Ocak ortalarında, İstanbul’da “Turkey DNS Forum”[1] başlıklı önemli bir etkinlik vardı ama nedense katılımcısı çok azdı. Ama zaten Türkiye internetin sadece kullanımı ile ilgileniyor, idaresi, üretimi, tekniği ile ilgilenen çok az. Üstelik internet alanında böyle bir ticari pazar olduğunun da pek farkında değil gibiyiz. Oysa tüm internet alan adlarını hem kural, hem de operasyonel anlamda yöneten ICANN’in dünyadaki 3 merkezinden birisi 2013’de İstanbul’da açıldı[2]. Avrupa’lıların tüm tepkilerine rağmen hem de.
DNS ve IP Adresi
Bilmeyenler için kısaca anlatalım, DNS dediğimiz “Domain Name Services” yani “www” ile başlayan ve “.com”, “.net” ya da son zamanlarda siber saldırılarla gündeme gelen “.TR” veya başka uzantılarla biten “internet alan adlarıdır. İnternet’te sitelerini, bu adresleri yazarak buluruz ya da maillerimiz yolunu bu adreslerle bulur.
Ama aslında internet’te yolumuzu adreslerle değil, arkasındaki 4 bloklu mesela “192.0.2.235” şeklindeki bir numara ile buluruz. Buna IP numarası denir. Hani, İnternet’te suç işlendiğinde internet firmalarından istenen IP bilgisi vardır ya, işte o budur. Ama o IP, Internet Servis Sağlayıcı firmasında bizim bağlı olduğumuz cihazın IP numarasıdır. Yani herbir IP adresi bir alan adına karşılık gelmez.
Yine de, binlerce, onbinlerce web sitesinin IP numaralarını bilmek, hatırlamak ya da bulmak zor olduğu için, –ki 4 bloklu olan bu sayılar IPv4 denilen bir sistemdir ve 232 yani 4,294,967,296 adrese denk gelir– IP numaraları, DNS dediğimiz alan adları ile eşleştirilir. Biz bir siteye ulaşmak istediğimizde alan adını yazarız, internet onun hangi IP numarası olduğunu eşleştirerek bulur.
Bu arada sadece not olarak iletelim ama merak edenler turk-internet.com’da detayını bulabilirler. Dünya IPv6 denilen yeni bir sisteme geçiş yapıyor. Çünkü 4 milyar IP adresi artık yetersiz kalmaya başladı. Çünkü sadece web adresleri değil, arka planda kullanılan cihazların da IP adresleri vardır. Hele “nesnelerin interneti” dediğimiz yani ona-buna-saate-buzdolabına-arabaya internet ve sensör bağlandığında hiç yetmeyecek. O nedenle de IPv6’ya geçiş şart çünkü o zaman 3,4 x 1038 adet IP adresi mümkün olacak.
Peki, bu dünya çapındaki ve korkunç büyüklükteki sistemler kendi kendine mi çalışıyor? Tabi ki değil. “İnternet’i kimse yönetmiyor” deseler de, bu da doğru değil. İnternet’in çalışmasının arkasında bayağı bir yapılanma ve 13 kök sunucu var. Bir kaç isim verelim; ICANN, IETF, IGF, IRTF, Internet Architecture Board, RIRS, W3C bunlardan bir kaçı. Merak edenler için bunların neler yaptığını başka bir yazımızda anlatalım.
İnternet’i yönetme işinde “Alan adları” konusu ICANN isimli bir kuruluşun yetkisinde.
ICANN Nedir?
Bu yazıda alan adları ile ilgilendiğimiz için yöneten kuruluşlar arasından bizi ilgilendiren yapı ICANN. Adını “İnternet Tahsisli Sayılar ve İsimler Kurumu” ifadesinin İngilizce başharflerinden alan bu kurum, Joe Pastel tarafından 1998 yılında kurulmuş ve kar amacı gütmeyen bir özel firma olarak tanımlanıyor.
ICANN’ın görevi “internet alan adları konusunda teknik, idari, politika geliştirmeye yönelik işlevleri yürütmek ve koordine etmek. Bunun için çok paydaşlı bir yapı ile yönetiliyor. Ancak bu yönetim ilk gününden itibaren de çok tartışılıyor. Avrupa’lılar ve Uzak Doğu’lular, İnternet’in Amerikan ağırlıklı yönetilmesinden çok rahatsızlar. Merkezi ABD’de olan kuruluşun yönetimi kurulduğu andan itibaren tartışma konusu oldu. Bu nedenle de zaman için yönetim çeşitlendirildi. Ama yetmedi.
2012 yılında Dubai de yapılan IGF yani İnternetin Yönetişimi Forumundan sonra, eskiden sadece ABD’de bulunan ICANN merkezi sayısı 3’e çıkarıldı ve Avrupa’lıların bütün itirazlarına rağmen mart 2013’de İstanbul’da bir merkez açıldı (diğeri Singapur’da)[2]. ICANN İstanbul ve Singapur’un seçilme nedenini, saat dilimleri olarak açıkladı. Malum internet 24 saat uyanık. O nedenle Singapur – İstanbul – ABD üçgeni kuruldu. Birisi uyurken, diğer uyanık. Vardiya gibi.
Başta bahsettiğimiz etkinlik de İstanbul merkezinin her yıl düzenlemeye başladığı ve ülkemizdeki DNS pazarını harekete geçirmeye çalıştığı forum[3].
1.57 Milyar $’lık Pazarda Türk DNS Kaydı ve Kayıt Şirketleri Ne Yapıyor?
Web adresleri, bir yere para karşılığında kayıt ediliyor. Bu kayıt yerleri ICANN tarafından yetkilendiriliyor ve bunlara “kayıt (registrar)” firması deniliyor. Bu kayıt firmalarının bazıları 1 milyon adeti geçtik diye basın duyuruları yapıyorlar. Halen 157 milyon alan adı kaydı mevcut. Pazarın büyüklüğünü görebiliyor musunuz? Tanesi ortalama 10 $ olsa 1.57 milyar $’lık bir pazar.
Ama nedense, bu alanda Türk firmaları fazla yer almıyor. Burayı tıklarsanız, Türkiye’den DNS kayıt edici firma olarak onaylanmış 8 firma var. Bunlar pazar payları ise şöyle[2];
| Firma | Pazar Payı | Kayıt Ettiği Domain | |
| 1 – | FBS Inc. | 41.07% | 516.800 |
| 2 – | Nics Telekomünikasyon Ticaret Ltd. ?ti. | 26.59% | 334.650 |
| 3 – | IHS Telekom, Inc. | 16.95% | 213.331 |
| 4 – | Reg2C.com Inc. | 11.01% | 138.598 |
| 5 – | Aerotek Bilisim Taahut Sanayi Ve Ticaret Ltd Sti. | 2.44% | 30.650 |
| 6 – | Alantron Bilisim Ltd Sti. | 1.61% | 20.247 |
| 7 – | Atak Domain Hosting Internet ve Bilgi Teknolojileri Ltd. | 0.33% | 4.171 |
| 8 – | Ground Internet, Inc. | 0% | 22 |
| T O P L A M | 1.258.469 | ||
Ama önemli olan şu; domain satışı üzerine katma değerli servisleri de doğurabiliyor. Örneğin, hosting, web sayfası vs… Ortadoğu bölgesine bakıldığında, bu tür servislerin sağlanabileceği ülkeler ve çok büyük bir potansiyel var. ICANN raporu, bölgedeki büyümeyi yıllık % 20 olarak veriyor. Yani 2,9 milyon domainden hareket edersek yıllık 500.000 yeni domain ve yaklaşık 5 milyon $.
Türkiye’ye ya da Bölgeye Özel Uzantılar
Bir önceki başlık altında bahsettiğimiz Türk firmaları, son kullanıcılara yönelik domain adresleri satıyorlar. Bir de “üst uzantı” yani ICANN diliyle “Top Level Domain (TLD)” var. Bu konuda 2 örneğimiz var; 1992’den bu yana gelen milli alan adı “.tr” ve 10 mayıs sonrası halka açılacak olan .ist ve .istanbul uzantıları. Şimdi bunlarla ilgili gelişmeleri anlatalım.
- .TR Uzantısı
Ülkemiz, ODTÜ sayesinde “ülke kodları”nda dünyanın öncülerinden birisi. Ülkemize interneti ilk getiren ODTÜ, bu konuda da erken davranmış ve 1992 yılında “.TR” uzantılı adları vermeye başlamıştı. Bugün 24cü yılında, 400 bin kadar alan adı verildiği belirtiliyor.
.IST ya da .ISTANBUL UzantısıBenzer bir yorumu, bugünlerde kullanıma açılacak olan .ist ve istanbul uzantıları sahibi İstanbul Belediye’sinin süreçlerini dinlerken de gördük. Belediye 10 mayısta açılacak olan bu uzantılar için, bugünlerde markaların alım yapacağı, sonra taleplerin değerlendirileceği (ve hatta ihale edileceği) 2 farklı süreç duyurdu[11]. Düz alımlar ancak ondan sonra ve 10 mayısta başlayabilecek.
.ist ve .istanbul demişken, belirtelim, İstanbul Belediyesi bunları “milli” olarak sundu. Türkiye’ye ya da İstanbul’a özel ya da yerel olduğu doğrudur. Ama milli uzantı “.TR” olmaktadır. Ya bilmiyorlar ya da reklam amaçlı olarak böyle kullanıyorlar (kendilerini uyardık). Çünkü ülkelere özel alan adları ccTLD olarak geçiyor. .ist ve .istanbul ise gTLD alan adıdır.
- İnternet Camiası Ne Düşünüyor
İnternet camiası zaman zaman ODTÜ ile sıkıntı yaşasa da (ilgili ismin alınmasında zorluk gibi), durumu BTK tarafından yönetilmesinden daha iyi bir durum olarak değerlendiriyor.
Çünkü hemen akla gelen bir olasılık, “5651’de henüz ilgili bir madde yok ama üzerine yıllar içinde yatırım yapılmış olan bir alan adında, istenmeyen içerik yayınlanırsa, domain’in toptan kapatılmasına yönelik bir madde ilave edilmesi çok da uzak ihtimal değil” şeklinde değerlendirme yapılıyor. Çünkü 5651 sayılı kanuna bakarsanız, hükümetin internet konusundaki yaklaşımı pek de sevimli değil, hatta bazı noktalarda hukuku da aşıyor. Anayasa Mahkemesi kararlarına bakarak bunu daha iyi görebiliyoruz[12].
Zaten .ist ve .istanbul uzantılarında aynı sıkıntı olması mümkün. Zaten içerik bir yana, şimdiden merak edilen konu; örneğin komun.ist ya da femin.ist gibi bir alan adı talep edildiğinde neler olacağı ya da hotel.istanbul gibi jenerik adlarının nasıl verileceği konusu soru işareti. Gerçi bir ihale olacağı detayı da var.
- Bölgesel Fırsatlar
Dünya IPv6 altyapısına yavaş yavaş geçerken, artacak olan IP sayısına paralel olarak 2012’de ICANN yeni bir döneme geçti ve klasik “.com”, “.net” vs dışında istenilen alan uzantılarının alınabilmesinin yolunu açtı. Bunu 34 EE 1234 gibi plaka numaraları yerine marka ya da alan adını taşıyan plakalar alabilme olanağına benzetebiliriz.
Bunlara gTLD’ler yani Generic Top Level Domain’ler denildi[13]. 2012 yılında 185.000 $’ı ödeyerek başvuru yapan kuruluşlar ya da kişiler istediği uzantıyı sunma olanağına kavuştu. İstanbul Belediyesinin 10 mayısta sunmaya başlayacağı .ist ve .istanbul uzantıları bu çeşit uzantılar. Başka uzantılar için ICANN ileride yeni duyurular yapacağını belirtiyor. Yani o zaman mesela .ülkem ya da .mevlana gibi uzantılar istenebilir ve bir terslikk yoksa alınabilir. Daha sonra www.guzel.ulkem gibi alan adları oluşturubilir.
Ya da Ortadoğu’ya yönelik uzantılar için harekete geçilebilir. ICANN raporu, Ortadoğu’da pazarın % 20 büyüdüğü ve bu pazarda yerele yönelik alan adlarının şansı olduğu yorumunu veriyor.
Yani DNS pazarında, gerek son kullanıcıya sunulan web adreslerini satabilme, gerek ise uzantı sunabilme olanağı var. Pazar Türkiye ile de sınırlı değil. Ama ülkemiz buna pek aldırıyor gözükmüyor.
Digital Divide
İnternet’le birlikte hayatımıza giren bir tanım da “digital divide”. Bunun anlamı, bir tarafın internetin ve de bilişimin olanaklarını kullanarak daha fazla yükselmesine karşın, diğer tarafın bu olanakları kullanamadığı için geride kalması. Bunun ülke içinde, farklı bölgeler için kullanmak mümkün (yani ülkenin batısı daha fazla internet kullanıyorken, doğunun daha az kullanması gibi) ama asıl önemlisi, ülkeler arasındaki digital divide.
Ülke içinde internet altyapısı konusunda zaten geri kalmış durumdayız ama DNS konusu bir hayli temel bir konu. Üstelik para kazandırabilecek bir ürün. Neden gözden kaçıyor acaba?
Ya da ICANN yönetimine neden girmiyoruz? Bu yönetim çok paydaşlı olmakla övünüyor ama içinde görev yapan Türk kişi ya da firmalar çok çok az. Bunun önemli bir nedeni, bizim farkıdalığımızın zayıf olması.
Ya da bir alan adı firması KOSGEB desteğine başvursa, hem akreditasyon, hem de altyapı için acaba bunu alabilecek mi?
Yani bu yazının özeti şu; ülkemizin kaybettiği ve kaybettiğini farkında bile olmadığı bir konu da, 100 milyarlı $ düzeyine varan pazar büyüklüğü ve yönetimde söz sahibi olma olanağı ile değerlendirilmesi gereken bu “alan adı” konusu.
[1] OrtaDoğu Domain Name Endüstrisi Zayıf
[4] Türkiye’deki Domain Firmalarının İstatistikleri
[5] ODTÜ, Domain Konusunda 17 Bayi Adayına Davet Yaptı
[6] İnternet Alan Adları Ulusal Koordinasyon Kurulu (.tr UKK) I. Toplantısı Yapıldı
[7] .tr Uzantılı İnternet Alan Adları için BTK, TRABİM’i Kuruyor
[8] ODTÜ’ye ‘Haddinize mi?’ Diyen Lütfi Elvan, Bakan Olduğu Sürede Siber Güvenlik Konusunda Neler Yaptı?
[10] Özgit; ‘Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması Öngörüyoruz’
[11] .Istanbul ve .Ist Uzantılı Alan Adları Geliyor
[12] Anayasa Mahkemesi 5651 Sayılı Kanuna CHP İtirazı ile İlgili Kararının Gerekçesini Açıkladı
[13] ICANN’in Açıkladığı Yeni Jenerik TLD Kaydı İçin Son Başvuru Tarihi Yarın
Kaynak : 