Pandora, internet radyoculuğunun en önemli temsilcilerinden birisi olarak görülmekte. Şimdiye dek başarılı bir iş modeli izleyerek yılın ilk 6 ayında reklamlardan 70 milyon Dolar para kazanan Pandora’nın bir yandan da müzisyenlere verilen telif paylarının azaltılması için uğraş verdiği ortaya çıktı. ABD’de Temsilciler Meclisi’ne sunulan [1] IRFA’nın (Internet Radyoculuğu Hakkaniyet Yasası) en büyük savunucusunun Pandora CEO’su Tim Westergren olduğu söyleniyor.
Teknolojinin son yıllarda inanılmaz bir hızla gelişmesi ve internet kullanımının yaygınlaşması, müzik endüstrisini de derinden etkiledi. Bu konuda yenilikçi olan ve değişime ayak uydurabilen servisler popüler hale gelirken, geleneksel müzik endüstrisi ve değişime karşı duran servislerin gelirlerinde hızla erime yaşandı. Smartphone ve tablet bilgisayarlarla birlikte internet ve içerik dünyasının artık temelden değiştiğini artık herkes kabul ediyor. Bunu kabul etmek istemeyen geleneksel radyolar ise bir yandan kan ağlıyor, bir yandan da “telif haklarını” ve “sanatçı emeğinin hiçe sayıldığını” öne sürerek alternatif modellere veryansın ediyor.
Bu noktada, gerçekten de korsan müzik ve içerik sektörünün de internetin yaygınlaşmasıyla birlikte hızla büyüdüğünü görmezden gelmemek lazım. Ancak gerek sanatçıların, gerekse de asıl parsayı toplayan yapımcıların ve içerik dağıtım kanallarının hala 20 yıl önceki iş modelleriyle çalışamayacaklarını artık anlamaları gerekiyor. Örneğin radyoculuk özelinde bakıldığında İnternet radyoculuğu bu anlamda artık yükselen yıldız durumunda. Hatta ve hatta bizde hala yeni yeni yapılan internet radyoculuğu alanında ABD gibi ülkelerde iş modelleri ve telif payları tartışılmaya açılmış durumda. ABD’de bu konuda yeni yasal düzenlemeler içeren bir yasa tasarısı Kongre’ye sunulmuş durumda ve tartışma yaratıyor.
ABD’de IRFA kod adını alan yasa tasarısı [1], internet radyoculuğunda bir takım düzenlemeler öneriyor ve bunların başında da sanatçılara verilen telif hakkı ücretlerinin düşürülmesi geliyor. Pandora CEO’su Tim Westgren’in savunuculuğunu yaptığı bu tasarı yasalaşırsa internet radyolarının gelirleri üzerinden sanatçılara aktardıkları pay %50 düzeyinden %10’a düşecek. Westgren, ABD’deki mevcut yasalar gereği kablolu yayıncılık yapan firmaların (kablo TV ve internet gibi) sundukları radyoculuk hizmeti için sanatçılara gelirleri üzerinden %15 oranında pay verdiklerini aynı oranın uydu yayıncılarında %7,5 olduğunu söylemekte. Pandora gibi servislerin %50 pay vermesinin hem haksız rekabete yol açtığını hem de gelişimin önünü tıkadığını söyleyen Westgren, herkesi bu yeni yasaya destek vermeye çağırmakta.
Buna karşın, Pandora CEO’sunun verdiği demeçler soru işaretlerine yol açmakta. Pandora’nın geçtiğimiz yılki ilk halka arzında (IPO) 235 milyon Dolar topladığını ve şirket değerinin 2,6 milyar Dolara yükseldiğini söyleyen bazı yatırımcılar, Pandora’nın reklamcılık modelini ve premium servis modelini oturtamadığını ve sanatçılara verdiği payı kesmek yerine önce bunları düzeltmesi gerektiğini söylemekteler.
Sanatçıların (dikkat edin yapımcıların değil) haklarını savunan birlikler de, yeni yasa tasarısında çok önemli bir hak olarak toplu görüşme yapma haklarının ellerinden alınmak istendiği açıklıyorlar. Ayrıca bu yasayla birlikte, ABD Telif Hakları Kurulu’nun da işlevselliğinin kısıtlanmak istendiği ve hem yapımcıların hem de müzisyenlerin bu durumdan rahatsız oldukları öne sürülmekte.
Türkiye’deki durum nedir diye baktığımızda ise gerek MÜ-YAP gerekse MÜYORBİR’in 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri kapsamında yetkilendirildikleri ve lisanslama bedelleri aldıkları görülmekte. İki grubun da açıkladığı 2013 fiyatlarına göre, dijital ortamda yayın yapan müzik kanalları Mü-Yap lisanslı içerikleri için gelirlerinin %3’ünü ve asgari 41.580 TL’yi ödemek durumundalar. Yayını yapan eğer bir dijital platform işletmecisiyse, bu durumda abone gelirinin %3’ü ve asgari 1.375.000 TL’yi Mü-Yap’a ödemek zorunda. Müyorbir için ise bu oranlar %1,5’e düşüyor. Minimum bedeller ise dijital yayınlar için 22.627 TL ve dijital platform işletmecileri için 740.348 TL olarak belirlenmiş.
Bu tartışmaların sonucu ne olacak, Pandora’nın desteklediği yeni yasa tasarısı ABD Kongre’sinden geçebilecek mi henüz net değil. Ancak biz hala yapımcı birliklerinin (ki birden fazlalar) yeni iş modelleri konusunda sanatçılarla ve girişimcilerle bir araya gelmektense, teker teker telif topladıkları ve site kapattırdıkları bir dönemdeyiz. Dolayısıyla ABD’deki tartışmalar bizim için çok da anlamlı gözükmüyor.
Kaynak : 