Resmi Gazete’nin bugünkü sayısında[1] yer alan Bakanlar Kurulu kararına göre, “internet bağlantısı vasıtasıyla doğrudan veya herhangi bir yazılım veya donanım ilavesiyle radyo ve TV yayınlarını” alabilen cihazlar kapsamında “cep telefonları” ve “tabletler” ve “bilgisayarlar” TRT bandrolü uygulamasına tabi olacaklar.
Bandrol ücretleri gümrüklerde tahsil edilecek ve TRT’ye verilmek üzere ilgili bakanlığa aktarılacak.
Kararın ekinde yer alan tablolara bakıldığında, daha önce bandrol uygulamasına tabi olmayan, alıcısı olsun olmasın internete bağlanan cep telefonları yüzde 6 ve 7 oranında, tablet ve bilgisayarlar da yüzde 2 ve 3 oranında TRT bandrolü uygulamasına tabi tutulacak. Radyo ve televizyonlardan daha önce alınan yüzde 16 oranında alınan TRT bandrolü uygulanması ise değiştirilmedi.
Bunun anlamı, bundan sonra cep telefonlarının % 6-7 daha pahalı, tablet ve bilgisayarların ise % 2-3 daha pahalı satın alınabileceğidir. Yani 1000 TL’lik telefonlar 1.060-1.070 TL, 2000 TL’lik telefonlar 2.120-2.140 TL haline gelecek. Tabletler ise 500 TL ise 510-515 TL haline gelecek. Bu da cep telefonları üzerinden ortalama 100 TL’nin, tabletler üzerinden ortalama 15-20 TL’nin TRT’ye gitmesi anlamına geliyor.
Devlet, cep telefonu sektörünü adeta bir inek sağar gibi sağıyor. Kullanım tarafında % 66’ya varan ilk tesis, yıllık ücretler ve aylık faturadan alınan örtülü ve açık vergiler dışında, cep telefonu cihazından da ÖTV ve KDV alıyordu. Şimdi buna ek olarak TRT bandrol ücreti almaya başlayacak.
TRT Bandrol Ücreti ya da Payı Nedir? Neden Veriliyor?
TV yayıncılığının serbest olmadığı, TV reklamlarının da pek gelişmediği yıllarda, devletin yaptığı yayıncılığın bedeli halktan alınmaktaydı. Herkes tek bir kanalı seyrettiği için de o günlerde sorun olmamıştı.
Bu tür halktan doğrudan alınan ücretler (BTK için de durum aynı), ilgili kurumun “özerk” olması yani hükümetten para almadığı için daha bağımsız işlem yapabilmesi gibi bir durumu hedefliyor. Buna karşılık zaman içinde bu özerklik aşındırılıyor. Hükümetler TRT’yi kendi etki alanı içinde hareket etmeye zorluyorlar (atadıkları insanlar ve yönetime getirdikleri koşullar ile) ama para hala vatandaştan çıkmaya devam ediyor.
Temelde 2 türlü TRT katkısı var. Birincisi TV seyretmeye yarayan aletlerden alınan bandrol ücreti –ki cep telefonları ve tabletler bu kapsama alınmış oluyor–. İkincisi ise bazı kurumlardan kesilen ücretler. Örneğin elektrik firmalarının faturalarına bakarsanız, orada ödediğiniz elektrik ücretinden kesilen TRT payını göreceksiniz.
Oysa bugün çok sayıda TV kanalı var ve TRT’nin yaptığı yayıncılığa rating açısından bakıldığında ay-ay değişmekle birlikte 10cu, 20ci sıralarda yer aldığı yani vatandaşların çoğunluğu tarafından seyredilmediği görülüyor. Buna rağmen, TRT yayınlarını vatandaşlar olarak finanse etmek zorunda kalıyoruz.
Hazine Müsteşarlığı’nın Kamu İşletmeleri Raporu’na göre, TRT’nin 2012 yılında elde ettiği gelirlerin % 88‘i vatandaşlar tarafından ödenen paralardan oluştu. 3093 sayılı kanuna göre hükümet TRT’ye çeşitli ücretlendirmelere ekleyerek keseceği bandrol ücretini ayarlayabiliyor. Son yıllarda da bu rakamlar iyice yukarı çekildi.
Oysa, Anayasanın 133. maddesinde, Avrupa Sınır ötesi Televizyon Sözleşmesinde, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Tavsiye Kararı, Avrupa Birliği Amsterdam Sözleşmesi ve Kalkınma Planlarında öngörülen kamu hizmeti yayıncılığının tanımının yapılması ve kapsamının belirlenmesi, TRT’nin yayın bağımsızlığı ve kurumsal özerkliği ile garanti altında olan ve tartışılmayan finans kaynaklarına sahip olabilmesi için yeni bir düzenleme yapılması gerekiyor.
Bu yılın ocak ayında da 2 CHP milletvekili olan Veli Ağababa ve Sezgin Tanrıkulu, TRT’ye yapılan desteğin hem iyice politize hale gelen TRT için aynı görüşü paylaşmayan vatandaşlardan bile ödeme alındığını, hem de TV kanalları arasında haksız rekabete yol açtığını gerekçe göstererek kaldırılması yönünde teklif verdikleri görülüyor[2]. Tabi ki bu kanun teklifi kabul edilmedi. Aynı teklifi 2014 yılında MHP Milletvekili Yusuf Halaçoğlu da yapmış. Ama o da kabul edilmemiş[3].
Nerelerden Bandrol Ücreti Alınıyor
3093 sayılı kanunun [4] 2ci maddesine göre, Türkiye Radyo – Televizyon (TRT) Kurumunun gelirleri şunlardır:
- a) Radyo, televizyon,video ve birleşik cihazlardan tahsil edilecek ücretler,
b) Elektrik enerjisi hasılatından bu Kanuna göre ayrılacak paylar,
c) Genel bütçeden yapılacak katkılar,
d) Radyo ve televizyon vasıtasıyla yapılan her çeşit ilan ve reklam ile faaliyet gelirleri,
e) Film, bant, plak, nota, dergi, kitap ve benzerlerinin yapım, yayın ve satışından elde edilecek gelirler,
f) Radyo ve televizyonla ilgili her türlü ticari işlemler ve ortaklıklardan elde edilecek gelirler,
g) Düzenlenecek konser, temsil ve benzeri programlara giriş ücreti ve bu yerlerde yapılacak ilan ve reklamdan elde edilecek gelirler,
h) Yapılacak her türlü bağış, yardım ve diğer gelirler. (1)
Cihazlardan Alınan Bandrol Ücreti
Bu konu 3093 sayılı kanunun 4cü maddesi ile belirlenmiş;
- Madde 4 – a) Aşağıdaki cihazları imal edenler cihazın satış faturasındaki (özel tüketim vergisi hariç) Katma Değer Vergisi matrahı, ithal edenler ise Gümrük Giriş Beyannamesindeki (özel tüketim vergisi hariç) Katma Değer Vergisi matrahı üzerinden bir defaya mahsus olmak üzere; (3)
- Renkli televizyon için % 8,
- Siyah – beyaz televizyon için%8,
- Radyo, portatif radyo-teyp,radyo-pikap% 8,
- Video için% 12,
- Birleşik cihazlar için :
- a. Video – televizyon-radyo )
Video – televizyon ) %12,
Radyo – televizyon )
b. Müzik seti ve benzerler % 10 - Yukarıda sayılan cihazların dışında kalan ve radyo televizyon yayınını almaya yarayan her türlü cihazlar. % 10
- Firmalar, elektrik enerjisi satış bedelinin % 2’si tutarındaki payı (Katma Değer Vergisi, diğer vergiler, fon ve paylar ile benzeri kesintiler hariç) faturalarında ayrıca gösterir ve bu kapsamdaki bedelleri Türkiye Radyo-Televizyon Kurumuna intikal ettirirler.
Şimdi bu listede yukarıda belirttiğimiz akıllı telefonlar, tablet ve bilgisayarlar da yer alacak.
Yukarıda bahsettiklerimiz cihazlardan alınan ücretler tek seferlik oluyor. Bunun yanısıra sürekli gelir de şöyle;
[1] İlgili Bakanlar Kurulu Kararı
[2] 3093 Sayılı Kanunda Değişiklik Teklifi
[3] 3093 Sayılı Kanunda Değişiklik Teklifi
[4] 3093 Sayılı TRT Gelirleri Kanunu
Kaynak : 