Cep telefonları alanında üretici olamayan Türkiye, cep telefon cihazları ithalatındaki kaçak konusunda hep sonradan önlem almakla meşgul.
19 milyon adet cep telefonunun kaçak ya da klonlanmış olduğu tahmini ile başlatılan ve 12 temmuz 2005’de yayınlanan bir kanunla çerçevelenen kaçak ya da çalıntı cihazları kayıt altına alma çalışmaları ocak ayında bitirildi. Kayıt için vatandaştan, cep telefonu faturası ya da kontürü karşılığında toplanan gelir de alınan bilgiye göre de 71 milyon YTL oldu.
turk-internet.com olarak sitemize gelen ve “vatandaşa neden zorluk çıkarıldığını sorgulayan” pek çok kullanıcı mailine, her zamanki tavrımız çerçevesinde, “hukuka saygılı olunması gerekli. Satın alırken faturasını almadıysanız, şimdi ödeyiniz” cevabını verdik. Bugün medyanın genel ve kolay tavrı olan popülist yaklaşımdan uzak durduk*
Ancak, şu anda piyasada dolaşan söylentilere bakınca bu sefer TK’ya ya da telekomünikasyon alanında görevli kurumlar hangisi ise, basın ve vatandaş olarak onlara sormamız gereken bir soru var; “neden şimdi önlem almıyorsunuz? Vatanadaşa bir sonraki seferde nasıl işlem yaptıracaksınız? ya da işlem yaptırmayıp, kaçak iş yapanlara hep göz mü yumacaksınız?”
Sevgili okurlar, biliyorum şimdi konu nedir diye soracaksınız!!
Kayıtdışı dönemi bitti, Kayıtlı Kaçakçılık Trendi Artıyor
TK verilerine göre ülkemize geçen yıl 7 milyon cep telefonu cihazı girmiş. Bunun 2 milyon adedi kaçak. Kaçak derken bunu da 2 sınıfa ayırmak mümkün. Birinci grup, tamamen kaçak olarak getirilenler, ikinci grup ise düşük fatura ile gösterilip, düşük KDV ve ÖTV ödenenler.
İşte bu haberimizin konusu da düşük KDV ve ÖTV ödemek için asıl değerinin ortalama % 10’u gibi değerlerle fatura edilen cihazlar ve bu durumun yarattıkları.
Eskiden de var olan bir kaçakçılık türü olmakla birlikte, IMEI numaralarının kontrol altına alınması ile birlikte boyutlarının büyümeye başladığı bildirilen süreç şu şekilde işliyor;
Örnek olarak 100 Euro’luk bir telefon cihazı alalım. Bu cihaza genellikle 10 Euro’luk bir proforma fatura temin ediliyor. Gümrük bu rakam üzerinden ÖTV ve KDV alıyor.
100 Euro’luk cihazın ithalatçısına maliyeti ÖTV+KDV ile birlikte 141,6 Euro olurken, 10 Euro’luk proforma fatura alındığında maliyet 104.16 Euro’ye düşüyor. Yani 37.4 Euro’luk bir fark meydana geliyor.
Bu fark oluşunca ne oluyor derseniz?
- Devlet 37.4 Euro’luk vergiden mahrum kalıyor.
- Dürüst cep telefonu bayileri yani kaptıkaçtı ithalatçıdan mal almak istemeyenler haksız rekabete maruz kalıyor.
Bu olay aslında otomotiv ve tekstil sektörlerinde de görülen bir kaçakçılık türü. Yani sadece telekom alanında değil. Ama örbneğin Türkiye’de otomotiv alanında bu tür kaçakçılığın kontrol altına alındı.
Bu tür kaçakçılığın boyutu nedir?
Bu tür kaçakçılığın vergi boyutu nedir diye merak edenler için kabaca bir hesap yapalım;
Bize ulaşan bilgiyle, ilgili kurumlardan yaptığımız araştırma sonucunda aralık 2005 ayında 5 ayrı firmaya ait proforma faturalarla, bu şekilde değerinin altında giren 200.000 kadar cihaz görülüyor (daha fazlası da olabilir. Bizim bulabildiklerimiz bunlar).
Bu cihazların modellere göre bakıldığında ortalama gerçek değeri 250 Euro olarak öngörülüyor. Oysa proforma faturadaki yer alan değer gerçek değerin, ortalama % 10’u gibi bir rakam.
Ortalama fiyattan hareket ederek, % 41.6 (ÖTV+KDV toplamı) üzerinden hesaplarsak 250 Euro’luk cihazın maliyeti 354 Euro olması gerekirken, 260,4 Euro oluyor. Yani 93,6 Euro fark oluşuyor.
Bu durumda, 200.000 adet ve 50 milyon Euro’lık cihazda devletin sadece aralık 2005’deki vergi kaybı 19 milyon Euro. Bunu 12 ay üzerinden hesaplarsak ortalama 200-250 milyon Euro anlamına gelir.
Üstelik aralık 2005 sonrası, IMEI numaralarının kayıt altına alınmaya başlanmasıyla birlikte bu olayın katlarak artacağı öngörüsünde bulunanlar var. En azından ülkemize yeni girmeye başlayan (şu anda 300.000 adet olduğu tahmin ediliyor) 3G cihazların ortalamasının 500 Euro civarı olduğu düşünülürse, devletin kaybının milyar $’lara erişebileceğini tahmin etmek zor olmasa gerek.
Tabi olayın bir de haksız rekabet tarafı var. Bu tür ithalatçıların genellikle, ilgisiz kişilere kurdurdukları 3-4 aylık şirketler aracılığı ile işlem yaptırıp, sonra yeni bir 3-4 aylık şirket açtırdıkları, böylece de hem kaçakçılık, hem de cihazların teknik bakım sorumluluklarından kurtuldukları biliniyor.
Doğal olarak kurumsal hale gelmiş ya da dürüst iş yapmak isteyen cep telefonu bayileri bu tür ithalatçılardan alım yapmak istemiyor. Çünkü bir yandan da cihazların güvenilirliği sorunu var. Normalde 7 yıl süre ile yedek parça bulundurmak zorunda olan ithalatçı kavramı, 3-4 aylığına ve 1-2 ithalat volesi vurmaya yönelik kurulan şirketler, ortadan yokolduğu zaman, ilgili bayilerin teknik servis açısından yaşadığı sorunlar oluyor.
Ancak bu durumda, aradaki fiyat farkı nedeniyle ya rekabette kaybediyorlar, ya da müşterileri tarafından “pahalı satıyor” şüphesi altında kalıyorlar.
Üretici firmalar açısından, belki daha ucuz fiyat anlamına geldiği ve pazardaki rekabete pozitif etkide bulunduğu için bu konunun görmezden gelindiği düşüncesi de mevcut.
Peki TK buna ne diyor
Aldığımız bilgiye göre, TK bu konuya karışmıyor. Daha doğrusu, TK bu konuya “faturası kesilmiş” mal olduğu için daha fazla ilgi göstermek zorunda olmadığını düşünüyor. Ötesine karışmıyor. Ama 2 nedenle karışması gerektiğini düşünüyoruz.
- Haksız rekabet; Aslında bu konu doğrudan Rekabet Kurumu’nun konusu denilebilir. Ama TK son Elektronik Haberleşme Yasası komisyon tartışmalarında, telekom alanındaki rekabetin kendilerini ilgilendirdiğini bildirmişti. Şimdi biz de merak ediyoruz. Bu konuyla kim ilgilenecek acaba?
Burdan çıkan sonuç şöyle; TK acaba telekom sektöründeki rekabetle ilgileniyoruz demekle sadece ses taşınmasındaki konuşma ücretlerini mi kastediyor?
TK üreticiden-tüketiciye olan zincirde tüm işletmecilerin çalışma standartlarını, yasaya uygunluklarını belirliyor, düzenliyor ve denetliyor. Peki bu konu bu faaliyetlerin hangi noktada dışında kalır?
- Telekom alanında bir sıkıntılı durum olduğuna, konuyu kim düzenler?
Telekomünikasyon Kurumu, çalıntı cihazlar konusunda 2005 yılında tebrik ettiğimiz bir işleme imza attı. 71 milyon YTL gelir de topladı. Ama iş bitti mi? Devamı ?
Bize göre, TK’ya asıl bundan sonra iş düşüyor. Türkiye’nin senelik cep telefonu saktörü 2,5 milyar Euro. Bunun % 41,6 sı yani kabaca 750 milyon Euro’su vergi geliri. Ama öte yanda kaçan ve yükselme trendi içindeki bir 250 milyon Euro daha var.
Üstelik bu sefer IMEI numarası ile sonradan tespit şansı da yok. Bunu en başta tespit etmek lazım. Nasıl mı?
TK bünyesinde ya da gümrüklerde bir veri bankası kurularak, cihazların Türkiye temsilcilerinden düzenli bilgi zorunluluğu konulması yoluyla, cihazların model bazında referans fiyatları takip edilebilir. Bu durumda, gümrükteki memur da gelen cihazın fiyatını belli marjlar kabul ederek, bu veri bankasından kontrol etme şansına sahip olur.
* Hazine arsası olan dere yatağına yaptığı kaçak evi su basan kişiye mikrofon uzatıp “nerde bu devlet, bana yardım etsin” demesini sağlayan, “peki ama sizin eviniz kaçak değil mi? neden buraya ev yaptınız? Devlet kaçak olmayan yapılardan aldığı vergi ile mi sizin kaçak evinizin sorununa çözüm bulsun?” diye sormayan medyadan bahsediyoruz.
Kaynak : 