İnternetin ansiklopedisi Wikipedia günümüzün online iş modellerinin ilk örneklerinden birisi olarak, bağışlarla para bulup, gönüllü editörlerle içerik yaratıyor.
Ancak yine günümüzün diğer bir eğilimi “algı yönetimi” olduğuna göre, Wikipedia’nın bu dalganın dışında kalması ne kadar zor tahmin edebilirsiniz. Üstelik, arama motorlarında herhangi bir konuda araştırma yapıldığında ilk gelen içeriklerden birisinin Wikipedia olduğunu hatırlarsanız, olayın anlamı daha çok ortaya çıkıyor.
Tartışmalar yeniden başladı çünkü, medikal alanda uzman olan James Heilman (kendisi de acil servis doktoru) kamburluk tedavisi ile ilgili bir sayfada yapılan değişiklikleri gördüğünde olayı incelemeye başladı ve değişikliği yapan kişinin bu tedavilerde kullanılan cihazları satan bir firma için çalıştığını farketti. Yapılan değişiklikler, örneğin “tartışmalı” olduğu belirtilen bir yöntem için “iyi araştırılmış ve dökümante edilmiş” haline dönüştürülmesiydi (Bkz : Percutaneous vertebroplasty: Difference between revisions).
Paralı İçerik Wikipedia’nın Amacına Ters Düşüyor
2006 yılında Wikimedia’nın yönetim kurulu üyelerinden Jimmy Wales, Wikipedia’nın içeriğini –sitenin amaçlarına aykırı olarak– paralı içerikle değiştirmenin etik olmadığına dair bir açıklama yapmıştı.
O günden beri Wikipedia gelişmeye devam ediyor ama aradan geçen 10 yıla rağmen, sıkıntı da devam ediyor. Bir kaç yıl önce Wikimedia’nın gönüllü editöriyel denetlemecilerinin, bu karşılıksız çalışmaların, öyle olduğu söylenmeden eklenen paralı içerikten ayırma işleminin çok zor olduğundan şikayet etmeye başladıkları görüldü. Wikimedia’nın sözcülerinden Katherine Maher bunu şöyle açıkladı ;
“Zamanlarının çok büyük bir kısmını içerikleri kontrol etmekle harcıyorlar. Özellikle de ünlü kişilerin, bireylerin ya da şirketlerin PR türü eklemelerini ayıklamakla uğraşıyorlar”
2013 kışında, Wiki-PR adını taşıyan bir firmanın –müşterilerinin içeriklerini şişirmek için– yarattığı 100lerce sahte hesap siteden yasaklandığında sorun daha da ortaya çıktı.
Wikimedia bu tür hareketlerle savaşmak için geçen yaz kullanma şartlarında değişiklik yaptı ve para ödendiği açıklanmamış içerikleri –amaç uyuşmazlığı olabilir nedeniyle– tamamen yasakladı. Şimdilerde halkla İlişkiler (PR) firmalarının pek çoğu Wikipedia kurallarına uymakla birlikte, sorun hala tamamen ortadan kalkmış değil.
Örneğin 2 ay kadar önce “Sunshine Sachs” isimli bir firmanın müşterilerine gönderdiği bir mail ortaya çıktı. Naomi Campbell’ın çok eleştiri alan albümünü ve Mia Farrow’un Ekvator aktivisti çabalarını kendi referansları arasında gösteren firma bu pazarlama mailinde “Sunshine Sachs’ın tecrübeli kadrosu Wikipedia üzerinde profiller oluşturur. Bizim yaptığımız sayfalarda sorun nadiren yaşanır.” yazıyor.
2010 civarından itibaren Wikipedia’da yer almak için iş ilanları başladığı belirtiliyor. Çünkü ingilizce konuşan yerlerde halkla ilişkiler firmaları Wikipedia içeriğinde yer alnaın önemli olduğunu farketmeye başladılar. Bu konuda çalışan bireyler ya da firmalar var. Ancak yazılanların “nötr” yani “tarafsız” olması lazım. Aksi takdirde, Wikipedia’nın içerik denetimcileri farkettikleri zaman bu içerikleri yayından çıkarabiliyor ya da silebiliyor.
Tespit Etmek Zor
Ödeme karşılığı yazılan içeriğin tespiti de zor. Önce içerik sayısı nedeniyle, ama içeriğin içinden neyin doğru, neyin abartma ya da yanlış olduğunu anlayacak düzeyde eğitimli ya da kültürlü kontrol editörleri önemli. Ama editörlerin gönüllü olduğunu düşünürseniz sorun daha çok ortaya çıkar.
Bu nedenle Wiki-PR yani ödemeli-edit operasyonu başlamış durumda. Sadece bir kaç bin tane bu tür edit yapılmış.
Kaynak : 