Dünyada her yıl 3.5 milyon kişi sigaradan ölmektedir. Dünya Sigarasız Günü, sigara kontrol girişimlerini artırmak ve sigara bırakma ile ilgili çalışmaları çoğaltmak ve teşvik etmek amacıyla kutlanır. Dünya Sigarasız Günü sigaranın sebep olduğu önemli zararlar hakkında toplumsal bilinci artırmak amacıyla bir fırsattır.
Rakamlarla Sigara Gerçeği
Dünya Sağlık Teşkilatına (WHO) göre Dünya da 1.1 milyar sigara içicisi vardır. Dünya nüfusunun üçte biri 15 yaş ve üstündedir. Sigara içenlerin 800 milyonu gelişmekte olan ülkelerdedir. Dünya erkeklerinin %47’si kadınlarının %12’si sigara içmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde erkeklerin %48’i ve kadınların %7’si, gelişmiş ülkelerde erkeklerin %42’si ve kadınların %24’ü sigara içer. 2020 yıllarının ortasında sigara salgını zengin ülkelerden daha çok fakir ülkelere kayacak ve onların sorunu olacaktır. Dünya sigara içicilerinin sadece %15’i zengin ülkelerde yaşar. Sağlık olanakları zayıf olan fakir ülkelerin sigara salgını ile başa çıkması mümkün görülmemektedir.
Bugün için sigara tüketimini azaltma ile ilgili dünyada net bir gelişme gelişmekte olan ülkelerde yoktur. Kadın ve erkekler arasındaki ortalama yaşam süresi/ömür beklentisi bir çok ülkede artmaktadır. Kadınlar erkeklerden daha uzun süre yaşamaktadırlar. Erkekler ve kadınlar arasındaki yaşam süresi farkı her geçen gün daha da artmaktadır. Erkekler sigara sebebiyle daha fazla ölmektedir. Ancak 1968 yılından sonra kadın sigarası çıkması ile sigara içen kadın ve genç kız sayısı da artmaktadır.
Tütün mamülleri farklı miktarda nikotin içerir ve bu da sigara dumanı ile ciğerlere absorp olur. Nikotin bağımlılığı Dünya Sağlık Teşkilatına (WHO) göre ilaç bağımlılığı gibi tanınır ve Uluslararası Hastalık Sınıflandırmasına (ICD-10) göre (Classification F17.2) ruhsal ve davranışsal bozukluklara neden olur. Uzmanlara göre sigara bağımlılığı eroin ve kokoin bağımlılığından daha kuvvetli olduğu kabul edilir. Buna ilaveten sigara her gün ve sürekli alınır. Sigaraya alışmak ilaçlara alışmaktan daha kolaydır. Bir çok ülkede sigara içenlerin %90’nı her gün sigara içer ve çoğu sigara bağımlısıdır. Bir çalışmaya göre çocuklukta birkaç sigara içenlerin %42’si daimi içici olmaktadır. Türkiye’de 1995 verilerine göre nüfusun %47.4’ü sigara içicisidir.
Sigara Salgını
Sigara günde yaklaşık 10000 kişiyi öldürür. Gelişmiş ülkelerde, sigara salgını 1940 ve 1950’lerde yayıldı. Eskilerin etkileri bugün görülmektedir. WHO’ya göre şimdi gelişmiş ülkelerdeki ölümlerin ’si sigara ile ilgidir. 2020 yılında dünyada ölümlerin %12’sinin sigaradan kaynaklanacağı tahmin edilmektedir. 2020’de sigaradan ölüm HIV, tüberküloz, doğumda ölüm, motorlu araç kazaları ve intiharların toplamından fazla olacaktır.
Gençler Niye Sigara İçer
Birçok ülkede, sigara kullanımı gençler arasında artmaktadır. Aynı zamanda sigaraya başlama yaşı düşmektedir. Ergenlik döneminde sigaraya başlanmaktadır. Sigara satıcılarının etkilemek istediği hedef kitlesi 14-24 yaş grubudur. 20 yaşından önce sigaraya başlanmadıysa 20’den sonra pek başlanmamaktadır. Sigaraya başlamanın nedenleri:
Sigaranın psikolojik yararlar sağladığına inanılıp, başlanıldığında nikotin bağımlılığı ve bırakamama unutulur. Gençlerin sigaraya alışmasında sigara reklamları çok kritik rol oynar. Reklamlarda sigara içenler ünlü, popüler, bağımsız, maceracı ve macho olarak gösterilir. Bu imajlara benzemek için gençler sigaraya başlarlar. Reklamlar sigara kullanımını eğlenceli, kompleks, modern, batılı, olgun ve ergen davranışı gibi göstermektedir. ABD’de yapılan bir araştırmaya göre gençlerin %85’i en fazla reklamı yapılan sigarayı içerler. Yetişkinlerde bu oran %35’tir. Gençler sigara reklamlarından çok etkilenip kullanıcı olurlar. Çocuklar sigara içmeyi ergen davranışı gibi algılar ve daha büyümüş gibi görünmek amacıyla sigara kullanmak isterler.
Sigara Gençleri Nasıl Etkiler
Sigara gençleri çok farklı şekilde etkiler:
Her ne kadar sağlık riskleri bilinse de, genç içiciler için sigaranın öldürücü olduğu kolay algılanamaz. Gençler kendilerini o yaşlarda ölümsüz sanırlar. Mevcut eğilimlere göre, Dünyada yaklaşık 250 milyon bugün yaşayan çocuk nihayetinde sigaradan ölecektir. Her çocuğun sigarasız büyüme hakkı olduğuna inanan sayısı maalesef oldukça azdır. Gençler tarafından sigara içme normal sosyal davranış olarak algılanır.
Sigara tek bir hastalıktan daha fazla ölüm ve sakatlık sebebi olmaktadır. Araştırmalar sigaradan kaynaklanan hastalıkların önceden düşünüldüğünden daha fazla olduğunu göstermektedir. Uzun süre sigara içenlerin ölüm riski hiç içmeyenlere nazaran 3 kat fazladır. Ortalama olarak ergenlik çağında sigara içmeye başlayan bir kişi sigara içmeye devam ettiğinde sigaradan ölme riski %50’dir ve bunların yarısı da orta yaşta vefat etmektedir. Bu kişiler normal ömürlerinden 22 yıl kaybetmektedir. Bu yüzden, ömür boyu sigara içen birinin sigaradan ölümü diğer tüm ölüm sebeplerinin toplamından fazladır.
Sigara yaklaşık 25 hastalığın bilinen ve mümkün sebebi olduğu WHO tarafından ifade edilmektedir. Örneğin sigara akciğer kanserinin en önemli sebebidir. İngiltere’de 30 ve 40’lı yaşlardaki sigara içicileri sigara içmeyenlere nazaran 5 defa daha fazla kalp krizi geçirme riskine sahiptir.
Duman Altı Çocuklar
WHO’ya göre:
- 1.Öksürük, soğuk algınlığı ve akut üst ve alt solunum yolu enfeksiyonları olur. Çocukların 1.5 yaşına kadar duman altı olmaları ile %60 daha fazla alt solunum yolu hastalıklarına (bronşit, zatürre vs) yakalanma riski vardır.
2.Daha fazla astım olma riski olur.
3.Akciğer fonksiyonu bozuklukları riski ve solunum problemleri artar.
4.Sık sık orta kulak enfeksiyonuna yakalanma riski olur ve duyu kaybı olur.
5.Annesi hamilelikte sigara içen çocuklar, daha sonra duman altı olduğunda, önemli ölçüde artan ani çocuk ölüm sendromu ile ölme riskine maruzdur.
Sigara Bırakmanın Yararları
- 1.Bir yıl sigara bırakma koroner kalp hastalığı riskini %50 azaltır ve 15 yıl içinde bu hastalıktan ölme riski sigara içmeyenlerle aynı olur.
2.Akciğer kanseri gelişmesi nispi oranı, kronik akciğer hastalıkları ve çarpıntı azalır.
3.Sigara bırakma hangi yaşta olursa olsun sağlık açısından yararlıdır.
Sigara Kontrol Stratejileri
Sigara kontrol stratejilerinde eğitim programları çok önemli rol oynar. Çocuklar okul çağında sigara içip içmeyeceğine karar verir. Eğitim programları sigara kullanımını önler ve azaltır. 6 milyar Dünya nüfusunun 1 milyarı okullara kayıtlıdır. Gelişmekte olan ülkelerde çocukların %80’i okullara kayıtlıdır ve en az %60’ı 4 yıl okula devam eder. Gelişmekte olan ülkelerde sağlık çalışanından 5 kat fazla eğitim çalışanı/öğretmen vardır. Bu öğretmenler düzenli ve uzun süreli çocuklarla temas halindedir. Bu yüzden resmi eğitim sistemi bilgi dağıtmada en önemli ve etkin kanaldır.
Çocuk ve ergenlere ulaşmaya ilaveten okul personeli, aileler ve toplum üyeleri gibi daha geniş bir kesime ulaşmada okullar en etkin ve verimli yoldur. Burada verilecek eğitim sigara kullanımının önlenmesinde yararlı olacaktır. Toplumsal katılım (yerel yönetimler, sivil toplum örgütleri, iş dünyası, dini kurumlar, gençlik örgütleri, sağlık hizmetleri sağlayıcılar, sporcular, medya) okul-bazlı programları güçlendirir. Sigara firmalarının reklamları kaldırılıp, onların spor, kültürel faaliyetler, müzik konserlerine sponsor olup gençlere ulaşmaları engellenmelidir Ebebeynler çocuklarına en iyi örnek olmalıdır.
KAYNAKLAR: WHO verileri, American Cancer Society verileri, National Tobacco Information Online Systems (NATIONS) verileri, OGÜ-TEKAM verileri.
Prof.Dr. Muammer KAYA
Eskişehir, Osmangazi Üniversitesi
Teknoloji Araştırma Merkezi
TEKAM Müdürü
Kaynak : 