2010 yılında 7 büyüklüğünde bir deprem faciası yaşayan Haiti’de hayat bir türlü normale dönemiyor. 9,7 milyon nüfusu olan Haiti, 2010 yılındaki depremde resmi rakamlara göre yaklaşık 316.000 vatandaşını kaybetmiş ve milyonlarca kişi de evsiz kalmıştı. Depremin hemen ardından ortaya çıkan kolera salgını ise 7.500’ün üzerinde can almış ve yaklaşık 500.000 kişinin hastanelik olmasına yol açmıştı. Şimdi yaralarını sarmaya çalışan bu ülkedeki en büyük sıkıntılardan birisinin ise ödeme sistemleri ve bankamatiklerde olduğu açıklanmakta. Pilot proje olarak geliştirilen mobil para transferi sisteminin ise bir türlü yeterli benimseme sağlayamadığı açıklanıyor.
Haiti depreminden sonra ülkedeki banka şubelerinin ve bankamatiklerin ciddi ölçüde zarar görmesi ciddi bir sıkıntı yaratmış. Üstelik her doğal afetten sonra oluşan hırsızlık ve yağma hareketlerinin artışı da oldukça büyük bir probleme dönüşmüş. Bu sorunların çözümü için ise, yıllardır çeşitli ülkelerde küçük çaplı projelerde kullanılan mobil ödeme sistemlerinin geniş çaplı ve farklı bir uygulaması gündeme geldi. Hem ABD yönetimi, hem de Bill & Melinda Gates Vakfı’nın bu proje için milyonlarca Dolar harcadıkları ifade edilmekteydi.
Uzun bir çalışma sonucunda faaliyete sokulan bu projede [1], tüm Haiti vatandaşları mobil telefon hesaplarında para tutup birbirlerine para transferi yapabiliyorlar. Yapılan transferler ise istenildiği takdirde tüm Haiti’ye yayılmış olan perakende satış mağazalarında nakde çevrilebiliyor. Tek seferde 250 Dolara kadar, 1 ay içerisinde ise maksimum 1500 Dolara kadar para transferi olanağı tanınan projede herhangi bir olumsuzluğun ve sahtekarlığını önüne geçebilmek amacıyla uluslar arası transferler de yasaklanmış durumda.
Ancak ilk bakışta mükemmel gibi görünen bu proje, hala etkin bir kullanım düzeyine ulaşamadı. İnsanların hala banka şubelerinde sonu gelmez kuyruklara girdikleri ve kendilerine niye mobil para transferi servisinden yararlanmadıkları sorulduğunda ise “görmedikleri bir şeye güvenmeyeceklerini” söyledikleri belirtilmekte. Bu projeye ilk etapta 880.000 kişinin kayıt yaptırdığı ancak şu anda proje kapsamındaki mobil para transferi sistemlerini düzenli olarak kullanan kişi sayısının yalnızca 22.000 seviyesinde kaldığı söyleniyor.
Buna karşın, projeyi destekleyenler ve projeden sorumlu olan kişiler oldukça iyimser bir havadalar. Örneğin ABD Uluslar arası Gelişim Ajansı’nda (USAID) finansal servisleri geliştirme birimini yöneten Greta Greathouse, politik şiddetin, siyasi istikrarsızlığın, kolera salgınının, elektrik ve gaz kesintilerinin ve daha pek çok sorunun yaşanmakta olduğu Haiti’de bu projenin şimdiye kadar varlığını sürdürmüş ve yavaş da olsa benimsenmeye başlamış olmasını bir başarı olarak yorumluyor. Gates Vakfı sözcülerinden Chris Williams da bu projenin henüz devam eden bir süreç olduğunun altını çizmekle birlikte önemli bir aşama kaydettikleri görüşünü açıklıyor.
Söz konusu proje, Haiti Mobil Para İnisiyatifi (HMMI) adıyla başlatıldı ve öncelikli olarak Bill & Melinda Gates Vakfı’ndan 10 milyon Dolar, USAID tarafından da 5 milyon Dolarlık bir bağışla yola çıktı. Dünya GSM Birliği gibi kurumlar da HMMI projesinin tanıtımını yaptılar ve projeye destek sağladılar. Ancak tüm bu desteğe ve harcanan 2 seneye karşın, Haiti mobil ödeme uygulamasının ciddi bir başarı yakalayamamış olması oldukça düşündürücü.
Projeyi eleştirenler, ülkede henüz elektronik iletişim sistemlerinin bile tam anlamıyla ayağa kaldırılamadığından yakınarak böylesi bir ortamda paralarını mobil uygulamalarda saklamak istemediklerini açıklamaktalar.
[1]-Haiti Mobile Money Initiative
Kaynak : 