Bu röportajın ilk bölümünü Niyazi Saral : Hardware Knowhow Birikimini Paylaşmak için Çizgi-Tagem Akademiyi Açtık. Tüketiciyi de Korumak için – 1 ve Niyazi Saral : İşlemci Yarışmasını Duyurmak için Standınıza Sibel Can Getirin Dediler – 2 başlıkları altında okuyabilirsiniz.
Niyazi Saral’ın bir başka özelliği de, bu dönem orta ve küçük ölçekli bilgisayar firmalarının üye olduğu Tübider Derneği’nin başkanı oluşu. Kendisine biraz da sektörü ve krizden etkilenmeleri sorduk :
turk-internet.com : Siz aynı zamanda Tübider Başkanısınız. 2008 yıl sonu itibariyle sektörde eleman çıkarma ne düzeydeydi? Bazı dağıtıcıların battığı duyuldu.
Niyazi Saral: Sektörde istihdam %30 civarında azaldı. Bunu gözlüyoruz. Bu mali durumu kötü olan firmalara başka şirktlerde katılabilir. İşlerde % 50 bir daralma var; bu gerçektir. Ben şahsen düzelmenin de ancak 2011’de geri gelebileceğini sanıyorum.
2001 krizinde 3 yıl kayboldu. Bu da benzer olur. 2007 sektörün tarihinin en parlak olduğu yıl oldu. 2008 yılında bilgisayar sektörü % 10-15 arasında kaybetti. Bu zaten 2008 başından beri belliydi.
Bilgisayar sektörü çok canlıdır, hemen ekonomik konjüktür anlaşılır. Biz hemen anladık. Lehman Brothers iflas edene kadar Türkiye’de bir şey yoktu. Ama bizim sektörde devamlı yurtdışı firmalarla ilişkimiz olduğu için biz durumu sezinliyorduk. GM Türkiye distribütörü örneğin, olayı fark etmeyebilir. Türkiye’de satış hızı düşük ürünlerde bazı yöneticileri durumu algılayamayabilir. Ama bizim sektörde çok hızlı bir dönüş ve inanılmaz rekabet var. Herkes birbirini kesmeye çalışıyor.
Kriz devam ederken şirketlerin yarısı kapanır diye düşünüyorum. % 25-30’u zaten düzenli kapanırdı. 1-2 kişilik şirketler bir süre sonra ya kapanıyor ya da şekil değiştiriyor. Sektörde eğitimsizlik olduğu için katma değer yaratılamıyor. Pazarlama yapılamıyor. Kapital büyütülemiyor.
Turk-internet.com : Bu firmalara mal veren çok uluslu firmalar ilgilenmiyor mu?
Niyazi Saral: Dürüst olmak gerekiyorsa aslında hiç ilgilenmiyorlar. HP yakında 230.000 elemanının % 25 ini yani 25.000 kişiyi filan işten çıkardı. Yurt dışı firmalarında durumu pek için açıcı sayılmaz. Bu sebeple şu anda bizim derneğimiz dışında bilgisayar bayilerini kucaklayan, onların sorunları ile ilgilenen ve onların sesi olan hiçbir kurum kuruluş yok.
turk-internet.com : Krizle neler olacak sizce?
Niyazi Saral: Krizin en büyük etkisi bence işsizlik, bireysel krediler sorunu olacak. Kredi kartlarını ödeyemeyenlerin durumu sosyal bir sorun haline gelecek. Şirketlerin ise kredibilite sorunu olacak. İşler düştüğü için iş kredileri de düşecek. Dünyada insanlar “olmak ya da olmamak” fazını yaşıyorlar.
Konsolidasyon bekliyorum doğrusu. Bazı markalar var. Mali krizden çok etkileneceklerdir. Üretici olanlar pek etkilenmez. Marka değerleri sıfıra inmezler. Üreticilerin bir değerleri var zaten. Zor durumda olanı kalkar bir başka şirket satın alır.
Asus Copam diye bir markanın bilgisayarını alarak notebook işine başladı.
Turk-internet.com : Krizle ilgili olarak firmalara öneriz var mı? Tübider bu konuda neler yapacak?
Niyazi Saral : 2009’da firmalara şunu söyleyeyim; aralarında 2007’de para kaybeden varsa, hemen bugün şirketlerini kapatsınlar. Yaptığı iş yanlış demektir. Gördüğüm kadarı ile sektörde % 10-15 kadar böyle firma var. 2008’de toplam kaybettiği miktar sermayelerinin % 10-30’a kadar olanlar devam etsin. Normaldir.
Şirketlerin kendi mali ve satış dengelerini, kazançları aylık giderlerini karşılayacak şekilde ayarlamaları gerektiğini düşünüyorum. Gelir gider dengesi en önemli kriz yönetme argümanı olacaktır. Tabii ki daha sonra yeni iş modellerini sorgulamalarını, belki de iş süreçlerindeki her parametreyi tekrardan elden geçirmelerini öğütleyebilirim.
Biz TÜBİDER olarak uzun bir süredir sektörde bayi kanalında bulunan şirketlere farklılaşarak eğitim, teknik, katma değerli servis öğrenmeleri ve kurumsallaşması gerekliliğini anlatmaya çalışıyoruz. Dünyada artık emtialaşan her satıştan bu tür şirketler kaçınıyorlar.
TÜBİDER’in bir “Kobi Dostu Bilişimci” programı var. Biz bilişim sektörü bayi kanalının geleneksel iş yöntemlerinden sıyrılarak, ürün ve hizmetlerini kurumsal pazara yönlendirmesi; KOBİ’leri bilişim ürün ve hizmetleriyle buluşturmada temel ve sürükleyici bir rol üstlenmesi gerektiğini düşünüyoruz. Bilişim sektörü bayi kanalı ülkenin her yanında yer alan işletmeleriyle bu rolü yerine getirmeye en uygun yapıdır. Bayi kanalının bu özelliğini kullanabilmesi için hazırlanması, eğitilmesi, dönüştürülmesi ve bilişim çözümlerini kurumsal pazara sunacak biçimde kümelenmesi gerekmektedir.
Sektörde har üretici söylemde “Zincir mağazaları ile çalışma ateşten gömlek” şeklinde vurguluyor ancak yine de bizim bu programımızı desteklemek için tereddüt ediyorlar. Biz “Bayi kanalını eğitelim, 6 ay 1 senelik programlar yapalım, bunları kümeleyelim ve sertifikalandıralım,” diyoruz “O kadar kim bekleyecek” diyorlar. Üreticilerin beklediği “Biz 10 kişiyi toplayalım. Reklam verelim satış yapalım” şeklinde palyatif çözümler.
Zincir mağazalar çok daha kolay kazıklanma ve kötü hizmete rağmen prestijleri daha yüksek. Bayi kanalının eğitimi, kurumsallaşması ve kobilere bilişim çözümleri götürebilmeleri hedefimizden vaz geçmiş değiliz.
turk-internet.com : Niyazi Bey hükümet global krize karşı bilişim ürünlerinde KDV’yi indirdi. Bu konuyu nasıl değerlendiriyorsunuz?
Niyazi Saral : Hükümetimizin KDV konusunda almış olduğu bu karar sektöre destek amacı taşıması bakımından takdir edilecek bir yaklaşımdır ancak söz konusu karar içeriğinin, sektörümüzün %65’ni kapsamadığı görülmüştür. Açıklanan KDV indiriminin; yazılımı hiç içermediği gibi, OEM adı verilen parça ithalatında ve aksesuarlarda da indirim olmadığı görülmektedir.
OEM parçaların bir kısmının KDV indirimine tabi olup bir kısmının olmaması Yabancı Markalara avantaj sağlayarak haksız rekabete yol açmasının yanı sıra, Yazılımın da KDV indirimine dahil edilmemesi ayrı bir sorun teşkil etmektedir. Halbuki bu tür koruma önlemlerinde öncelikle Türkiye’de imal edilen Casper, Exper, Escort ..vs gibi yerli markalar ve benzeri Anadolu’da monte edilen ürünler desteklenmeliydi. Yine yazılımın desteklenmemesi sektör için gerçek bir kayıptır.
Hükümetin bu eksikliği bir an önce düzeltmesini ve sektörün tümünü kapsayacak bir düzenlemenin yapılmasını beklemekteyiz.
turk-internet.com : Sizce hükümet bu kararında nasıl bir düzeltmeye gitmelidir? Bu konuda bir teşebbüsünüz var mı?
Niyazi saral :
Ben sonuç alınabileceği görüşündeyim.
Bakanlıktan yetkili arkadaşlar bilişimci arkadaşlardan bir yeni GTIP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon) listesi istediler ve hatayı düzelteceklerini bildirdiler.
Şu anda basın bildirileri ile de topluma sesimizi duyurmak istiyoruz. Bu hafta içinde ortak bir basın toplantısı da yapabiliriz.
turk-internet.com : Bu arada KDV indirimi için 3 aylık süreyi yeterli buluyor musunuz?
Niyazi Saral : Bence önemli olan KDV indirimi gibi gerçek çözüm olmayan önlemlerin süresi değil. 3 veya altı ay, pek önemli değil. Önemli olan bu krizin gerçek etkisinin ne olacağını doğru sorgulamak ve buna önlem almaktır.
Gerçek önlem istihdama alınabilecek önlemdir. SSK primleri veya benzer önlemler ile istihdam korunmalıdır.
Kaynak : 