TBMM’den geçerek 6 temmuz 2013’de Resmi Gazete’de yayınlanan ve 2014-2018 arasındaki dönemi kapsayan 10cu Kalkınma Planını[1], turk-internet.com okuyucuları için Bilişim ve Telekom sektörlerinin bileşenleri kapsamında inceledik.
Bu yazı dizisi 4 bölüm olarak verilecek. İlk 3 bölümde sektörü ilgilendiren maddeleri yorumsuz olarak veriyoruz. Bunun bir amacı, 171 sayfaya dağılmış maddeleri biraraya toplamak, diğer amacı ise bu sayfalarda ülkemizin bilişim-telekom sektörüne yönelik geçmiş ve planlanan değerli bilgiler olmasıdır. Son bölümde planla ilgili düşüncelerimizi, eksik ya da güzel bulduğumuz konuları vereceğiz. Bu konuda okuyucularımızın görüşlerini de bekliyoruz.
Planda bilişim ve telekom teknolojilerine epeyce yer verildiğini gördük. Bilişim ve İletişim Teknolojileri için ayrı bölümler olmasının yanısıra, Adalet, Sosyal Güvenlik Sistemi gibi bölümler altındaki hedef ve politikalar içinde de ayrıca bilişim hedefleri maddeleri yer alıyor
Kalkınma Planının ilk 171 sayfasında yer alan 1131 maddede durum tespiti, gelişmeler, politika ve hedefler bulunuyor. Planın bütününü Bilişim ve Telekom Sektörü penceresinden bakarak özetleyelim; Önce doğrudan verilen Bilişim ve Teknololoji Başlıklarına bakalım;
Madde 28. Bilginin önemi ve değeri giderek artmakta, yenilikçilik ve farklılık yaratma en önemli rekabet unsurlarından biri haline gelmektedir. Önümüzdeki dönemde, bilim ve teknoloji alanındaki gelişmeler ile bilgiye dayalı üretim, büyümenin temel belirleyici gücü olmaya devam edecektir. Bu nedenle bazı teknolojik yatırımlar ve araştırmageliştirme (Ar-Ge) faaliyetleri sadece serbest piyasa mekanizmasıyla değil, kamunun yönlendirici, düzenleyici ve destekleyici yaklaşımlarıyla da geliştirilmektedir. Bununla birlikte, birçok Ar-Ge çalışması ise uluslararası nitelik taşımakta ve çoğunlukla büyük küresel şirketler tarafından yürütülmektedir.
Madde 29. Gelişmiş ekonomiler Ar-Ge ve yenilikçiliğin merkezi olarak yüksek katma değerli pek çok sektörde liderliğini korurken, işgücü maliyetlerine duyarlı sektörlerde göreceli olarak rekabet üstünlüğünü kaybetmektedir. Özellikle Çin, Hindistan ve Brezilya başta olmak üzere gelişmekte olan ülkeler de bilgiye dayalı üretim konusunda atılım içerisindedir.
Madde 30. Önümüzdeki dönemde teknolojik gelişmelerin belirli alanlarda yoğunlaşarak ekonomik, sosyal ve askeri gelişmeleri şekillendirmesi beklenmektedir. Bu sektörlerin başında bilgi teknolojileri, otomasyon ve ileri üretim teknikleri ve sağlık teknolojileri gelmektedir. Özellikle dijital iletişim, nanoteknoloji, yüzey teknolojileri, malzeme bilimleri, ölçümleme cihazları, biyoteknoloji ve çevre teknolojileri hızlı gelişen alanlar olarak öne çıkmaktadır. Nanoteknoloji ve biyoteknoloji alanlarındaki gelişmeler, yeni imkânlar sunmakla birlikte, çevre ve etik boyutlarıyla da gündemde olacaktır.
Madde 31. Dünyada bilim ve teknoloji alanında yaşanan hızlı değişimler, diğer gelişmekte olan ülkeler için olduğu gibi ülkemiz için de hem bir fırsat hem de risk unsurudur. Türkiye, 2000’li yıllarda sağladığı kazanımlara ilave olarak; genç nüfusunu ve artan eğitim ve araştırma imkânlarını kullanarak işgücünün niteliğini ve yenilik kapasitesini artırması, bilgiye dayalı üretime yönelik dönüşümü ve ekonomide verimlilik artışını sağlaması halinde, rekabet gücünü ve büyüme hızını artırabilecektir. Bu dönüşümün sağlanması halinde ülkemiz, “orta gelir tuzağına” yakalanmadan yüksek gelirli ülkeler arasına girebilecektir.
2.2.14. Bilgi ve İletişim Teknolojileri
a. Durum Analizi
Madde 712. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin, ülkelerin rekabet gücünün artırılması, refah düzeyinin yükseltilmesi ve nitelikli istihdamın geliştirilmesi bakımından taşıdığı önem giderek artmaktadır. Başta mobil cihaz ve internet olmak üzere, küresel düzeyde hızla yaygınlaşan bilgi ve iletişim teknolojileri kullanımıyla birlikte, bilgi yoğun ürün ve hizmetlere olan talep artmakta, ülkelerin bilgi tabanlı ekonomilere dönüşümleri hızlanmaktadır.
Madde 713. Ülkemizdeki bilgi toplumuna dönüşüm çalışmaları, 2003 yılından bu yana e-Dönüşüm Türkiye Projesi kapsamında yürütülmektedir. 2006-2010 döneminde ilk bilgi toplumu stratejisi ve eylem planı uygulanmıştır.
Madde 714. Ülkemizde son dönemde sabit ve mobil genişbant internet erişim hizmetlerinin yaygınlaşması yolunda önemli mesafe kaydedilmiştir. 2007 yılında yüzde 30,1 olan internet kullanan bireylerin oranı 2012 yılı sonunda yüzde 47,4’e, sabit genişbant internet abone sayısı ise 4,5 milyondan 7,8 milyona çıkmıştır. 2012 yılı sonu itibarıyla fiber internet abone sayısı 645 bini, 2009 yılında sunulmaya başlanan 3G mobil internet hizmeti abone sayısı ise 12,2 milyonu aşmıştır. Ayrıca, 10 ve üzeri çalışanı olan işletmeler içerisinde internet kullananların oranı yüzde 95 seviyesine yaklaşmıştır.
Madde 715. Elektronik ticaret hacmi son yıllarda önemli ölçüde artış göstermiştir. İnternetten gerçekleşen kartlı ödemeler tutarı 2006 yılında 2,4 milyar TL iken, 2012 yılında 30,7 milyar TL’ye ulaşmıştır.
Madde 716. Gelişen yayıncılık teknolojileri ile telekomünikasyon ve yayıncılık altyapıları arasındaki yakınsama sonucunda görsel-işitsel hizmetlere erişim kanalları çeşitlenmektedir. Geleneksel program akışlı doğrusal yayıncılıktan isteğe bağlı yayıncılık hizmetlerine doğru kayma yaşanmaktadır. 2011 yılında Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanunla karasal sayısal yayıncılığa geçiş süreci belirlenmiş ve isteğe bağlı yayıncılık hizmetlerinin ve yeni yayın ortamlarının gelişimine uygun düzenlemeler getirilmiştir.
Madde 717. Türkiye’nin bilgi toplumuna dönüşüm faaliyetlerinin hızlandırılması, büyümeyi desteklemek ve istihdam oluşturmak üzere bilgi ve iletişim teknolojileri kullanımının etkinleştirilmesi gerekmektedir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin toplum genelinde nitelikli ve bilinçli olarak kullanılmasına, farklı kesimler ve bölgeler arasındaki sayısal bölünmenin azaltılmasına ihtiyaç duyulmaktadır.
Madde 718. Elektronik haberleşme sektörüne ilişkin kanun 2008 yılında yenilenmiş, buna bağlı olarak ikincil düzenlemeler büyük ölçüde tamamlanmıştır. Elektronik haberleşme sektöründe rekabetin geliştirilmesi ve düzenlemelerin etkin uygulanması, genişbant altyapı ve hizmetlerinin hız, kalite ve maliyet açısından iyileştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.
Madde 719. Bilgi teknolojileri sektöründe güçlü bir piyasa yapısının tesis edilmesi önemini korumaktadır. Bilgi teknolojileri donanım harcamalarında etkinliğin sağlanmasına, katma değerli yazılım ve bilgi teknolojileri hizmetleri kullanımına ağırlık verilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bilgi ve iletişim teknolojileri sektöründe nitelikli insan kaynağı açığı bulunmaktadır.
Madde 720. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı bünyesinde Siber Güvenlik Kurulu oluşturulmuş ve siber güvenlik alanındaki çalışmalar hız kazanmıştır. Kişisel verilerin korunması, ulusal bilgi güvenliği ve elektronik ticaret alanındaki düzenlemelerin tamamlanması ihtiyacı önemini korumaktadır.
Madde 721. İnternet ekonomisinin gelişimi, ülkemizin büyüme ve ihracat hedefleri bakımından önemli fırsatlar sunmaktadır.
b. Amaç ve Hedefler
Madde 722. Ülkemizin bilgi toplumuna dönüşümünü hızlandırmak üzere bilgi ve iletişim teknolojilerinin yaygın ve etkin kullanılması, bilgi tabanlı ekonomiye dönüşüm ve nitelikli istihdamı geliştirilmek amacıyla bilgi ve iletişim teknolojilerinden etkili bir araç olarak faydalanılması ve bu teknolojilerin üretiminde yerli katma değerin artırılması temel amaçtır.
Madde 723. Yayıncılık sektörünün, altyapı ve hizmetlerini çeşitlendirecek, sayısal dönüşümünü tamamlayacak şekilde geliştirilmesi ve kamu hizmeti yayınlarının toplumun farklı kesimlerinin beklentilerine uygun içeriklerle sunulması amaçlanmaktadır.
| Tablo 23: Bilgi ve İletişim Teknolojileri Alanında Gelişmeler ve Hedefler | ||||
| 2006 | 2011 | 2013 | 2018 | |
| Genişbant Abone Yoğunluğu (%)[1] | 3,8 | 26,5 | 45,0 | 70,0 |
| Genişbant Erişim Maliyeti/Kişi Başı GSYH (%) | — | 2,0 | 1,8 | 1,0 |
| İnternet Kullanan Bireylerin Oranı (%)[2] | 30,1[3] | 47,4 | 50,0 | 75,0 |
| Bilgi Teknolojileri Pazarı (Milyar Dolar) | 5,1 | 10,5 | 11,6 | 23,0 |
| Bilgi Teknolojileri İhracatı (Milyar Dolar) | 0,1 | 0,5 | 0,8 | 2,0 |
| e-Ticaret İşlem Hacmi (Milyar TL)[4] | 2,4 | 30,7 | 40,0 | 170,0 |
| İnternetten Alışveriş Yapanların Oranı (%)[5] | — | 14,3 | 20,0 | 70,0 |
Kaynak: 2006 ve 2012 yılı verileri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, TÜİK ve Bankalararası Kart Merkezine aittir. 2013 ve 2018 yılı verileriOnuncu Kalkınma Planı tahminleridir.
[1] Genişbant abone sayısının nüfusa oranı olup, genişbant abone sayısına mobil genişbant aboneleri dâhildir.
[2] 16-74 yaş aralığında bulunan bireylerin herhangi bir zamanda kullanım oranıdır.
[3] 2007 yılı verisidir.
[4] İnternet üzerinden gerçekleşen kartlı işlemler tutarıdır.
[5] İnternet kullanan bireylerin son üç ay içinde kişisel kullanım amacıyla internet üzerinden mal veya hizmet siparişi verme ya da satın alma oranıdır.
c. Politikalar
Madde 724. Bilgi toplumuna dönüşüm çalışmaları birbirini tamamlayacak ve destekleyecek şekilde ilgili tarafların katılımı gözetilerek etkili bir koordinasyon içinde yürütülecektir.
Madde 725. Bilgi toplumuna dönüşüm sürecinde hayata geçirilecek politika, strateji ve uygulamaların belirlendiği yeni bilgi toplumu stratejisi ile eylem planı etkin biçimde uygulanacaktır.
Madde 726. İletişim teknolojileri altyapısı, uygun kalite ve fiyatlarla hizmet sunumuna imkân verecek şekilde geliştirilecek; başta fiber altyapı olmak üzere, yüksek hızlı internet erişim imkânı sunan sabit ve mobil yeni nesil erişim şebekelerinin yaygınlaştırılması sağlanacaktır.
Madde 727. Elektronik haberleşme sektöründe düzenlemelerin etkinliği artırılacak, sektördeki rekabet ve işbirliğinin gelişmesi temin edilecektir. Türkiye’nin uluslararası bir veri iletim merkezi haline gelmesi sağlanacaktır.
Madde 728. FATİH Projesi başta olmak üzere, kamu projelerindeki BİT ürün ve hizmet alım süreçleri, yerli katma değerin artırılmasını ve KOBİ’lerin gelişimini gözeten bir anlayışla düzenlenecektir.
Madde 729. Bilgi ve iletişim teknolojilerine yönelik Ar-Ge, yenilik ve ihracat teşviklerinin, belirlenecek öncelikli alanlarda, odaklı ve etkileri ölçülebilir bir yapıda uygulanması sağlanacaktır.
Madde 730. Başta KOBİ’ler olmak üzere işletmelerin iş verimliliğinin artırılmasında bilgi teknolojilerinden yararlanılacaktır. Bulut bilişim hizmetlerinin gelişebilmesi ve yaygınlaşması için gerekli yasal ve idari düzenlemeler yapılacaktır.
Madde 731. Akıllı uygulamaların sağlık, ulaştırma, bina, enerji ile afet ve su yönetimi gibi alanlar başta olmak üzere kullanımı yaygınlaştırılacaktır. Şehirlerin bilgi ve iletişim teknolojileri alanındaki altyapı, kapasite ve beceri düzeyleri artırılarak akıllı kentlere dönüşmesi desteklenecektir.
Madde 732. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımıyla elde edilebilecek ekonomik ve sosyal faydalar konusundaki farkındalık artırılacak, bu teknolojilere ilişkin beceriler geliştirilecektir.
Madde 733. Sayısal bölünme ve bu olgunun etkilerinin azaltılması için bu alandaki sosyal içerikli çalışmalar desteklenecektir.
Madde 734. Bilgi ve iletişim teknolojileri sektörünün ihtiyaçları doğrultusunda gerekli eğitim ve istihdam programları uygulanacaktır.
Madde 735. Yüksek katma değerli internet girişimlerinin ortaya çıkması ve gelişimi desteklenecektir.
Madde 736. İnternet ekonomisinin gelişimi için gerekli teknik, hukuki ve idari altyapılar geliştirilecektir. Yerli internet girişimlerinin başta bölge ülkeleri olmak üzere yurtdışına açılmaları sağlanacaktır.
Madde 737. Sayısal içeriğin gelişmesi ve ticarileşmesi amacıyla, başta oyun olmak üzere mobil uygulama, yazılım ve bilgi teknolojileri hizmetleri desteklenecektir. İnternetteki Türkçe içeriğin nicelik ve nitelik açısından gelişmesi ve erişilebilir olması sağlanacaktır.
Madde 738. Kişisel verilerin korunması ve ulusal bilgi güvenliği alanlarında hukuki altyapı tamamlanacaktır.
Madde 739. Karasal vericiler üzerinden sayısal yayıncılığa geçiş süreci tamamlanacaktır. Analog yayınların sonlandırılmasıyla boşaltılacak olan frekans bandı etkin bir biçimde değerlendirilecektir.
Bir de plandan bilgisayarlaşma konusunda 2 tespiti buraya almak istiyoruz. Birisi Ticaret diğer Kırsal Kalkınma Başlıkları altındaki durum tespitleri şu şekilde;
Madde 859 (sayfa 128 Ticaret / Durum Tespiti ) ; Ülkemizin nüfusu, ekonomik büyümesi, konumu, büyük şehirleri ile turizm potansiyeli ticaret hizmetlerinin gelişmesinde önemli fırsatlar olarak görülmektedir. Özellikle çevre ülkelerin gelişmekte olan pazarları da dışa açılmada önemli bir potansiyel taşımaktadır. Bilgisayar kullanımının ve çevrimiçi işlemlere güvenin giderek artmasıyla birlikte elektronik ticaretin yaygınlaşması ve böylece ticaret hizmetlerinde iş hacminin artması beklenmektedir. Ayrıca, gerek yöresel tatlarımızın daha modern ve kaliteli sunumlarla geniş kitlelere ulaştırılması, gerekse uluslararası büyük zincirlerin tecrübelerini ülkemize taşımalarıyla lokantacılık sektöründe iş hacminin artacağı tahmin edilmektedir.
Madde 1015 (sayfa 156 – Kırsal Kalkınma / Durum Tespiti) : Kırsal nüfusun bilgiye erişiminde bilişim teknolojileri altyapısının ve mobil uygulamaların önemi giderek artmaktadır. Dokuzuncu Kalkınma Planı döneminde bireysel internet erişimi kırsal alanda yüzde 15’ten yüzde 26’ya, hanelerde bilgisayar sahipliği ise yüzde 11’den yüzde 28’e yükselmiştir. Bu gelişmelere rağmen bilgisayar sahipliği ve internet erişimi bakımından kır ve kent arasındaki farkın azaltılması önemini korumaktadır
Bir sonraki bölümde 10cu kalkınma planında çeşitli diğer başlıklar altında yer alan bilim, teknoloji ve yenilik başlığı altında yer alanlara yer vereceğiz. Bu bölümde özellikle ARGE başlığı dikkat çekici. 2ci bölümü burayı tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Kaynak : 