Geçen yıl şubat ayında Google “deprem uyarı sistemi”ni Türkiye’de tanıtım yapılmıştı. Tam 1 sene sonra Kahramanmaraş depremini yaşadık. Ama Google’un deprem uyarı sistemi çalışmadı. Neden?
Acaba insanlara –bir kaç saniye bile olsa– zaman kazandırabilecek bir uygulama AKP hükümeti ya da AFAD tarafından bloklanmış mıydı?
Çünkü bu sefer göndermemesi mantıksız. Google’ın Deprem Uyarı Sistemi, 23 Kasım 2022 Çarşamba günü 04.08’de merkez üssü Düzce Gölyaka olan 5.9 büyüklüğündeki depremden saniyeler önce telefonlara uyarı göndermişti. Ardından 25 Ocak 2023 Çarşamba günü saat 15.37 sularında Muğla’nın Seydikemer ilçesinde gerçekleşen 5,4 büyüklüğündeki depremden hemen önce de Android telefonlara gelen bildirimle kullanıcılar uyarılmıştı.
Google deprem uyarı sistemini 2020’de kullanıcılara sundu. İlk başta yalnızca Amerika Birleşik Devletleri’nde kullanılan deprem uyarı sistemi daha sonra Yunanistan ve Yeni Zelanda’da ardından da Türkiye, Filipinler, Kazakistan, Kırgız Cumhuriyeti, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan’da kullanılmaya başlandı. Android 12 ve üzeri işletim sistemi sürümüne sahip telefonlarda çalışıyor (Android 12 Şubat 2021’den itibaren mevcut).
Google Sistemi İvmeÖlçer ile Çalışıyor
Önce bu Google deprem uyarı sistemi nedir ve nasıl çalışır, ona bakalım.
Sistem bir depremin meydana getirdiği titreşimi ve hızını tespit etmek için dünya çapında kullanılan 3 milyardan fazla Android akıllı telefonun çoğunda bulunan ivmeölçerleri kullanıyor. Bu ivme ölçerler mobil oyunlarda da kullanılır.
Uygulama, bir bölgedeki tüm telefonlar aynı anda aynı şekilde hareketlendi ise merkezi bir sunucuya alarm yolluyor. Sunucu depremin hızını, epicenter’ını gerçek zamanlı görüyor ve tüm kullanıcılara bir “DEPREM UYARISI (push notification)” gönderiyor.
Bir yoruma göre, bu tür yazılımlar deprem öncesi ve sonrası ivmelerden de kimlerin göçük altında olduğunu bile görebilir.
Google yetkilisi tanıtım sırasında şunları söylemişti :
“Sistem depremi tespit ediyor ve kullanıcılara gerekli uyarıları veriyor. Bu sistem ile kullanıcılarımıza deprem anında zaman kazandırmayı hedefliyoruz. Çünkü biliyoruz ki deprem anında kazanılan birkaç saniye, doğru konum almak ve hazırlanmak için çok kritik olan bir süreyi kazandırıyor.”
Nasıl çalıştığını şu videodan da görebilirsiniz;
Google Deprem Uyarı Sistemi 3 Milyar Android Telefonda Mevcut
Android Deprem Uyarı Sistemi, 3 milyardan fazla Android cihaz kullanıcısına ücretsiz sunuluyor. Ancak bu uyarı bildirimlerini telefonunuzda “konum ayarları” üzerinden açmanız gerekiyor. Deprem uyarıları yalnızca Wi-Fi, kablosuz internet bağlantısı ya da veri bağlantısı açıksa gönderiliyor.
Google, Android deprem uyarı sisteminin her zaman doğru olarak çalışmayacağı konusunda bilgilendiriyor. Bazen bir sarsıntı hissetseniz bile uyarı almayabilirsiniz ya da tam tersine bir deprem hissetmeseniz bile uyarı alabilirsiniz. Ayrıca deprem uyarısı sarsıntıdan önce alıp önlem almanıza yardımcı olabileceği gibi, sarsıntı esnasında ya da sonrasında da ulaşabilir.
Google, sistemin 6 Şubat’ta milyonlarca kişiye başarıyla uyarı gönderdiğini iddia ediyor
Konuyla ilgilenmemin sebebi, BBC tarafından hazırlanan bir haberle ilgili olarak aranmamdı. Soru şuydu; operatörlerin hizmetlerinin çöktüğü –mesela 04.06 gibi– bir zaman var mı?
6 şubat Kahramanmaraş depreminde böyle bir çöküş olmadı. Oysa 2019’daki 5,8’lik İstanbul Depreminde , haberleşme sistemi uzun süre çökmüştü. Turkcell altyapısı 1 saat 15 dakika, Vodafone 1 saat 45 dakika ve Türk Telekom 27 saat çökmüştü. Bunun nedeni, herkesin aynı anda telefonlara sarılmasıydı. Kahramanmaraş depreminde ise, çöken baz istasyonlarının olduğu bölgelerde haberleşme kesilmiş ama altyapılar İstanbul depremindeki gibi tamamen çökmemişti.
BBC’nin sorusunun nedeni ise şuydu; Google ABD uyarı gönderildiğini söylediği halde, Google Deprem Uyarı Sistemi ilk Kahramanmaraş depreminde çalışmamıştı. Bakarsanız, Google’un Deprem Uyarı Uygulamasına yapılan yorumlardan birisi şöyle;
Ama sonradan gelen artçı sarsıntıda çalışmıştı. O zaman sorun nerede?
Benzer şekilde, AFAD’ın 2022 kasımında tatbikatını yaptığı deprem uyarı sistemi de 6 şubat Kahramanmaraş depreminde çalışmadı. Acaba neden?
Akla gelen tek seçenek, AKP hükümetinin ya da AFAD’ın Google’un deprem verisini toplayıp, sonra geri bastığı IP’lerin bloklanmış olma olasılığı. Acaba depremde insanların tek haberleşme kanalı olan Twitter’ı bloklayan (sonra tepkiler üzerine hızla açan) hükümet, Herşeyi illa AFAD üzerinden yapacağız inadını Google üzerinde de uygularken, aslında kendisini de bloklamış mı oldu (AFAD da verileri aynı yerden alıyor).
Google Uyardım Diyor Ama 6 Şubatta Uyarı Alan Yok
Sonuç olarak BBC haberine de bakarsanız (ben Türkiye Google’a sordum ama, PR ajansından cevap dönen olmadı), ABD’deki Google yetkilileri 6 şubatta bir uyarı gönderildiğini iddia ediyor. Deprem bölgesinde araştırma yapan BBC muhabirleri ise bu uyarıyı alan kimseye rastlamamışlar.
Yani ya Google yolladım sanıyor ama bir nedenle yollayamamış. Ya da Türkiye’de bu uyarı birileri tarafından bloklanmış.
Umarım AFAD ya da BTK bu konuda açıklama yaparlar. Çünkü o deprem alarmı, bir kaç saniye bile olsa belki bir kaç insanı uyarabilirdi.
Kaynak : 