Son 20-25 yılda, günlük hayatımızda teknolojinin girmediği bir yer hemen hemen yok. Ama sanki teknoloji sadece genç insanların kullandığı bir şeymiş gibi yorumlanıyor. Oysa, asıl yaşlıların ve de emeklilerin hayatlarında çok önemli fonksiyonları olabilir. Bu yazımızda yaşlıların veya emeklilerin, teknolojiyi nasıl kullandığına ya da kullanabileceğine ama bir yandan da hangi zorluklar olabileceğine bakalım.
Teknolojinin Yaşlı ve Emeklilere Sunduğu Fırsatlar
Yaşlı ve emekli insanların hareket zorluğu ve azalan finansman kaynakları hesaba katıldığında, teknolojinin kendilerine sağlayacağı imkanlar sınırsız diyebiliriz. Bunları da 3 grupta özetleyebiliriz;
1. Resmi ve Finansal Konular
- Resmi İşlemleri Halledebilme (e-Devlet) : Bugün e-devletin sunduğu imkanlar sayesinde, yaşlılar bir yandan “bilgi” alabilmekte, bir yandan da bir çok işlemini (mesela ikametgâh değiştirmek, vergi, kullanım bedeli, aidat ödemek gibi) internet üzerinden çözebilmektedir.
- Finansal İşlemleri Yapabilme Kolaylığı : Ülkemizde hemen hemen 30 yıla yakın zamandır, bankacılık işlemleri online yapılabiliyor. Yani bankaya fiziksel olarak gitmeden, çeşitli ücretleri, faturaları ödemek ya da maaşının takibi gibi. Ancak bunu söylerken, hatırlatalım; siber güvenliğe dikkat etmek gerekli.
- Ek Gelir – Para Kazanma İmkânı : Emekliler için teknolojinin bir güzelliği de ek gelir sağlama imkânı yaratabilmesi. Yazarlıktan, online bir platformda satış yapmaya, danışmanlığa kadar değişen pek çok iş imkânı olabilir.
- Alışveriş Yapma Kolaylığı : e-Ticaret gelişirken, hem aradığın ürünü, hem de en ucuz fiyatı bulmak ve sonra bunu kapıya kadar da getirtmek mümkün hale geldi. Salgın sırasında kıymeti daha iyi anlaşılan e-Ticaret konusunda da siber güvenliğe dikkat etmek önemli.
2. Sağlık ile İlgili Konular
- Fiziksel Sağlık : Egzersiz, dengeli beslenme ve düzenli tıbbi kontroller yoluyla aktif kalmak. Bunlara internet üzerinden de erişebilmek.
- Ruh Sağlığı: Yalnızlık, kaygı veya depresyon gibi zorluklarla başa çıkmak ve bilişsel olarak sağlam kalmanın yollarını aramak. Bunun için online olanakları kullanmak.
- Sağlık Hizmetlerine Erişim: Fiziksel randevuleri yönetmek. Kaliteli bakım için tele tıp ve sigorta gibi mevcut kaynakları kullanmak.
- Önleyici Bakım: Erken teşhis ve kronik rahatsızlıkları yönetmeye odaklanmak. Giyilebilir cihazlar kullanmak.
Emeklilerin fiziksel ve ruhsal sağlıklarını desteklemede sağlık uygulamalarının, giyilebilir cihazların ve tele-tıbbın artan bir rolü var. Böylece online spor programları eşliğinde spor yapabilir, kendi kalp sağlığını takip edebilir, doktoru ile haberleşebilir.
3. Yaşam ve Sosyal bağlantılar
Sosyal Medyanın yarattığı “ilişkide kalma” fırsatı : Bugünün yaşlılarının ve emeklilerinin, 2010 öncesi emekli ve yaşlılarına nazaran en büyük şansı, sosyal medyadır. Bu yolla, 40-50-60 yıl önce üniversite arkadaşlara, hatta ilkokuldakilere, öğretmenlere, eski dostlara ya da uzak mesafelerde akrabalara erişim ve haberleşme mümkün hale geldi. Düşünün ki, bugünlerde yurtdışına giden pek çok genç var. Bu durumda emeklilerin torunları ile görüşmelerini de artık teknoloji sağlıyor.
Tersine, yalnızlaşan, etrafında arkadaşı, akrabası kalmayan yaşlılar için de teknoloji yeni ilişkiler, destek sağlayıcı insanlarla görüşme fırsatı yaratabilir. Not edelim Türkiye’de yalnız yaşayan yaşlı sayısı 1,7 milyon olarak veriliyor. Yani nüfusun % 2’si.
Özetle günümüzde sosyal medya uygulamaları, emeklilerin hayatını zenginleştiriyor. Facebook üzerinden resim ve haberlerini paylaşabiliyorlar, Whatsapp üzerinden anlık haberleşebiliyor ve Zoom gibi konferans sistemleri sayesinde anlık canlı görüşebiliyorlar.
Yaşam Boyu Öğrenme
Bir çok insan, hayat gailesi içinde, eğitim almak istedikleri konuları ıskalamış durumda. Şimdi bunu tersine çevirmek mümkün. YouTube, Udemy ve Duolingo gibi platformlar emeklilere istedikleri konularda eğitim almaları ya da yeni beceriler veya hobiler edinmeleri için fırsat sağlıyor. Örneğin, yeni bir dil öğrenmek, kodlama öğrenmek ya da yemek tarifleri gibi.
TÜİK raporundaki yetişkin eğitimi araştırması sonuçlarına göre 2022 yılında yaygın eğitim faaliyetlerine katılan yaşlı nüfusun %28,9’u sanat ve beşeri bilimler, %28,6’sı sağlık ve refah, %12,4’ü mühendislik, imalat ve inşaat alanlarında yaygın eğitim faaliyetlerine katıldı. Bunların çoğu fiziksel faaliyetler ama online ortamda da yapılabilir.
Eğlenmek ve Vakit Geçirmek
Günümüzde sesli kitap gibi, gözlerini yormadan dinleyerek kitap okumak, çeşitli platformlar üzerinden film seyretmek, müzik dinlemek ya da oyun oynamak mümkün. Bu da emekliliğini eğlenerek geçirmek isteyen yaşlılar için önemli bir fırsat.
Yaşlıların Teknoloji Kullanımında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Tabii bunların hepsi güzel ama olayın güvenlik boyutu da var. Öyle ki, bu ayrı bölümden önce yukarıda 2 yerde Siber Güvenliğe dikkat çektik ama 2 konu yetmez, yukarıda yazdığımız her konuda “güvenlik riski” mevcut.
Fiziksel hayatta, yaşlı ve emeklileri hedef alan ne kadar dolandırıcılık cinsi varsa, hepsinin teknoloji dünyasında da benzeri var. Evi ya da kendine göre parası olan bir emekli, bir dolandırıcı için orantısız derecede iyi bir av olarak değerlendirilebilir.
Bu nedenle teknolojiyi kullanan yaşlı ve emeklilerin (tabii ki tüm insanların da), öncelikle dijital okur yazarlığı olmalıdır. Belki ufak bir “dijital okur yazarlık” atölye eğitimi alabilir. Yani karşılarına çıkan reklam, mesaj, insan vs konularında dikkatli olmaları ve hangisinin riskli olabileceğini öğrenmiş olmaları lazım.
Teknoloji Emekliler için İmkânlar Sunuyor ama Ülkemizde Kaç Emekli Kullanabiliyor?
Günümüzde hayatımızın en önemli parçası haline gelen teknolojinin, tüm insanlığa sunduğu pek çok fırsat var. Ama akıllı telefonlar, tabletler ve internete erişim, emekli ve yaşlı nüfusa çok daha farklı bir yaşam sunuyor.
Türkiye’de yaşlı nüfusun internet kullanımına dair en güncel ve detaylı veriler sınırlıdır. 2014-2020 arası Statista verilerine göre, Türkiye’de günlük internet kullanımının yaşa göre analizini aşağıda görüyorsunuz. Bu tabloda gördüğümüz nedir? İnterneti ülkemizde en az kullananlar 55-64 yaş grubudur. 2020’de çıktığı nokta ancak % 42’dir. Bunun da muhtemelen çoğunluğu erkektir. TÜİK 2019 verilerine göre, 65-74 yaş grubundakilerin ise %20,3’ü internet kullanıyor.
Yine TÜIK verilerine göre, Türkiye’de tüm yaş gruplarında internet kullanan erkek oranı % 92,2 iken kadın oranı % 85,4. Yaşlılar grubunda bu fark açılmaktadır.
Gerek internetin, gerekse tablet, bilgisayar, akıllı telefonların pahalılığı emeklilerin teknoloji kullanımını baltalıyor. Ülkemizdeki emekli ve yaşlı nüfusun internete erişimini imkansız hale getiriyor.
Devlet Ne Yapıyor, Ne Yapmalı?
EYT emeklilerini de hesaba katarsak, Türkiye’de 55 yaş üstü hemen hemen 18 milyon kişi yaşıyor. Neredeyse nüfusun % 21’i. Diğer yandan ülkemizde çalışma çağındaki 100 kişiye düşen yaşlı sayısını ifade eden “yaşlı bağımlılık oranı”, 2018 yılında %12,9 iken bu oran 2023 yılında %15,0’e yükseldi. Nüfus projeksiyonlarına göre, yaşlı bağımlılık oranının 2030 yılında %19,6, 2040 yılında %25,3, 2060 yılında %37,5 ve 2080 yılında %43,6 olacağı öngörüldü. Yani yaşlı sayımız artarken, hem düzgün hayat sürdürebilmeleri, hem de belki bağımsızlıklarını sağlamak için önlem alınması lazım.
Aşağıda devletin 65 yaş üstü, başka yerden geliri olmayanlara verdiği maaşlara gelen zamları görüyorsunuz. Devlet bu yıl sayıları 1 milyona yaklaşan ve geliri olmayan yaşlılara 12 ayda yaklaşık 50-55 milyar TL para ödeyecek. “Balık vermek yerine balık tutmayı öğretmek” denilen şekilde, bu yaşlıların ekonomiye farklı açıdan katılmaları acaba sağlanamaz mı?
Diğer yandan sadece geliri olmayanların değil, emekli olanların da internete yönlendirilmesi iyi bir fırsat olabilir. Bu nedenle Aile ve Sosyal Planlama Bakanlığını yaşlı nüfusun internet üzerinden yapabileceklerini analiz etmek konusunda çalışmaya davet ediyorum.
Bu daveti yaparken, yol da gösterelim; devlet neler yapabilir ya da yapmalıdır; Hükümetler yaşlıları güçlendirmek, dijital okuryazarlıklarını geliştirmek ve genel yaşam kalitelerini iyileştirmek için çeşitli çevrimiçi programlar tasarlayabilir. Aşağıda yaşlı yetişkinler için özel olarak hazırlanmış etkili çevrimiçi programlar için bazı önerileri sıralayalım;
Dijital Okuryazarlık ve Teknoloji Eğitimi
- Çalıştaylar ve Eğitimler: Akıllı telefonlar, tabletler ve bilgisayarların kullanımı hakkında yeni başlayanlara uygun kurslar sunulmalı. E-posta kullanımı, çevrimiçi alışveriş, görüntülü arama ve uygulamaları kullanma gibi temel beceriler öğretilmeli.
- Çevrimiçi Kaynaklar: Yaşlılar için özel olarak hazırlanmış adım adım video eğitimleri ve SSS içeren bir portal oluşturulmalı. Çevrimiçi güvenlik, e-Devlet sitelerinde gezinme ve yaygın teknoloji sorunlarını giderme gibi konular öğretilmeli.
- Birebir Destek: Yaşlılara gerçek zamanlı olarak yardımcı olmak için eğitimli destek personeliyle yardım hatları kurulmalı.
Sağlık Programları
- Telemedikal Erişim: Sanal doktor konsültasyonları altyapısı oluşturulmalı. Yaşlıların evden çıkmadan da basit konularda yardım alması sağlanmalı. Yaşlılar için ücretsiz veya indirimli tele sağlık hizmetleri sunmak üzere sağlık hizmeti sağlayıcılarıyla ortaklık kurulabilir.
- Fitness Dersleri: Yoga, fitness veya sandalye egzersizleri gibi yaşlı yetişkinlere özel sanal fitness programları sunulabilir.
- Ruh Sağlığı Desteği: Yalnızlık, kaygı ve depresyon gibi sorunları ele almak için çevrimiçi terapi ve danışmanlık programları oluşturulmalı.
Finansal Okuryazarlık ve Yardım
- Çevrimiçi Bankacılık Eğitimleri: Yaşlılara online banka işlemleri, finanslarını nasıl yönetecekleri, faturalarını nasıl ödeyecekleri ve mobil bankacılığı güvenli bir şekilde nasıl kullanacakları öğretimi için programlar sağlanmalıdır.
- Emeklilik Yönetimi Portalları: Kullanıcı dostu çevrimiçi sistemler aracılığıyla emeklilik bilgilerine, uygulamalarına ve güncellemelerine erişimi basitleştirmek iyi olur.
- Dolandırıcılık Önleme Eğitimi: Yaşlıların çevrimiçi dolandırıcılıkları tanımalarına ve bunlardan kaçınmalarına yardımcı olmak için farkındalık kampanyaları yürütülmelidir.
Sosyal Etkileşim ve Ağ Oluşturma
- Sanal Sosyal Kulüpler: Kitap kulüpleri, bahçe işleri veya yemek pişirme gibi hobiler için düzenli sanal buluşmalar düzenlenebilir.
- Aile Bağlantı Araçları: Yaşlılara sevdikleriyle bağlantıda kalmak için görüntülü görüşme platformlarını ve sosyal medyayı nasıl kullanacaklarını öğretilmelidir.
- Topluluk Platformları: Yaşlıların akranlarıyla etkileşime girebileceği ve yeni arkadaşlıklar kurabileceği forumlar veya uygulamalar oluşturulabilir.
Yaşam Boyu Öğrenme Fırsatları
- Eğitim Kursları: Ücretsiz veya indirimli kurslar sunmak için üniversiteler ve eğitim platformlarıyla ortaklık kurulabilir. Tarih, sanat, teknoloji ve kişisel gelişim gibi konular önemlidir.
- Dil Öğrenimi: Yeni kültürleri keşfetmekle ilgilenen yaşlılar için dil öğrenme uygulamalarına veya sanal sınıflara erişim sağlanabilir.
- Beceri Geliştirme: Ortak ilgi alanlarıyla uyumlu fotoğrafçılık, el sanatları veya diğer yaratıcı beceriler üzerine kurslar sunulabilir.
İstihdam ve Girişimcilik Desteği
- İşgücü Eğitimi: İşgücüne yeniden katılmak isteyen yaşlı yetişkinler için dijital becerileri öğreten çevrimiçi programlar sağlanabilir.
- Girişimcilik Atölyeleri: Küçük bir işletme kurma veya çevrimiçi ürün satma (örneğin Trenyol ya da HepsiBurada kullanma) konusunda sanal seminerler düzenlenebilir.
- Serbest Çalışma Platformları:
Yaşlılara serbest çalışma için yurtdışındaki Upwork benzeri platformlar kurulabilir.
Devlet Hizmetlerine Erişim
- Çevrimiçi Portallar: Sağlık hizmetleri, emeklilik ve hukuki destek gibi devlet hizmetlerine erişim için kullanımı kolay web siteleri veya uygulamalar geliştirmelidir.
- E-Devlet Eğitimi: Bu portalların etkili bir şekilde nasıl kullanılacağına dair sanal oturumlar sunulabilir.
- Destek Sistemleri: Çevrimiçi hizmetlerde gezinmeye yardımcı olmak için canlı sohbet veya telefon desteği sağlanabilir.
Kültür ve Eğlence Programları
- Sanal Müzeler ve Turlar: Müzelerin, tarihi yerlerin ve sergilerin sanal turlarını sunmak için kültürel kurumlarla ortaklık kurulabilir.
- Akışık Abonelikleri: Film ve müzik akış hizmetlerine sübvansiyon sağlanabilir veya özellikle yaşlılar için düzenlenmiş içerik sunulabilir.
- Çevrimiçi Performanslar:
Yaşlı kitlelere yönelik canlı yayınlanan konserler, oyunlar veya hikaye anlatma oturumları düzenlenebilir.
Erişilebilirlik Odaklı Hizmetler
- Yaşlı Dostu Arayüzler:
Tüm programların büyük metin, sezgisel gezinme ve ses yardımı ile tasarlanması sağlanmalıdır. - Sesli Komut Eğitimleri:
Yaşlılara Alexa, Siri veya Google Asistan gibi sesle etkinleştirilen cihazları günlük görevlerinde nasıl kullanacaklarını öğretilebilir. - Teknoloji Kredileri:
Yaşlılara, bunları karşılayamayacak durumda olanlara sübvansiyonlu veya ücretsiz cihaz erişimi sağlanmalıdır.
Bu programları uygulayarak, hükümetler dijital uçurumu kapatabilir, sosyal katılımı teşvik edebilir ve yaşlı yetişkinlerin dijital çağda başarılı olmasını sağlayabilir. Umarız Aile ve Sosyal politikalar bakanlığı da bu konularda, bugün olduğundan daha aktif bir şekilde çalışabilir.
Kaynak : 