi ve kurumlarca fark edildiğini ifade etti. Özmen, gerçekleştirdikleri araştırmanın gerek ticari işletmelerin, gerekse ticareti destekleyen kamu ve sivil kuruluşların e-dönüşüm ile ilgili ne gibi iç ve dış zorluklarla karşılaşmakta olduklarını saptamayı amaçladıklarına işaret ediyor.
Özmen çalışmadaki amaçlarını, “elde edilen bulgulara dayanarak somut çözüm önerileri ortaya koyabilmek ve dönüşümü destekleyecek olan tüm tarafları ilgilendiren politikalar saptamak için bir temel oluşturmak” olarak tanımlıyor.
turk-internet.com: Türkiye’de KOBİ’lerin bilişim teknolojilerinin kullanımı ile ilgili bir araştırma yapıyorsunuz. Türkiye’de bilişim teknolojilerinin yeterince kullanıldığını düşünüyor musunuz?
Şule Özmen: KOBİ’lerin bilişim teknolojilerini kullanmaları sadece ülkemizde değil birçok ülkede gündemi işgal eden bir konu. Aslında her yerde amaç aynı. İşletmelerin, yöneticilerin ve çalışanların bilişim eknolojilerinin sunduğu fırsatlardan yararlanmaları. Bilgisayar, ağ teknolojileri, Internet, mobil iletişim araçları, çeşitli yazılım ve donanımlar kullanılarak iş yapış biçimlerini değiştirmeleri.
Konuyu bu şekilde geniş anlamıyla ele aldığımızda Türkiye’de yeterince kullanılıyor mu sorunuza evet demek oldukça zor. Yeterince kullanılmıyor, ancak bu bir süreç ve biz ülke olarak bu sürecin başındayız ama arkamıza baktığımızda kattettiğimiz yolu asla küçümsememek gerektiğine inanıyorum.
Yapmakta olduğum araştırmaya gelince, bu araştırma “E- Dönüşüm” programının parçası. Birleşmiş Milletler Dünya Ticaret Orgütü, Uluslar Arası Ticaret Merkezi’nin (UNCTAD/WTO – ITC) İşletme Yönetim Geliştirme Departmanı’nın 30 civarında ülkede bu ülkelerdeki danışmanları vasıtasıyla bir program hazırlamakta. Bu programın hazırlamak için, KOBİ’lerin ve ticari faaliyetleriyle ilgili etkileşimde bulundukları kamu, özel veya sivil kuruluşların e-dönüşüm süreçlerini çok çeşitli boyutlarıyla inceledikleri bir çalışma yapılmakta.
Amaç KOBİ’lerin bilişim teknolojilerini ticari faaliyetlerinde benimsemelerini ve kullanmalarını sağlamak kullanmakta iseler daha fazla yararlanmalarını sağlamak. Bu amaç doğrultusunda onlara ihtiyaç duydukları konularda yön göstermek için kapsamlı bir araştırma yürütülmekte. Bu araştırma gerek ticari işletmelerin, gerekse ticareti destekleyen kamu ve sivil kuruluşların e-dönüşüm ile ilgili ne gibi iç ve dış zorluklarla karşılaşmakta olduklarını saptamak ve elde edilen bulgulara dayanarak somut çözüm önerileri ortaya koyabilmek ve dönüşümü destekleyecek olan tüm tarafları ilgilendiren politikalar saptamak için bir temel oluşturmak. (Program dahilinde tarafımca yürütülen saha araştırmasıyla ilgili ankete http://suleozmen.marmara.edu.tr/kobianketbt adresinden erişilebilir).
Bu açıklamanın ardından sorunuzun ikinci bölümüne tekrar dönmek istiyorum. Bilişim teknolojilerini yeterince kullanmayan elbette sadece bizim ülkemiz, bizim devletimiz veya bizim işletmelerimiz değil, bu konulara çok erken girip yol alan A.B.D. ve diğer gelişmiş Avrupa Ülkeleri ve bazı uzak doğu ülkeler dışında bir çok ülke henüz yolun başında. Ben bizim ülkemizi potansiyel olarak birçok benzer ülkeden daha şanslı görüyorum. Genç ve dinamik olması yönüyle potansiyel olarak yeni teknolojilere yatkın bir nüfusumuz var.
turk-internet.com: Türkiye’de e-ticaretin yeterince anlaşılamadığı, potansiyelinin farkedilemediği söyleniyor. Bu konuda bir öngörünüz var mı? e-ticaretin hacmi ve potansiyeli hakkında bilgi verir misiniz?
Şule Özmen: Bu konudaki düşüncem, söz konusu söyleme belki biraz ters düşecek ama ben bu potansiyelin özellikle e-işletme olmanın sağlayacağı yararların kilit noktadaki kişi ve kurumlarca farkedildiğini düşünüyorum.
E-ticaret potansiyelinin her kişi, her kurum ve her işletme tarafından farkedilmesini beklemek biraz hayalperestlik olur. Ayrıca bu şart ta değil, Önemli olan bu potansiyeli farketmesi gerekenlerin gerçekten farkedip etmedikleri. İzlenimlerim, toplumda, devlet kademelerinde, işletmelerimizde belirli düzeyde bir fakındalığın yaratıldığı yönünde. BT’yi çok etkin kullananlar, Web’de ortaya çıkıp başarı öyküleri yaratanlar var ülkemizde. “Bilişim 03” etkinliklerinde e-devlet uygulamalarını incelerken devlet kurumlarımızda görev yapan çok vizyoner kişilerle tanışma ve görüşme fırsatım oldu.
Farkındalık aşamasını geçip, artık daha etkin hizmetler sunmanın yollarını aradıklarını gördüm. Bunun yanısıra e-ticareti destekleyen özel teşebbüsler, e-dönüşüm çözümleri, yazılım donanım sunan firmalar, bilişim teknolojileri yatırımı için uygun krediler sağlayan finans kurumları son yıllarda zaman zaman birlikte çalışarak komple çözümlerle işletmelerimize teklifler götürmekte.
Bunlar çok olumlu gelişmeler. E-ticaret potansiyelinin farkında olan yeterince kesim var ve özellikle son aylarda büyük bir hızla da oluşmakta. Şimdi bu kesim önemli bir görev üstlenmek zorunda, diğer bir ifadeyle sizler, bizler gibi farkında olan kimselerin kaldıraç rolü oynamalarının tam zamanı.
Örneğin sizler de turk-internet.com olarak her gün daha fazla kişiyi, kurumu, toplumun çeşitli kesimlerini bilişim teknolojileriyle tanıştırmak, sunduğu fırsatlar konusunda aydınlatmak ve yol göstermek durumundasınız. Artık farkında olan ve bu farkındalığı daha geniş kitlelere yayabilecek küçümsenmeyecek bir kitle söz konusu.
Nasrettin hoca’nın bir sözünü dile getirmek istiyorum, bilenler bilmeyenlere öğretmeli. Önemli olan şu, göreceli olarak az sayıda olsalar bile bu işin gerçekten farkına varanların, çok sayıda farkında olmayanlara göre daha etkin olup olmadıkları. Ben işte bu etkinlikten söz ediyorum. Farkında olanların etkin durumda olmaları daha fazla kesim tarafından yeterince anlaşılmasına büyük bir ivme katacak ve kartopu etkisi ile e-dönüşüm çığ gibi büyüyecektir.
E-ticaretin hacmi ve potansiyeli konusundaki görüşüm ise şöyle;
Elektronik ticaret kapsamında, Internet veya mobil iletişim araçlarıyla alış-veriş yapma aşaması bu sürecin, e-ticaret buzdağının sadece görünen kısmı. Dolayısıyla yeterince e-dönüşümü gerçekleştirmiş olan yani Internetten alış veriş yapan nihai tüketici veya ara mamül alıcısının olmadığı, bunun da e-ticaret hacmini daralttığı düşünülüyor. E-ticaretin potansiyel olarak dar olduğu söylemi, bilgisayar gibi çok temel donanım, yazılım ve ağ bağlantılarına yeterince sahip olunmaması, yaygınlığının az olması, bilgisayar okuryazarlığının düşük olması, maliyet, bağlantı hızları vb. gerekçeler.
Bunlara katılmamak mümkün değil, bunlar temel bileşenler. Ancak göz ardı etmemek gereken iki önemli nokta var. Birincisi, bugünden geleceğin işletmesi olmak için hazırlık yapmak durumundasınız, bilişim teknolojilerini kullanma potansiyeline sahip bir generasyon hızla geliyor ve bunlar gelecekte e-ticaretin sadece alışveriş aşamasını değil arka ofisteki entegrasyonuna kadar iş yapış biçimlerini değiştirecek potansiyele sahip kişiler.
İkinci önemli konu ise küreselleşen dünya. Sanal dünyada hiç kimsenin, hiçbir kurumun kendisini fiziksel sınırlar içine sokmaması gerekir. Türkiye’de potansiyel alıcının az olduğunu düşünüyorsanız buyrun bütün dünya sizin. Elbette uluslar arasına açılmanın kolay bir iş olmadığını biliyoruz, Web 2000 yılı öncesinde efsaneleştirildiği gibi oyun alanını, piyasayı herkes için eşitlemedi, bilinilirliği olan, marka olan, zaten geleneksel ticarette doğru iş planlarıyla hareket ederek belirli bir konuma gelmiş güçlü işletmelerle rekabet etmek kolay bir iş değil, ama bilgiye erişim ve sizin diğerlerine erişiminiz, başkaları tarafından erişilebilmeniz için önemli bir fırsat sunmakta. Aslında potansiyel neredeyse uçsuz bucaksız, yeter ki bu fırsatı değerlendirelim.
Bu konuda son bir söz daha eklemek istiyorum. E-ticaret asla gelip geçici bir moda değil, her ne kadar sanal dünyayı çağrıştırsa da, e-ticaret, bilişim teknolojilerinin kendisi sanal değil gerçek, bunu herkese kabul ettirmek için elimizden geleni yapmalıyız.
turk-internet.com: Türkiye’de KOBİ’ler yönetim anlamında, geleneksel yapıdan, profesyonel yapıya geçiş aşamasındalar. Bu aşamada bilişim teknolojilerinin kullanılması ileriye yönelik nasıl bir yarar sağlayacaktır?
Şule Özmen:
Gerekli raporların zamanında üretilememesidir. Oysa bilişim teknolojileri bunlar için önemlidir. BT kullanmak bir amaç değil, isabetli kararlar almak için kullanılan araçlardır. Yönetim kademelerine planlama, uygulama ve kontrol aşamasında ne kadar doğru ve hızlı bilgi akışı sağlayabilirseniz o derece isabetli kararlar alınmasını sağlayabilirsiniz. İşletmeyi başarılı yapan ise kararların isabetliliğidir. Dolayısıyla bilişim teknolojileri, hem işletmenin kendisinin hem sahip ve yöneticilerinin iş yapış biçimlerini değiştirmelerine fırsat verecek, onların yönetim beceri ve yeteneklerini geliştirmelerine olanak sağlayacaktır.
turk-internet.com: Yaptığınız anket ile bu alanda nasıl bir sonuca ulaşmayı hedefliyorsunuz? Amacınız nedir? Kaç kişinin cevaplayacağını düşünüyorsunuz?
Şule Özmen: Hazırladığımız anketin konusu işletmelerin bilişim teknolojilerini ticari faaliyetlerinde kullanmasına yönelik bir anket. Bu anket konuyla ilgili çok önemli boyutlar içermektedir. Birleşmiş Milletler Dünya Ticaret Örgütü, Uluslar Arası Ticaret Merkezi’nin (UNCTAD/WTO – ITC) İşletme Yönetim Geliştirme Departmanı’nın (Enterprise Management Development Section), birçok ülkedeki tecübe ve gözlemlerine dayanarak geliştirdiği bir ankettir. Oldukça titiz bir çalışmanın ürünü olduğunun altını çizmek isterim. Büyük bir merakla anketin işletmeler tarafından doldurulmasını beklerken işletmelerinde aynı merakla bu anketi incelemeleri gerektiğini düşünüyorum, çünkü bu ankette e-dönüşümün hemen hemen tüm bileşenleri mevcut.
Bu sorular sanıyorum birçok işletme sahip ve yöneticisinin konuyla ilgili bilmek istediklerini içermekte, yani yol gösterici bir içerik taşımaktadır. Ankette BT ve işletmeye ilişkin çeşitli unsurlar yer almakta ve bu unsurların işletmelerde ne ölçüde benimsendiğini, bulunduğunu vb. durumlarla birlikte bunların işletme tarafından ne derece önemli, ulaşılabilir olduğunu dair değerlendirmeler sorulmaktadır. Hemen belirtmeliyim ki anketteki sorularda genelde önem derecesi, benimseme derecesi veya mevcut olma derecesi sorulduğu için mutlak değerlerden ziyade çok, oldukça, kısmen, biraz, hiç gibi seçeneklerin işaretlenmesi beklenmektedir.
Anket http://suleozmen.marmara.edu.tr/kobianketbt adresinden doğrudan Web üstünden doldurulabildiği gibi MS Word dokümanı olarak ta indirilip, e-posta ekinde veya faks ile de yollanabilmektedir. Ankette işletmelerin, yöneticilerin konuyla ilgili tutum ve davranışlarından, kültürel yapılarından tutun da fiziksel ekipman, donanım ve yazılımla ne derece donanmış olduğu, finansal kaynaklara ne derece erişim olanakları olduğu, bilgi paylaşımı konularındaki yaklaşımları, iş süreçlerini, aktivite ve görevlerini ne derece tanımladıkları ve bu görevler için bilişim teknolojilerinden ne derece faydalanabileceklerini anlayıp anlamadıklarına kadar mevcuttur.
Bu anketin içerdiği önemli bileşenlerden birisi işletmelerin temel aktivite ve görevleri, diğeri ise yöneticilerin planlama, uygulama ve kontrol işlevlerine ilişkin olan sınıflandırmalardır. Bu değişkenlerin temel alındığı model daha önce söz ettiğim Birleşmiş Milletler – Uluslar Arası Ticaret Merkezi, İşletme Yönetim Geliştirme Departmanı (UNCTAD/WTO-ITC/EMDS) başkanı olan ve konusunda uluslarası bir üne sahip sayın hocam Osman Ata Ataç tarafından geliştirilmiştir. Osman Ata Ataç, Çok sayıda ülkede özellikle gelişmekte olan ülkelerin KOBİ’lerinin ticaretlerini geliştirmeleri için yaptığı çalışmalar sonucu oluşturduğu bileşenler bir bölümü bu anket içinde yansıtılmaktadır.
Kaç kişinin ya da firmanın cevaplayacağını düşündüğümü sormuşsunuz. Anketin içeriğini sizin bu haberinizden sonra umuyorum daha fazla sayıda ilgili kişiler merak edip inceleyecekler ve cevaplayarak çalışmamıza katkıda bulunacaklardır. Tabii ki sonuçların güvenilirliği ve bulguların doğru olması için çok sayıda yani yüzlerce firma tarafından doldurulması gerekmekte. Bu arada ankette firma adının sorulmadığının hemen altını çizmek isterim. Ancak yüksek cevap oranlarına ulaşmak kolay bir iş değil ve ben yaklaşık birkaç haftamı bu anketin duyurulması ve cevaplanması için harcamaktayım.
Bunu şu anda okuyan bir işletme sahibi veya yöneticisinin bu konuda duyarlı olmasını ve “nasılsa birileri cevaplıyordur benim cevaplamam veya cevaplamamam ne farkeder” varsayımında bulunmamalarını rica ediyorum. Bu nedenle sizin aracılığınızla bu röportajı okuyan yukarda tanımladığım tüm etkin kişilere rica ediyorum, ankete gereken ilgiyi göstermeleri durumunda araştırmanın amacına ulaşacağına inanıyorum. Anketi cevaplayan firmalarla birgün mutlaka yollarımızın kesişeceğini ve e-dönüşüm sürecindeki bu katkıları için onlara teşekkür etme fırsatı yakalayacağımı tahmin ediyorum. Çünkü bu araştırma henüz planlanan çalışmaların birincisi. Araştırma sonucunda elde ettiğimiz bulgular doğrultusunda oluşturacağımız uygulama planları ve politikalar sonucu, yurt dışında ve yurt içinde İGEME, TİM, KOSGEB, TOSYÖV, TOBB, Sanayi ve Ticaret odaları, Sivil Toplum Kuruluşları, basın ve adını sayamadığım, bize destek verecek tüm kamu ve özel kuruluşlarla birlikte Türk KOBİ’lerinin BT ve E-ticaretten faydalanmaları için önemli bir misyonu gerçekleştirmeye katkımız olacağını inanıyoruz.
E-ticaretin yanısıra bir diğer çalışma alanım araştırma yöntemleri ve istatistik. Bu nedenle anketi ülkemiz koşulllarına uyarlayarak tercüme etmeye çalıştım ve farklı sorular da ekledim. Amacım, en uygun istatistik analiz yöntemleri kullanarak verileri değerlendirmek ve istatistiksel olarak anlamlı bulgular elde etmek, önemli sebep sonuç bağlantıları kurabilmek. Bir sonraki amacım ise elde ettiğim bulguları yine bu yollarla kamuoyu ve ilgili taraflarla paylaşmak. Anket iki hafta içinde beklediğim sayıya ulaşırsa, Cenevre’de “E-Trade Bridge” programı çerçevesinde düzenlenecek olan “Global E-Trade Bridge” forumunda çok çeşitli ülkelerden benzer amaçlar için biraraya gelen uzmanlarla tartışma ve eylem planları oluşturma şansına sahip olacağım.
Bu nedenle umarım anket çalışmam gereken ilgiyi görür ve gerek ilgili toplantıda gerekse burada toplu değerlendirmeler sonucu elde ettiğim bulgularla ilgili yorumlarımı sizlerle de paylaşma olanağım olur.
Kaynak : 