Dijital Oyunlar, Multimedya Yaratımlar ve Güncel Hukuki Problemler – 3 – Dijital Oyunları Eser Olarak Değerlendirilmesi

Bu makalenin ilk bölümünde Tanımlar ve Giriş konusunu buraya tıklayarak ve ikinci bölümünde “Fikri Hukuk Bakımından Dijital Eserlerin Korunması” konusunu buraya tıklayarakokuyabilirsiniz.

b.Dijital Oyunların Eser Olarak Değerlendirilmesi Sorunu

Yukarıda da belirtildiği üzere, İnternetin etkileşimli yapısı ve sanal gerçeklik uygulamaları gibi teknolojik gelişmeler, klasik eser tanımının sınırlarını zorlamaktadır. Bu noktada, yine birer multimedya yaratım olarak değerlendirilebilecek dijital oyunların eser niteliğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.

Uluslararası boyutta incelediğimizde, farklı ülkelerde dijital oyunlar bazen birer yazılım olmalarından ötürü bilgisayar programı olarak değerlendirilmekte, bazense oyunun içindeki olay örgüsü de değerlendirildiğinde sinema eserleriyle bir tutulmaktadır. Doktrindeki bazı görüşlere göre ise, dijital oyunlar ayrıca bir eser olarak nitelenmeli ve multimedya özellikleri sebebiyle ayrıca bir eser olarak kabul görmelidir.

Bu noktada, bir dijital oyunda korunması gerekli olabilecek telif hakkını haiz unsurların incelenmesi gerekmektedir:

1. Oyunun teknik unsurlarını içeren yazılım kodları (arayüz, program akışı, müzik dosyaları vs.) telif koruması açısından ilim ve edebiyat eseri olarak değerlendirilmelidir. Söylenebilir ki, bir oyunun yazılımı oluşturulmadan yaratılmış eser, sadece herhangi bir dizayn dokümanı, yahut ayrı ayrı yaratılmış eser parçalarıdır. Oyunun, bilgisayar programı özelliği gereği, kodları da telif koruması kapsamındadır.

   Bunun yanı sıra, Amerikan hukukunda yazılımların herhangi bir donanım ile birlikte kullanılması şartıyla, yazılımların patent edilmesine olanak tanınmaktadır. Bu durumda, Türkiye’nin de dahil olduğu Kara Avrupası hukuk sisteminde bu koruma tanınmamış olsa da, Amerikan dijital oyun piyasasında, oyunların fikri mülkiyet kapsamında korunması için bu yönteme sıklıkla başvurulduğu gözlemlenmektedir.

   Ayrıca, dijital oyunun kaynak kodları ticari sır olarak da değerlendirilebilir. Bu noktada, kaynak kodlarının korunması haksız rekabet hükümlerine tabi olabilmektedir.

2. Oyunun içeriğinde paylaşılan her türlü yazılı konuşma, bilgi gibi yaratımlar da yazılı olarak ifade edilmiş olmalarından ötürü edebi eser olarak değerlendirilmelidir. Bu noktada, çevirilerden dolayı gerçekleşebilecek hak ihlalleri, ilerideki bölümlerde açıklanacaktır.
   3 Çizimler, grafikler, fotoğraflar ve dizaynlar (gerçek yer/kişi görüntüleri) ise, güzel sanat eseri veya endüstriyel tasarım kapsamında birer tasarım olarak nitelendirilebilir. Burada belirtmek gerekir ki, gerçek yerlerin veya gerçek kişilerin görüntülerinin dijital oyunlara adapte edilmesi halinde, ilgili yetkililerden veya kişilerden izin alınması gerekmektedir.

3. Oyunun dizaynını oluşturan karakterler, senaryo veya oyun mekanizması, yazılı koreografi niteliğine sahip olması sebebiyle ilim ve edebiyat eseri olarak tanımlanabilir.
4. Oyunun musiki unsurları ise, ses açısından müzik eseri, eğer var ise şarkı sözü açısından ilim ve edebiyat eseri niteliğindedir. Bu unsurun, oyun ile ortaya çıkan dijital yaratımdan bağımsız, genellikle lisans anlaşması ile eser sahibinden alındığı göz önünde bulundurulduğunda, oyunun yaratımı sürecine dahil olmamış eser sahibinin manevi haklarının tehlike altına girmesi söz konusu olabilir. Bu durum, İngiltere ve Amerika gibi eser sahibine manevi hak tanımayan ülkelerde problem yaratmamakla birlikte, Fransa gibi manevi hakların devredilemez nitelikte olduğu ülkelerde ciddi hukuki sorunlara yol açmaktadır.

Türk hukukunda ise, manevi haklar devredilememekle birlikte, kullanımı konusunda üçüncü kişilere izin verilebilir. Bu noktada, eser sahibi ile yapılacak lisans anlaşmalarında, umuma arz salahiyeti ve eserde değişiklik yapılmasını men etme hakkının kullanımı için, bu iznin alınmış olması gerekmektedir. Yine de FSEK’te düzenlenmiş manevi haklar açısından; eser sahibi, kayıtsız ve şartsız olarak yazılı izin vermiş olsa bile şeref ve itibarını zedeleyen veya eserin mahiyet ve hususiyetlerini bozan her türlü değiştirilmeleri ve umuma arzı men etme yetkisine sahiptir. Manevi haklardan sözleşme ile vazgeçilmiş olsa bile, şeref ve itibarın zedelenmesi halinde, bu haklar eser sahibi tarafından uygulanabilir.[23]

Günümüzde dijital oyunlar, 3D yaratımlar, avatarlar, gerçek/gerçeğe yakın kişi görüntüleri, diyaloglar gibi pek çok unsurla donanmıştır. Dolayısıyla, yukarıda sayılan telif hakkı alanları dışında, oyunlardaki değişik unsurların sayısının gün geçtikçe artması sebebiyle, bu listenin genişlemesi kuvvetle muhtemeldir.[24]

4.Türk Hukukundaki Uygulama

Dijital oyunlarda telif hakkı kapsamına giren unsurları inceledikten sonra, Türk hukukundaki uygulamaya göz atarsak, dijital oyunların yazılım kısmının bilgisayar programı olarak, bütününün ise FSEK kapsamında sinema eseri vasfında kabul edildiğini görmekteyiz. Zira, sinema eserleri bir fikir ve sanat eseri olarak, muhakkak “belli bir şekle sokulmak suretiyle” ortaya çıkarlar. Bu “şekil verme” durumu, art arda dizilen resim ve seslerin kompozisyonu şeklinde gerçekleşir. Resim ve seslerin sıralanması biçiminde meydana gelen sinema eseri de, fikri bir içeriği içermekte olup, hukuki korumanın konusunu oluşturur[25]. Bu bağlamda, “yaratıcısının hususiyetini taşıyan bir fikir mahsulü”[26] olarak, esasen bir senaryonun yahut kurgunun somutlaşması biçiminde tezahür eden dijital oyunlar, bir bütün olarak, FSEK’in sinema eserleri için öngördüğü korumanın konusu olmalıdır.

Hali hazırda yürürlükte olan yasa ile dijital oyunların daha çok yazılım unsuru koruma altına alınmıştır. Ancak bununla birlikte, yukarıda izah ettiğimiz niteliği itibariyle, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na zorunlu tescil için başvurularak, dijital oyunlar için sinema eseri olarak fikri koruma sağlanabileceği kanaatindeyiz[27].

Yaratılan dijital oyunun yeni bir eser olarak tanımlanmasının gerekip gerekmediği ise, güncel bir tartışma konusudur. Zira daha önce de belirttiğimiz üzere, hayata geçirilmesi planlanan FSEK tasarısında sinema eserlerinin düzenlendiği 5. maddenin içeriğine kurgu ve animasyonlar eklenerek bir bakıma dijital oyunlara sağlanacak koruma alanı ön plana çıkarılmıştır. Karşıt bir görüş olarak ise, dijital oyunların bilgisayar programı korumasından etkili bir biçimde yararlandığı ve FSEK madde 6/10 uyarınca dijital oyunun temelini oluşturan yazılımın; “Bir bilgisayar programının uyarlanması, düzenlenmesi veya herhangi bir değişim yapılması” yoluyla oluşturulan işlenme eserin, yaratılan dijital oyunun eser olarak karşılığı olduğu savunulmaktadır.

Bizim de katıldığımız son görüşe göre, bilgisayar oyunlarının bileşenlerine ayrılarak korunması, FSEK kapsamında açık bir şekilde düzenlenmektedir. Ancak bu düzenleme, FSEK’te öngörülen “klasik eser” tanımının yeterli olduğu sonucuna varmamızı doğurmamaktadır. Zira, fikri hakların korunması için yeni eser çeşitlerinin yaratılması, eser korumasını daha etkili hale getireceği anlamına gelmemektedir. Bu noktada, yapılması gereken, mevcut eser tanımının üzerine yeni eser çeşitleri yaratılarak kapsamın daha da karmaşıklaştırılması değil; öncelikli olarak halihazırdaki eser tanımının düzenlenerek kavramın doğru ve teknolojik gelişmeleri karşılar hale getirilmesi, bu bağlamda oluşacak yeni tanımla beraber dijital oyunların farklı unsurlarının yaratıcılarının haklarına halel gelmeyecek şekilde düzenleme yoluna gidilmesidir.[28] Bu şekilde, yaratılacak yeni eser tanımı ile geniş ve kapsayıcı bir çerçeve oluşturulacak ve dijital oyunların sürekli gelişimini karşılayan daha sağlam bir hukuki koruma ve hak sahipliği rejimi meydana getirilecektir.

Sonuç olarak, multimedya yaratımların ve dijital oyunların yeni bir eser olarak Türk Hukukuna iktisap edilmesini zaruri bir ihtiyaç olarak değerlendirmemekle birlikte, dijital oyunların mahiyetleri ve yapıları gereği herhangi bir İnternet sitesi vb. multimedya yaratımdan daha karmaşık ve nitelikli yapıya sahip olmaları itibariyle, ayrık olarak hak sahipliği hususlarının yeni FSEK’te daha ayrıntılı olarak belirlenmesi gerektiği ve bu bağlamda yapılacak bir düzenlemenin hukuki sorunları asgari düzeye indireceği görüşündeyiz.

Bu makalenin devamında “Eser Sahibi ve Oyuncuların Hakları Açısından Güncel Sorunlar” konusunu buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

[23] IGDA: Intellectual Property Rights Commitee, Intellectual Property Rights and the Video Game Industry, 2003, s. 39-46.

[24] IGDA, s. 31-32.

[25] ÖZTAN, s. 147.

[26] MÖHRING/NICOLINI, Urheberrechtsgesetz, München, 2000 (Aktaran ÖZTAN, s. 148).

[27] TEVETOĞLU, Mete, İstanbul Barosu Fikri Mülkiyet Sempozyumu, 27/04/2013.

[28] KÖKSAL, Mehmet Ali, (Kişisel Konuşma), 02/05/2013.