Google 6 Şubat 2023’te Türkiye ve Suriye’yi vuran Kahramanmaraş merkezli büyük depremler sırasında “Android Earthquake Alerts System (Erken Uyarı Sistemi)”nin çalışmadığını veya etkisiz kaldığını kabul etmişti. Bu sistemin başarısız olması tartışma yaratmıştı.
Depremin merkez üssüne 98 mil mesafedeki 10 milyon kişiye Google tarafından “en yüksek seviyeli uyarı” gönderilebilirdi; uyarı, güvenli bir yer bulabilmek için 35 saniyeye kadar süre tanıyor. Ancak 2023 depremleri sırasında ilk 7,8’lik depremde Google sadece 469 tane “Harekete Geçin” uyarısı gönderdi.
6 Şubat’ın ilerleyen saatlerinde meydana gelen ikinci büyük deprem de hafife alındı ve sistem bu kez 8.158 telefona “Take Action (Harekete Geçin)” uyarısı, dört milyona yakın kullanıcıya ise “Be Aware (Dikkatli Olun)” uyarısı gönderdi.
Google, BBC’ye yaptığı açıklamada yarım milyon kişiye “hafif sarsıntı” için tasarlanmış ve kullanıcıları aynı şekilde uyarmayan daha düşük seviyeli bir uyarı gönderildiğini söyledi. Ama daha önce BBC’ye sistemin iyi çalıştığını söylemişti. Depremden sonra Google araştırmacıları algoritmayı değiştirdi. Google araştırmacıları, Science dergisinde “algılama algoritmalarının sınırlamaları”nı gerekçe göstererek, neyin yanlış gittiğine dair ayrıntıları yazdı.
Ancak Colorado School of Mines’da yardımcı doçent olan Elizabeth Reddy, bu bilginin elde edilmesinin iki yıldan fazla sürmesinin endişe verici olduğunu söylüyor.
Google 6 Şubatta Neden Uyarı Gönderemedi
Google’ın mühendislik ekibi erken uyarı sisteminin 6 şubatta çalışmamasına neden olarak şunları gösterdi;
- Depremin Sığ ve Çok Büyük Olması : Sarsıntı, yüzeye çok yakındı (yaklaşık 10-15 km). Ayrıca deprem .8 gibi çok büyük bir şiddetteydi : Bu tür depremler, sistemin sarsıntıyı algılayıp yayma süresi tamamlanmadan zaten hissedilir hale gelir.
- Veri Kaynaklarına Erişim Gecikmesi : Android cihazlar hareketi algılasa da, yeterli sayıda cihazdan gelen veriyi toplayıp merkezi sunuculara iletmek birkaç saniye alır. Türkiye’deki internet alt yapısındaki anlık kesintiler veya yoğunluk, veri iletiminde gecikmeye neden oldu.
- Bölgesel Kapsama ve Destek Eksikliği : Türkiye, sistemin resmi olarak “etkinleştirildiği” ülkeler arasında değildi. Yani sistem arka planda çalışıyor olabilir ancak resmi uyarı yayınlama altyapısı aktif değildi.
Google Erken Uyarı Sistemi nasıl çalışıyor?
Android cihazlar, yerleşik ivmeölçerlerle (accelerometer) ani sarsıntıları algılar. Cihazdan Google sunucularına konum + sarsıntı verisi gider. Eğer yeterli sayıda cihazda benzer hareketler algılanırsa, sistem “bu bir depremdir” der ve yakın bölgedeki diğer telefonlara uyarı gönderir. Ama bu süreç genellikle 5-10 saniye aralığında gerçekleşir — bazı büyük depremler için bu yeterli olmayabilir.
Google’ın en ciddi uyarısı “Take Action” (Harekete Geçin) olarak adlandırılır ve kullanıcının telefonunda yüksek sesli bir alarm çalar, “Rahatsız Etmeyin” ayarını geçersiz kılar ve ekranı kaplar. AEA’nın daha az ciddi olan “Be Aware” (Dikkatli Olun) uyarısı da var. Bu uyarı, kullanıcılara potansiyel olarak daha hafif sarsıntılar hakkında bilgi vermek için tasarlanmış durumda ve Cihazı Rahatsız Etmeyin ayarını geçersiz kılmaz.
Take Action uyarısı, Türkiye’de meydana gelen yıkıcı sarsıntı ve ilk depremin birçok kullanıcının uyku halinde olduğu saat 04.17’de meydana gelmesi nedeniyle özellikle önemliydi. Sadece daha ciddi bir uyarı onları uyandırabilirdi.
Uyarı Sistemi Çalışmadı Çünkü Türkiye’de Regülasyon, Koordinasyon ve Altyapı Eksikleri Var
Depremin büyüklüğü ve yıkıcılığı göz önüne alındığında, sistemden beklenti yüksekti. Özellikle Twitter/X gibi sosyal medya platformlarında, “Google neden uyarı vermedi?” sorusu gündem oldu. Google daha sonra sistemin Türkiye için tam anlamıyla aktif hale getirilmediğini kabul etti ve sistemi genişletme sözü verdi.
Google’ın deprem uyarı sisteminin çalışmaması, sadece teknik değil, aynı zamanda, Türk yönetiminin regülasyon, koordinasyon ve altyapı eksikliği sorunlarını da gözler önüne serdi. Türkiye’nin kendi erken uyarı sistemini hem mobil işletim sistemleriyle entegre, hem de yapay zekâ destekli hale getirmesi çok gerekli.
Kaynak : 