Bu makalenin ilk bölümünü burayı tıklayarak ve 2.bölümünü burayı tıklayarak okuyabilirsiniz.
II. DİNLEME YAPILABİLECEK SUÇ KATEGORİLERİ NELERDİR ?
Hukukumuzda iletişimin denetlenmesi ve dinleme faaliyetleri iki ana kategori altında yapılabilmektedir. CMK’da bu konuda esaslı bir ayrıma gidilmemiş olmasına rağmen, 5397 Sayılı Yasa ve Yönetmelik ile net bir ayrıma gidilmiştir.
Buna göre iletişimin denetlenmesi ve dinleme faaliyeti;
1.Önleme amaçlı dinleme faaliyetleri
2.Adli amaçlı dinleme faaliyetleri (Katalog suçlar)
Olarak iki ana kategoriye ayrılmıştır.
1- Önleme amaçlı dinleme faaliyetleri
5397 sayılı yasaya göre, Emniyet İstihbarat Teşkilatı ve Jandarma İstihbarat Başkanlığı, casusluk suçları hariç olmak üzere, CMK’nın 250.maddesinin ilk fıkrasında belirtilen suçların önlenmesi amacıyla dinleme, iletişimin tespiti, sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi talebinde bulunabilirler. Bu suçlar;
- a)Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve ticareti suçu veya suçtan kaynaklanan malvarlığı değerini aklama suçu,
b) Haksız ekonomik çıkar sağlamak amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde cebir ve tehdit uygulanarak işlenen suçlar,
c) TCK’nın İkinci Kitap Dördüncü Kısmın Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlardır. (Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk)
Jandarmanın dinleme yetkisi sadece -casusluk suçları hariç- yukarıda belirtilen suçların önlenmesi ile ve kendi sorumluluk alanları ile sınırlandırılmıştır. Emniyet teşkilatının olmadığı yerlerde, Jandarmanın aynı zamanda adli görevleri olduğundan, Jandarma önleme amaçlı dinleme dışında adli amaçlı dinleme faaliyetlerini de yerine getirir. Kısaca katalog suçlar kapsamında Jandarmanın adli amaçlı dinleme yetkisi de mevcuttur diyebiliriz. Burada karıştırılmaması gereken bir nokta ise; Jandarma önleme amacıyla casusluk suçları hakkında talepte bulunamaz, ancak katalog suçlar kapsamında ve işlenmekte olan casusluk suçu ile ilgili, adli amaçlı casusluk suçu için dinleme talebinde bulunabilecektir.
Yukarıda Jandarma için yapılan açıklamalar aynen Emniyet teşkilatı için de geçerli olacaktır.
MİT ise, anılan yasaya göre; Anayasanın 2 nci maddesinde belirtilen temel niteliklere ve demokratik hukuk devletine yönelik ciddi bir tehlikenin varlığı halinde Devlet güvenliğinin sağlanması, casusluk faaliyetlerinin ortaya çıkarılması, Devlet sırrının ifşasının tespiti ve terörist faaliyetlerin önlenmesine ilişkin olarak, hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, MİT Müsteşarı veya Yardımcısının yazılı emriyle telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimi tespit edebilir, dinleyebilir, sinyal bilgilerini değerlendirebilir, ve kayda alabilir. Görüldüğü üzere MİT, Emniyet ve Jandarma dışında doğrudan istihbari ve önleme amacıyla dinleme faliyetinde bulunabilmektedir.
MİT, istihbari amaçla, casusluk faaliyetlerini ortaya çıkarmak ve engellemek adına dinleme talebinde bulunabilecektir. Bu bakımdan adli amaçlı dinleme faaliyetlerinin yapılabileceği CMK 135.maddede sayılan katalog suçlardan sadece casusluk suçu (14.bend) ile ilgili yetkisi olabilecektir. 135.madde kapsamında, MİT sadece adli amaçlı dinleme talep edebilecektir. Bunun dışında gerçekleşmesi muhtemel terör hareketlerini önleme amacıyla katalog dışı, başka bir deyişle CMK 250.madde kapsamında önleyici olarak dinleme talep edebilecektir.
İstihbari ve önleme amaçlı dinlemeler için karar vermeye yetkili mahkeme ise yine CMK’nın 250.maddesi ile özel olarak yetkilendirilmiş ağır ceza mahkemesi olacaktır. Dinleme faaliyeti için yukarıda da belirtildiği gibi, mutlaka özel yetkilendirilmiş Ağır Ceza Mahkemesinin kararı gereklidir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise, belirtilen kolluk/istihbari birimlerin üst yetkilileri tarafından yazılı emirle bu dinleme faaliyeti başlatılır. Ancak bu halde dahi verilen yazılı emir, yirmidört saat içinde yetkili ve görevli hakimin onayına sunulmalıdır. Hakim ise, kararını en geç yirmidört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hakim tarafından aksine karar verilmesi halinde tedbir derhal kaldırılması gerekir.
Bu halde dinlemenin içeriğine ilişkin kayıtlar da en geç on gün içinde yok edilir ve durum bir tutanakla tespit olunur ve bu tutanak, denetimde ibraz edilmek üzere muhafaza edilir.
Yukarıda da bahsettiğimiz üzere, dinleme faaliyeti hakkın özüne dokunduğu için ancak özel olarak belirlenmiş usul ve esaslar dahilinde yapılabilecektir.
2-Adli amaçlı dinleme faaliyetleri (Katalog suçlar)
Burada istihbari ve önleme amaçlı dinlemeden daha farklı bir düzenlemeye gidilmiştir. Bu kategoride CMK uyarınca, Türk Ceza Kanununda (TCK) belirlenmiş sınırlı sayıdaki “katalog” suçlar için, sadece adli amaçlı iletişimin tespiti, dinlenmesi, sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi ve kayda alınması mümkün olabilecektir.
Katalog suçların işlenmesi halinde, yetki alanlarına göre emniyet ve jandarma bu suçlarla ilgili delil elde etme amacıyla iletişimin tespiti talebinde bulunabileceklerdir. Tekrar belirtme fayda vardır ki, bu dinlemeler yalnızca başkaca bir delil elde edilemediği takdirde başvurulması gereken yedek nitelikte konulmuş hükümlerdir. Bu nedenle uygulamada buna, adli makamlar tarafından hassas bir şekilde dikkat edilmesi gerekmektedir. Adli hatalar, göz önüne alındığında ve bu hatalar fark edilene kadar – oldukça zor tazmin edilecek veya tazmini mümkün olamayacak – mağduriyetler yaşanabileceği de göz ardı edilmemelidir.
CMK’nın 135.maddesinde, tıpkı 5651 Sayılı İnternet Yasasında olduğu gibi katalog suçlar belirlenmiş ve sınırlandırılmıştır. Bu sınırlandırmanın amacı, her suçta iletişime müdahele edilmesinin önüne geçilmesinin amaçlanmış olması ve tesadüfen elde edilecek delillerin hukuka uygunluğunun sağlanmasıdır. Aşağıdaki başlıkta bununla ilgili ayrıntılara yer verilmiştir.
Makalenin bir sonraki bölümünde katalog Suçlar’ın irdelenmesini okuyacaksınız..
Kaynak : 