İnternet erişim teknolojileri geliştikçe, fiber yatırımlar arttıkça ve kullanıcı sayısı arttıkça, telekom regülasyonları da zaman aşımına uğruyor. Uluslar arası düzenleyici kurumlar bu konuda yeni yaklaşımlar geliştirmeye çalışmaktalar ama en son Dubai’deki WCIT konferansında da gördüğümüz üzere [1], bu hiç de kolay bir uğraş değil. Üstelik tartışmalar sadece BM politikalarıyla da sınırlı değil zira AB gibi 27 üyesi olan ve bu nedenle BM’ye kıyasla çok daha kolay bir fikir birliğine varılacak bölgesel yapılanmalarda bile telekom regülasyonları hassas ve uğraşılması zor bir mesele olmayı sürdürüyor.
Bu durumun son örneği, Avrupa Dijital Gündem Komiseri ve Avrupa Komsiyonu Başkan Yardımcısı olan Neelie Kroes’un yaptığı açıklamalarla gündeme gelmekte. Kroes Avrupa’da hakim konumda olan telekom firmalarının, fiber network sunumlarının önüne set çekmek için bakır kablo fiyatlarını mazaret göstermeleri hususunda bir uyarıda bulunmayacaklarını açıkladı. Kroes’un yeni fiber projeleriyle ilgili bir öneri taslağı hazırladığı söylenmekte.
Bu taslak önceleri kamuoyuna açıklanmamıştı. Geçtiğimiz günlerde açıklandı[1], Avrupa Komisyonu’nun genişbant internet ve yeni nesil erişim şebekelerine (NGA) bakış açısını tümden değiştirecek bir reform olarak yorumlanmakta ve 2011 Ekim ayında Kroes tarafından yapılan açıklamalarla taban tabana zıt. Alternatif operatörlerde tekel döneminin geri geleceği endişeleri mevcut. Biz de bu konuda ECTA (Avrupa Rekabetçi Telekomünikasyon Birliği) eski başkanı Innocenzo Genna ile bir söyleşi gerçekleştirdik.
turk-internet.com: Yazığınız bir makalede AB Komiseri Neelie Kroes’un yeni bir taslak hazırladığını ve bu taslağa göre geleneksel bakır networklerde erişim fiyatının 8 yıl boyunca sabitleneceğini ileri sürüyorsunuz. Bu durum, Neelie Kroes’un 2011 Ekim ayındaki yaklaşımıyla bir tezat oluşturmakta zira Kroes büyük telekom operatörlerine bir çağrıda bulunmuş ve bakır network fiyatlandırmalarını fiber network sunumlarına engel olmak için bir bariyer olarak kullanmayı bırakmalarını söylemişti. Sizce Ekim 2011 ile Aralık 2012 arasında Kroes’un fikrini ne değiştirmiş olabilir?
Innocenzo Genna: Bence farklı kaynaklardan gelen baskılar oldu. Bu baskı unsurlarını fiber yatırımı yapmak istemeyen ve bakır networkten gelen nakit akışını korumaya meyilli olan hakim operatörler; hakim operatörün gücünü korumasını ve böylece kar paylarını ve bono geri ödemelerini sürdürmek isteyen isteyen bankalar gibi finans kuruluşları ve de büyük hakim operatörlerdeki istihdamı koruyarak Avrupalı olmayan Telmex ve China Telecom gibi firmalara Avrupa pazarını kaptırmamak isteyen politikacılar oluşturmakta.
Kroes’un bu noktada hakim operatörleri fiber yatırıma zorlamaktan vazgeçerek tamamen politik bir karar aldığını ve hakim operatörler ve “ilgili finans çevrelerinin” finansal stabilitelerini korumaya çalıştığını düşünüyorum. Zira bu grup politik olarak oldukça güçlü.
Kroes’un yeni oluşturduğu taslakta hakim operatörleri bakır networklerden vazgeçmeye ve bunları fiber şebeke ile değiştirmeye teşvik edebileceğimiz hiçbir şey yok. Tam aksine, bu planın ekonomik sonuçları bakır networkler için yeniden hayat bulma şansı veriyor zira böylesine eski bir altyapının önümüzdeki 6 – 8 sene boyunca amortismana rağmen (regülasyon yoluyla) kararlı ve hatta büyüyen bir gelir kaynağı yaratacak. Bu koşullar altında, hakim operatörler için bakır altyapıyı başka bir şebeke ile değiştirmek tamamen mantıksız hale gelecektir. Aslına bakarsanız, hakim operatörlerin yine bakır kablo temelli VDSL networküne geçiş ile şimdiden reaksiyon vermeye başladıklarını ve fiber yerine bakır network yatırımları yaptıklarını görebiliyoruz.
Kroes, kendi dönemi sona erdiğinde yani 2014’te fiber yatırımların başarısının oldukça zayıf kalacağının farkında. Ancak kendisi bu duruma hazırlıklı çünkü VDSL konuşlandırmalarını ilginç bir sonuç gibi sunacak ve sabittteki yatırımlarla mobildeki yatırımları bir arada açıklayarak (ki LTE yatırımları fiberdeki başarısızlığı gölgelemeye yetecektir) başarılı bir politika izledikleri iddiasında olacaktır. AB vatandaşları ve tüketiciler durumdan şikayetçi olsalar bile, hakim operatörler ve finans camiası Kroes’un tarafını tutacak ve böylece medyadaki negatif izlenim azaltılmış olacak. Özetle, gördüğünüz gibi bu tasarının regülasyon politikaları ile bir ilgisi yok ve tamamen politik gerekçeler söz konusu.
turk-internet.com: İngiltere gibi bazı ülkelerde, devlet ve yerel yönetim fonlarını kullanarak taşraya genişbant götürme projeleri mevcut. Ancak burada da bu fonlara ve projelere teklif verenlerin alternatif İSS’ler değil hakim operatörler olduğunu görüyoruz. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?
Innocenzo Genna: Pek çok Avrupa ülkesinde farklı alternatif operatörler (telekom şirketleri, enerji firmaları ve hatta belediyeler) kamu fonları desteği ile fiber sunum yapmaya ilgi gösteriyorlar. Bu ülkelere Fransa, İtalya, Hollanda, Norveç ve Romanya’yı örnek gösterebilirim. Alternatif operatörler açılan ihalelere teklif vermediklerinde bunun tek bir sebebi değil, birden çok farklı sebebi olabiliyor. Tabi bu sebeplerden birisi de ihale şartnamesinin yerelde hakim operatörü destekleyecek şekilde yazılması olabiliyor. Örneğin İtalya’da Trento bölgesinde kamu fonuyla fiber projesini yerel hakim operatörün kazanması üzerine Avrupa Komisyonu kısa süre önce rekabet ihlalini inceleyen bir soruşturma başlatmış durumda.
turk-internet.com:Kroes planının pazarı niye ve nasıl yanlış yorumladığını, bunun tekel dönemine geri dönüş olacağını açıklıyorsunuz. Peki bu konuda sizin öneriniz nedir?
Innocenzo Genna: Fiber network yatırımları için ne yazık ki tek bir sihirli çözüm mevcut değil. Bundan ziyade artıları ve eksileri bir arada barındıran karmaşık bir durum söz konusu. Yapılabilecekler konusunda kısa bir liste yapmak gerekirse göz önünde bulundurulması gerekenler:
- Rekabet (YAPA sonuçları göstermektedir ki yalnızca kablo internetin olduğu veya rekabetçi bir pazarın oluştuğu ülkelerde hakim durumdaki operatörler alternatif operatörler kadar fiber yatırımı yapıyor);
- Ulusal çaptaki bakır kablo networkünü değiştirme planı (bakır ve fiber networklerin aynı bölgede birlikte varlığını sürdürmesi bir sorun teşkil etmekte);
- Bakır hatlardan fiber hatlara geçiş için ekonomik teşvik paketleri (bunun anlamı, eğer bakır network fiyatlarını çok yüksek tutarsanız stabil nakit akışı nedeniyle geçiş asla gerçekleşmeyecektir);
- Altyapı kurulumu için vergi ve finansal teşvik verilmesi;
- İnşaatların ve kablolamanın kolaylaştırılması;
- Fiberi sürekleyecek servislerin sunumu (IPTV talebi);
- Talep teşviki (bilgisayar satışlarında indirimler, eğitim ve sağlık servislerinin dijitalleşmesi).
Buradaki problem, telekom regülatörünün fiber geçişini etkileyecek faktörlerin yalnızca bir bölümünde etkili olabilmesidir, dolayısıyla da kalan faktörler için devlet kurumlarının işbirliği içinde çalışması gerekir. Dahası, ulusal düzeyde fiber network konuşlandırması yapmak ve pazar koşullarını göz önünde bulundurmanın, hakim operatörler için tamamen yeni bir şey olacağını da düşünmemiz gerekiyor zira hakim operatörler aslında hiçbir zaman network yatırımı yapmamışlardır.
Yapılan yatırım yani bakır kablo şebekesi, tekel döneminde kurulmuş, vergi mükellefleri tarafından finanse edilmiş ve sonrasında hakim operatörlere devredilmiştir. GSM mobil networkler de şimdiye dek mobil sonlandırma ücretleri ile finanse edilmiştir. LTE, mevcut GSM networkünde yükseltme yapılmasıdır. Dolayısıyla bu açıdan baktığınızda hakim operatörler hiçbir zaman kendi paralarıyla network yatırımı yapmamışlardır ve şimdi fiber yatırımında da çekingen davranmaktadırlar.
Bu söyleşinin ingilizce orjinalini Does EU Back Incumbents via Regulation Changes in Fibre Rollouts? başlığı altında okuyabilirsiniz.
Kaynak : 