VI.Türk Dünyası Ekonomi, Dil & Bilişim İşbirliği

Dış Ticaret Müsteşarlığı (DTM) Türk Cumhuriyetleri Bilgi Teknolojileri Çalışma Grubu’nun girişimi üzerine Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı ve Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Türk Uygarlığı Araştırma Merkezinin düzenlediği Türk İş Birliği Kalkınma İdaresi Başkanlığı (TİKA), Türk Dil Kurumu (TDK), Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB), Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk – Kazak Üniversitesi (AYÜ), Türkiye Bilişim Derneği (TBD), T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın destekleri ile Forum; Kazakistan, Özbekistan, Azerbaycan, Kırgızistan ve Türkiye’den 48 temsilcinin katılımıyla 14-18 Kasım 2006 tarihileri arasında Kırgızistan’ın Bişkek kentinde Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesinde yapılmış olup, toplantıda yapılan açış konuşmalarındaki ana öğeler ile çalışmalar ve varılan sonuçlar açıklandı.

Açış konuşmalarında; Çağrılı konuk konuşmacı Sayın Cengiz AYTMATOV şunları söyledi;

Bu Forum 6.ıncısında kalmasın. Arkası gelsin. Böyle toplantılarda Türk dünyasına ilişkin konuların görüşülmesi sağlansın. Bugün eskiden (SSCB zamanında) hayal edemediklerimizi yaşıyoruz. Bugün ulaştığımız bu noktaya gelişimizde hepimizin katkıları oldu. Eskiden kaynaşma, yakınlaşma gayreti yoktu. Başımızdan geçenler, gelecek nesillere ders olacaktır. MANAS Üniversitesinin kurulmuş olması küreselleşme yönünde de bir hizmettir. Aynı zamanda Türk dünyasının bir merkezidir. Türk Dünyasının entegrasyonu yönünde de çaba harcanmalıdır. 20. yüzyılın en büyük lideri olan Atatürk’ün sözlerini herkes hatırlayacaktır. 15 yıl öncesine kadar ayrı yaşıyorduk, Türk dünyasının bugünkü kaynaşmasında Atatürk’ün kendi zamanında oluşturduğu düşüncelerinin büyük katkısı vardır.
• Dinî terör olmaz. Türk dünyası bundan sakınmalı, laiklikten ayrılmamalıdır.
• Türk dünyası için TÜRK DÜNYASI TV adıyla bir televizyon kuralım. Bu yalnız Türk dünyasına ait olsun. Bu kanal siyasetten uzak, her ülkede kendi lehçesinde ve eş zamanlı yayın yapsın.
  Bu teklifi hepimiz değerlendirelim. Ülkelerin mevcut kanalları aynen devam etsin.

Dil en önemli konudur. Küreselleşme olgusunda entegrasyona dikkat etmeliyiz. ülkeler kendi dillerine sahip çıkmalıdır. Bu Forumda ele alınacak konuların Türk dünyasını yücelteceğine inanıyorum. Bu dünya hepimizin ortak alanıdır. Türk dünyasını, özellikle gençlerimizi diğer topluluklarla rekabet edebilir konuma getirmeliyiz.

Türkiye Cumhuriyeti Dış Ticaret Müsteşarı Sayın Tuncer KAYALAR da Forum sırasında yaptığı konuşmada şöyle konuştu ;

Türk Cumhuriyetleri ekonomik potansiyellerini işbirliği içerisinde geliştirmek zorundadırlar. Bunun da en önemli enstrümanı kuşkusuz ticarettir. Karşılıklı ticaretin gelişmesi ortak potansiyelin harakete geçirilmesi açısından bir katalizör görevi görecek ve Türk Dünyasının kollektif kalkınmasına hizmet edecektir. Bu noktada Türkiye ile Türk Cumhuriyetleri arasında yeni işbirliği modellerinin hayata geçirilmesi ihtiyacı ortaya çıkmaktadır.

Rektör Sayın Prof. Karıbek MOLDOBAYEV konuşmasında şunları söyledi;

Türk Cumhuriyetleri, bilişim teknolojilerini (BT) kendi aralarındaki ilişkileri geliştirmek amacıyla kullanmalıdır. Kırgızistan-Türkiye MANAS Üniversitesine Türk dünyasının mikro bir örneği olarak bakılabilir. Türk dünyasının organik bir bütün olabilmesi için Bilgi Teknolojilerine ve dil konusuna önem vermeliyiz. VI. Türk Dünyası Ekonomi, Dil ve Bilişim İş Birliği Forumu’nun bu konuda önemli bir mesafe aldıracağına inanıyorum.

Rektör Vekili Sayın Prof. Seyfullah ÇEVİK ise;

Forumun geleneksel hâle gelmesi çok güzel bir gelişmedir. Forum’un daha büyük çapta yapılmasının Türk dünyasına olumlu yönde önemli bir etkisi olacaktır. Dil yalnız bir iletişim aracı değil aynı zamanda bir kültür birikimidir. Bu konudaki faaliyetleri MANAS Üniversitesi her zaman destekleyecektir.

hususlarını vurguladı. Forumda alınan temenni kararlar ise şu şekilde sıralanıyor :

1. “TÜRK DÜNYASI TV” adıyla her ülkenin kendi lehçesiyle eş zamanlı olarak ortak yayın yapacak bir Televizyon kurulmalıdır.
2. Türk Cumhuriyetleri arasında ticari ilişkiler geliştirilmeli, büyük ölçekli girişimler sağlanmalı, sanayileşme konusunda iş birliği yapılmalıdır.
3. Türk Cumhuriyetlerine ilişkin enerji, ekonomi ve sosyal politika bilgilerinin bulunacağı bir veri tabanı oluşturulmalıdır.
4. Ortak iletişim dilinin oluşturulabilmesi için Türkiye’de Türk Dil Kurumunca hazırlanan Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri ve Şiveleri Sözlüğü’nün İnternet ortamına konulması çalışmaları sonuçlandırılmalıdır.
5. Türkçe Lehçelerinin yazım denetimini gerçekleştirecek yazılım çalışmaları yapılmalıdır.
6. Türk lehçelerinde ortak kelime sayısı oldukça fazladır. Yabancı kökenli sözlere karşılıklar önerilirken daha çabuk yaygınlaşmasını sağlamak için bu ortak söz varlığından yararlanılmalıdır.
7. Türk Cumhuriyetlerinde Latin alfabesine geçiş işlemi bir an önce tamamlanmalıdır.
8. Forumda T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığının taşınmaz ve taşınır kültürel varlıkların elektronik ortama aktarılması çalışmaları büyük bir memnuniyetle öğrenilmiştir. Türk dünyasına ait ortak kültürel miras belirlenip elektronik ortama aktarıldıktan sonra İnternet aracılığı ile tanıtılmalıdır.
9. Forum’da KOSGEB Başkanlığı, oluşturduğu KOBİ-NET’in, bir benzerinin Türk Cumhuriyetleri’nde de yaratılabilmesi için her türlü iş birliğine hazır olduğunu belirtmiştir.
10. E-devletin kurulmasında şeffaflığın çok önemli bir işlevi vardır. Şeffaflık olmadan e-devlet oluşturulamaz. Sağlanan şeffaflığın korunabilmesi için Sivil Toplum Kuruluşları (STK) güçlendirilmelidir.
11. E-Devlet çalışmalarında Türk Cumhuriyetleri’yle iş birliğine gidilmeli, ortak eylem planları yapılmalıdır.
12. Hoca Ahmet Yesevi Üniversitesinde geçen yıl kurulmuş olan TÜBİDDAM’ın bir benzerinin MANAS Üniversitesi Türk Uygarlığı Araştırma Merkezi bünyesinde de tesis edilmesinin TÜRK DÜNYASI BİLGİSAYAR DESTEKLİ DİL BİLİMİ çalışmalarını güçlendireceği konusunun Foruma katılanlarda ortak bir görüş olduğu memnuniyetle görülmüştür.
13. Türk dünyasında her bir lehçede ayrı bir derlem hazırlanmalı ve basılı metinlerin düzenli olarak elektronik ortama aktarılmasını sağlayacak düzenlemeler yapılmalıdır.
14. Ülkelerin lehçelerinden otomatik çeviri yazılımı için çalışmalar yapılmasında işbirliğine gidilmelidir.
15. Türk Dünyası Sanal Üniversitesi kurulmalıdır.
16. ULAKNET’in (Üniversiteler arası ağ) sağladığı hizmetlerden Türk dünyasındaki diğer üniversitelerin de yararlanmasının gerekliliği katılımcılarca ifade edilmiştir.
17. Yapılan çalışmalar internet ortamında kullanıma açılmalıdır. Bu amaçla ortak (www.tubis.org.tr) web sayfasının kullanımı yaygınlaştırılmalıdır.
18. Türk Dünyası Ekonomi, Dil ve Bilişim İş Birliği Forumunun bir sonraki toplantısının Özbekistan’da yapılması tüm katılımcılar tarafından ortak görüş olarak benimsenmiştir.