Yıldız Teknik Üniversitesi Teknoparkı’nda geliştirilen ve 7 yıllık bir çalışmanın ürünü olan EDİS Deprem Erken Uyarı Sistemi Marmara Bölgesi’nde bankalardan, holdinglere, sanayi şirketlerinden, AVM ve toplu konutlara kadar kadar binlerce kurum tarafından aktif olarak kullanılıyor. EDİS Kurucu Ortağı ve CEO’su Ali Emre Erişen şunları söyledi:
“Bireysel kullanıcılara yönelik cihazın testlerini yapıyoruz, eş zamanlı olarak cep telefonu uygulamasının da testlerini yapıyoruz. Ayrıca Türkiye’nin önde gelen 10 üniversitesinden deprem bilimci, afet yönetim uzmanı, sosyolog, psikolog gibi farklı disiplinlerinden öğretim üyeleri ile iş dünyası ve STK temsilcilerinden oluşan akademik danışma ve istişare kurulları oluşturuldu. Kurullarda ayrıca ABD, Japonya, İtalya, Meksika ve Tayvan’dan da bilim insanları yer alıyor. Kurulların sinyalin halka verilmesini uygun görmesi durumunda, sistem DASK mobil uygulaması üzerinden aktif olarak kullanılabilecek. Yakın zamanda kamuoyuyla paylaşacağız’’
EDİS’ten Yüzde 100 Başarı
2016 yılında Yıldız Teknopark içinde kurulan ve Türkiye’nin önde gelen deprem uzmanları ve yazılımcıları ile geliştirilen EDİS Deprem Erken Uyarı Sistemi, 2022 yılda yaşanan İzmir depremi ile birlikte başlayan test sürecinde tüm depremleri hatasız olarak bildirmeyi başardı.
EDİS Kurucu Ortağı ve CEO’su Ali Emre Erişen sistemle ilgili olarak şu bilgileri verdi:
“Bilim adamlarımız, Marmara Bölgesi’nde en az 7 büyüklüğünde bir depremin olma olasılığı üzerinde duruyorlar. Bu çok ciddi bir tehlikedir. Sadece İstanbul’da 600 bin konutun dönüşmesi gerekiyor. Şu ana kadar yapılan dönüşüm verileri göz önüne alındığında tüm konutların dönüşümü için daha uzun yıllara ihtiyaç var. Oysa bizim kaybedecek vaktimiz yok.
Deprem erken uyarı sistemi bu açıdan çok önemli. EDİS Erken Uyarı Sistemi’ni Marmara Bölgesi’nde kullanılabilir hale getirdik. Ülkemizin tümünde aktif olması için ise 5 yıllık bir planımız var. Altyapı çalışmalarımız bütün hızıyla sürüyor. Marmara Depremi demek yaklaşık 34 milyon insanımızın risk altında olması demek. Bu nedenle adeta zamanla yarışıyoruz.
Bizim geliştirdiğimiz sistem geleneksel deprem erken uyarı sistemlerinin dışında daha az maliyet ile depremin yıkıcı sarsıntılarından önce saniyeler hatta bulunduğunuz konuma göre dakikalara kadar uzanan bir süre kazanarak tedbir alma ve depreme hazırlıklı olma imkanı veriyor. Böylelikle insanların uğrayabileceği zararı en aza indirmeyi hedefliyoruz.”
Doğal Afetlerin Yüzde 61’i Deprem
Türkiye’deki doğal afetlerin yüzde 61’ini deprem, yüzde 15’ini heyelan, yüzde 14’ünü sel, yüzde 5’ini kaya düşmesi, yüzde 4’ünü yangın, yüzde 1’ini çığ olduğuna dikkat çeken Erişen şunları belirtti:
‘Türkiye, coğrafi konumu gereği deprem kuşağında yer alan ve bu nedenle sık sık depremlerle karşı karşıya kalan bir ülke. 6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli ve 11 ili etkileyen deprem, bir kez daha depremlerin ne kadar yıkıcı olabileceğini gözler önüne serdi.’’
Yıkılmayan Evlerde de Binlerce Can Kaybı Oldu
Ali Emre Erişen şunları söyledi:
‘’6 Şubat depremlerinde 50 binden fazla vatandaşımızı yitirdik.
Bu afette 6 bin vatandaşımızın yıkılmayan evlerde yaşamını yitirdiği belirlendi. 232 bin 640 kişi de ağır hasar almayan binalarda yaralandı. Depremin birinci etkisinin dışında, doğalgaz ve elektrikten kaynaklanan patlama, yangınlar, açılamayan kapılar ve düşen eşyalar gibi ikinci nedenden kaynaklanan can kaybı da oldukça yüksek oldu.EDİS Deprem Erken Uyarı Sistemi bu ikinci nedenlerden kaynaklanan can kaybını da en aza indirmeyi hedefliyor. Ayrıca özellikle yüksek katlı binalarda yaşayan vatandaşların, binanın farklı bölümlerinde enkaz altında kalmaları arama kurtarma çalışmalarını zorlaştırıyor. Deprem anı senaryolarıyla apartman sakinlerini bir yönde toplanmalarını sağlamak arama kurtarma çalışmalarını 13 kat artırabilir. Bunun için eğitim programları geliştiriyoruz. Bunları da uygulamalarımız içinde vereceğiz.’’
EDİS Nasıl Çalışıyor?
EDİS, yapay zekaya dayalı bir sistem ve depremi yerinde tespit ediyor. Fay hatlarına yerleştirilmiş yüksek teknolojili sistem, deprem istasyonları ile çalışıyor. Depremin P dalgasını alıyor ve bu sayede depremin büyüklüğünü ve merkez üssünü anında belirliyor. Daha sonra S dalgasının (yıkıcı dalga) ne zaman size ulaşacağını hesaplayarak size uyarı gönderiyor. Uyarı; EDİSBOX, cep telefonu, siren, gibi farklı kanallardan yapılabiliyor.
EDİS Ne Sağlıyor?
- Depremin yıkıcı dalgaları ulaşmadan önce size saniyeler hatta dakikalara varan süre kazandırıyor.
- Kazanılan sürede, binalardan tahliye olmak, gaz vanalarını kapatmak, yangın söndürme sistemlerini devreye sokmak gibi acil önlemler alınabiliyor.
- Can ve mal kayıplarını önemli ölçüde azaltma potansiyeli taşıyor.
- Dünyadaki benzer sistemlere göre daha az maliyetli ve daha yüksek teknoloji içeriyor.
Ne Kadar Erken Uyarıyor?
EDIS’in erken uyarı süresi, bulunulan bölgeye ve depremin derinliğine ve büyüklüğüne bağlı olarak değişiklik gösterebiliyor. Ancak, EDIS, depremin yıkıcı sarsıntısı (S dalgası) size ulaşmadan önce bir uyarı gönderiyor. Her bölgenin jeolojik yapısı ve deprem riski farklı olduğu için, uyarı süreleri coğrafi konumdan etkilenebiliyor. Bu fark depremin merkezine uzaklığına göre de saniyeler hatta dakikalara kadar çıkabiliyor. Sistemi kullanmak için gerekli olan tek şey ise internet bağlantısı. Uyarı süresi coğrafi konuma ve depreme bağlı olarak değişkenlik gösterse de, EDİS, depremin sarsıntısı ve yıkıcı etkisi gelmeden kesinlikle kullanıcıya depremi bildirmiş oluyor.
Kaynak : 