Bu dosyamızın ilk 2 bölümünde elektronik oylama sistemlerinin ne olduğuna, nasıl çalıştığına ve pazarda hangi elektronik oylama makina markaları olduğuna baktık. Bu bölümde ise, hangi ülkelerde elektronik oylama tam ya da kısmi uygulanıyor ve hangi ülkelerde kaldırılmış, ona bakacağız.
Yarınki bölümde ise, çeşitli ülkelerde yaşanmış elektronik oylama sorunlarına göz atacağız.
Elektronik oylama (e-oylama), oy verme istasyonlarındaki elektronik oylama makineleri (EVM’ler) ve internet tabanlı oylama sistemleri dahil olmak üzere çeşitli teknolojileri kapsar. Ocak 2025 itibarıyla bakarsak, e-oylamayı farklı ölçülerde kullanan ülkeler şöyle sıralanıyor;
Ulusal Düzeyde Elektronik Oylamaya Sahip Ülkeler
Brezilya: Brezilya, 1996’dan beri ülke çapında elektronik oylama makineleri kullanıyor. Elektronik oylama sisteminin güvenliği konusunda hâlâ bazı sorular var, ancak seçimlerde hile yapıldığına dair bir vaka ortaya çıkarılmadı. Seçim görevlileri, izinleri olmadan seçmenlerin yerine gıyabi oy kullanabilirler. Bunu önlemek için oylama bölümleri, bu tür dolandırıcılıkları önlemek amacıyla nüfustan rastgele seçilen birden fazla çalışandan oluşur. Son zamanlarda, seçmen biyometrik tanımlaması zorunlu hale getirildi.
Estonya: İnternet üzerinden oylamada öncü olan Estonya, vatandaşların ulusal seçimlerde çevrimiçi oy kullanmalarına olanak tanıyan i-Oylamayı 2005’te başlattı. Estonya’nın toplam nüfusunun sadece 1,4 milyon olduğunu not ederken, yazının üzerinde yer alan şemadan da halkın bu sisteme güvensizliğini görebilirsiniz.
Hindistan: 1982’den beri elektronik oylama makinelerini kullanan Hindistan, hem ulusal hem de bölgesel seçimlerde EVM’leri yoğun bir şekilde kullanmaktadır.
Filipinler: 2010’dan beri hem ulusal hem de yerel seçimler için elektronik oylama sistemlerini kullanmaktadır. Ancak sistem şu anda teknik sorunlar ve şeffaflık endişeleri nedeniyle gözden geçirilmektedir. Smartmatic firmasının başkanı ve iki yöneticisi, Filipinler’deki eski üst düzey seçim görevlisine rüşvet verdikleriiddiasıyla ABD’de federal yetkililer tarafından 2024 ağustosunda suçlamaya uğradılar.
Venezuela: Venezuela, 1998’den beri ulusal seçimler için elektronik oylama sistemleri kullanıyor. Son seçimler şeffaflık ve siber saldırı iddiaları nedeniyle incelemeye tabi tutuldu.
Kısmi veya Bölgesel Elektronik Oylama Olan Ülkeler
Bazı ülkeler, Elektronik oylama sistemlerinin sınırlı veya bölgesel kullanımını tercih ediyor. Bunun nedenleri arasında maliyet, bazı bölgelerde demografinin uygun yani kullanıcıların eğitimli olması ya da tersine seçim merkezlerine ulaşmakta sorun yaşayan uzak bölgelerdeki ya da engelli seçmenler için kullanabiliyor. Örnek verelim;
Belçika: 1999’dan beri hem ulusal hem de belediye seçimleri için belirli bölgelerde elektronik oylama kullanıyor. Ancak bazı sorunlardan bahsediliyor.
Bulgaristan: 2021’de elektronik oylamayı tanıttı ve 300’den fazla kayıtlı seçmenin olduğu oy verme istasyonlarında bunu zorunlu hale getirirken yedek olarak kağıt oy pusulalarını korudu. Ama yine de eleştiriler yüksek.
Amerika Birleşik Devletleri: Eyalet ve bölgeye göre değişen elektronik ve kağıt tabanlı oylama sistemlerinin bir karışımını kullanıyor. Bazı eyaletler elektronik oylama makineleri kullanırken, diğerleri güvenlik endişeleri nedeniyle kağıt oy pusulalarına geri döndü.
Avustralya: Engelli seçmenlere yardımcı olmak için belirli yargı bölgelerinde elektronik oylama seçenekleri sunuyor. Örneğin, 2007 federal seçimleri sırasında, görme engelli ve az gören kişiler için elektronik oylama olanağı sağlandı.
Nüfusun Bir Kısmı için İnternet Üzerinden Oylama Olan Ülkeler
Fransa: Yasama ve konsolosluk seçimleri sırasında yurtdışında yaşayan vatandaşlar için internet üzerinden oylamaya izin veriyor, ancak başkanlık veya Avrupa Parlamentosu seçimleri için izin vermiyor.
İsviçre: 2014’ten beri belirli kantonlardaki gurbetçiler için internet üzerinden oylama seçenekleri sunuyor.
Elektronik Oylamayı Durduran veya Sınırlandıran Ülkeler
Almanya: 2005’te elektronik oylamayı denedi, ancak Federal Anayasa Mahkemesi şeffaflık endişeleri nedeniyle 2009’da bunu anayasaya aykırı buldu.
Hollanda: 1990’larda elektronik oylamayı kullandı ancak güvenlik ve güvenilirlik sorunları nedeniyle 2007’de uygulamayı sonlandırdı.
İrlanda: 2002’de elektronik oylama sistemini tanıttı ancak kamuoyunun endişeleri ve teknik sorunlar nedeniyle 2010’da sistemi kaldırdı.
Norveç : İnternet tabanlı elektronik oylama için bir pilot proje, gizlilik ve seçim güvenliği konusunda endişe duyan vatandaşlardan önemli bir dirençle karşılaştı ve 2014 yılında elektronik oylama terkedildi. Norveç geleneksel kağıt tabanlı oylamaya geri döndü.
Finlandiya : Yerel seçimde denendi. Oylama hataları meydana geldi ve bu da oy kaybına yol açtı. Hatalar, kamuoyunun sisteme olan güvenini zedeledi. 2008’de terkedildi. Finlandiya manuel oylama yöntemlerini kullanmaya devam ediyor.
İngiltere : Elektronik oylama denemeleri sırasında, dolandırıcılık ve teknik sorunlar iddiaları ortaya çıktı. Hükümet, geleneksel oylama yöntemlerinin daha maliyet etkin olduğuna karar verdi. 2007’de elektronik oylamadan vazgeçildi. İngiltere kağıt oy pusulaları kullanıyor.
Paraguay : Elektronik oylama sistemlerindeki olası güvenlik açıklarına dair raporlar nedeniyle 2010’da terkedildi. Zaten işletme elektronik sistemlerin bakımı da ülke için çok pahalı olarak görüldü. Paraguay kağıt oy pusulalarına geri döndü.
Sonuç olarak, bazı ülkeler erişilebilirliği ve verimliliği artırmak için e-oylamayı benimserken, diğerleri güvenlik ve şeffaflığı sağlamadaki zorluklar nedeniyle geleneksel yöntemlere geri dönmüştür.
Yarın elektronik seçimlerde sorun yaşayan ülkelere ve yaşadıkları sorun cinslerine bakacağız.
Kaynak : 