Muğla Üniversitesi öğretim üyelerinden Yrd.Doç.Dr.Selahattin Bekmez ve Arş.Görevlisi Necla Ayas tarafından hazırlanan bu çalışmanın özgün başlığı “TÜRK TELEKOMUNİKASYON SEKTÖRÜNDE YENİ EKONOMİ VE REKABET: UYGULAMALI OYUN TEORİSİ YAKLAŞIMI” şeklindedir ve Rekabet Kurumu’nun bir toplantısında sunulmuştur.
Bu yazının önceki bölümlerini
- Türk Telekomünikasyon Sektöründe Rekabet – 1
- Türk Telekomünikasyon Sektöründe Rekabet – 2
- Türk Telekomünikasyon Sektöründe Rekabet – 3
- Türk Telekomünikasyon Sektöründe Rekabet – 4
başlıkları altında okuyabilirsiniz.
5- Fiyatlandırma Sistemi
Fiyatlama WATS gibi yeni fiyatlandırma planları ortaya çıkana kadar basit bir işlem olarak görülmekteydi. Fiyatlar doğrusaldı ve fiyat yapısının farklılığı fiyat endeks analizi için yetersizdi. Telekom piyasası monopol olduğu için firmalar kendi piyasa paylarının analizi ile ilgilenmekteydi. Piyasa yapısının rekabetçi yönde değişmesine paralel olarak firmalar arası çapraz esneklik ve fiyat esnekliği önem kazanmıştır.
Tam rekabet piyasalarında marjinal fiyatlandırmanın toplum refahını maksimize ettiği belirtilmektedir. Monopol piyasalarında da marjinal fiyatlandırmanın uygulanması sağlanırsa toplum refahı arttırılabilir. Ancak, doğal monopolin çok büyük ilk yatırım gerektirmesi sabit maliyetlerinin yüksek olmasına neden olmakta, buna karşılık marjinal maliyetler çok düşük veya bazen sıfıra yakın olmaktadır. Bu durumda marjinal fiyatlandırma monopolin ortalama maliyetlerini karşılamayıp zarar etmesine neden olur ve uzun vadede gerekli olan yatırımların yapılamayıp hizmetin aksamasına yol açmaktadır. Bu durumda, toplum refahının maksimizasyonunu amaç edinmiş olan regülatörün monopol konumunda mal ya da hizmet üreten firmanın fiyatını marjinal maliyete eşit olacak şekilde belirlemesi ve monopolcü firmanın zararlarını sübvanse etmesi akla gelen en iyi çözüm olabilir. Ancak bu çözüm birçok nedenle arzulanan ya da uygulanabilir bir çözüm olmamaktadır. (Çakal, 1997:s.29)
İkinci en iyi çözüm; fiyatı ortalama maliyete eşitleyerek firmanın sıfır zarar (sıfır ekonomik kar) kısıt koşuluyla refahı maksimize etmektir. Refahın sıfır zarar kısıt koşuluyla maksimize edilmesi gerçekte regülasyonun temel amacı olmaktadır. Monopol, sadece bir mal veya hizmet üretiyorsa sıfır zarar koşulu ancak ortalama maliyete eşit bir fiyatın belirlenmesi halinde sağlanabilir. Ancak, birden fazla mal ya da hizmet üretilen monopollerde ortalama maliyete eşit bir fiyatlandırma optimal bir çözüm değildir. Bu durumda her mal ve hizmette marjinal fiyatlandırmanın dikkate alınıp bu duruma göre tüketici tercihlerini en az etkileyecek olan fiyatlandırmanın uygulanması gereklidir. Bu amaçla çeşitli fiyatlandırma mekanizmaları uygulanmakta ve telekomünikasyon sektörü için İki Kısımlı Tarife (Two Part Tariff) yöntemi önerilmektedir. Tarife, söz konusu ürünün marjinal maliyetine eşit olan bir fiyat ile tüketicilerin bu ürünü satın alırken tüketim miktarları dikkate alınmaksızın ödemek durumunda oldukları belirli bir sabit ücretten oluşmaktadır. Bu yöntem bir yandan fiyat-marjinal maliyet eşitliği yoluyla bölüşümde etkinliği sağlamakta, diğer yandan sabit maliyetleri tüketiciler arasında dağıtarak firmanın zarar etmesini önlemmektedir(Çakal,1997:19).
Bu yöntemde hizmetin niteliğine göre; hizmete erişim (şebekeye bağlantı), hizmet verilebilir durumda bulundurma (bakım-onarım) ve tüketimin ayrı ayrı tarifelendirilmesi söz konusu olmaktadır. Burada, erişim bedeli, monopolin sabit maliyetlerini karşılamakta ve tüketim bedelinde ise marjinal fiyatlandırma uygulanarak monopolin sıfır zarar kısıt koşulu karşılanmaktadır. İki kısımlı tarife sisteminde tek tarife sistemine göre tüketici ve üretici rantı toplamı daha yüksek olmakta yani refah artmaktadır (Çakal,1997:26).
Bu yöntem belirli açılardan
eleştirilmektedir. Tüketicilerin homojen olmadığı dikkate alındığında, marjinal maliyeti ödemeye hazır ancak sabit ücreti ödemek istemeyen tüketicilerin pazar dışına çıkmaları söz konusudur. Bu da yeni bir etkinsizlik anlamına gelmektedir ve bu durumda optimum çözüm için daha düşük bir sabit ücret ile marjinal maliyetin biraz üzerinde bir marjinal fiyatın belirlenmesi gerekmektedir(Knittel,1997:89).
Telekomünikasyon sektöründe uygulanan bu tarife sistemiyle tüketicilere tercihler önerilmekte ve böylece bir yandan telefonunu fazlaca kullanmadığı için yüksek bir sabit ücret ödemek istemeyen abonelerin pazar dışına çıkması önlenirken, diğer yandan görüşme sayısı yüksek abonelere daha yüksek bir sabit ücret karşılığı daha düşük bir marjinal fiyat önerilerek ölçek ekonomileri gereği tüketim arttıkça birim maliyetler düştüğünden- etkinlik sağlanmaktadır Ancak bu tarife sistemleri tek ürünlü monopoli temel almaktadır. Çok ürünlü bir monopol için birbirinden farklı talep ve maliyetlere sahip birden fazla ürün söz konusu olduğundan, daha karmaşık ve farklı tarife yapılarına ihtiyaç vardır. Çok ürünlü firmaya uyarlanan tarife sistemlerinden biri ünlü iktisatçı Ramsey tarafından ortaya atılan lineer fiyatlandırma modeline dayanmaktadır
Ramsey fiyatlamasının önemi, birden fazla ürünün söz konusu olması halinde ürünler arasındaki talep ve maliyet ilişkilerinin nasıl ele alınacağına ilişkin bir açıklama getirmiş olmasından kaynaklanmaktadır. Tek ürünlü firma modelinde yer verilen fiyat yapılarının geliştirilerek çok ürünlü monopollere bu çerçevede uyarlandığını söylemek mümkündür. Fiyatı marjinal maliyete eşitleyen ve bazı tüketicilerin sabit ücretler nedeniyle pazar dışına çıkmasını engelleyebilecek nitelikte geliştirilen çift taraflı tarife sistemlerinin en uygun model olduğu görülmektedir.
Telekom firmanın fiyatlandırması network dışsallıklarıyla ilgilidir. Ramsey fiyatlamasına göre network dışsallıklarının içselleştirilmesi için daha fazla müşteriyi katılmaya ikna etmek gerekmektedir. Network dışsallıklarının olduğu durumda etkili fiyatlama daha düşük fiyat maliyet oranlarını ve iki kısımlı tarifelerde daha düşük sabit ücreti içermektedir. Bunlar network dışsallıklarının olmadığı piyasalarda yoktur.
Bu yazının “Model”in incelendiği devamını Türk Telekomünikasyon Sektöründe Rekabet – 6 başlığı altında okuyabilirsiniz.
Kaynak : 