Bu hafta Avrupa Komisyonu çocuklar için daha iyi bir İnternet nasıl oluşturulabilir konusunda Avrupa’daki ilgili paydaşlar ile görüşecek. Avrupa Çevrimiçi Çocuklar projesi araştırmacıları tarafından hazırlanan “Ulusal Görüşler (Perspectives) isimli yeni raporda uluslararası farklılıklara dikkat çekilmekte ve Türkiye için de özel tavsiyeler sunuluyor. Türkiye için verilen önde gelen tavsiyeler ebeveynlerin ve özellikle annelerin İnternet kullanıcısı yapılıp, riskler konusunda bilgilendirilmesi/bilinçlendirilmesi ve çocukların İnternet risklerinden kendilerini nasıl koruyabilecekleri ile ilgili bilgilendirme çalışmalarının artırılması şeklinde veriliyor.
Rapora göre, Türkiye Avrupa’daki diğer ülkeler arasında “Düşük kullanım, Biraz risk” grubunda bulunuyor. Türkiye’de çocukların büyük çoğunluğu internet kullanırken, %36’sı günde 1 saatten fazla internet kullanmakta, %52’si internet’e evden bağlanırken, bir o kadarı da İnternet kafelerden İnternet’e erişim sağlamakta.
Yine Raporda göre, Türkiye’deki çocuklar İnternet kullanım becerileri konusunda Avrupa’nın en gerisinde geliyor. Aileler yine İnternet kullanımı açısından Avrupa’nın en gerisinde.
Özellikle kadınların kullanım oranı %24 olup, Avrupa’daki kadınların kullanım oranının %82 olduğu düşünüldüğünde büyük bir farklılık olduğu göze çarpıyor.
Türkiye’deki çocukların İnternet üzerinden risk durumlarıyla karşılaşma oranı düşük olsa da bu onların İnterneti az kullanıyor olmalarından kaynaklanıyor. Bulgulara göre Türkiye’deki aileler, Avrupa’dakilere göre çocuklarına İnternet’te yaşadıkları sorunlarla ilgili çok daha az seviyede yardım edebiliyor. Ayrıca, ev dışında İnternet kullanımının yüksek olması da bu desteği zorlaştırıyor.
Bu sonuçlar ışığında araştırmacılar şu tavsiyelerde bulunuyorlar;
- Çocuklar İnternet riskleri konusunda pek çok kanal üzerinden bilinçlendirilmeli
- Çocukların bilinçli İnternet kullanımı için ev, okul ve ev dışı ortamlarda destek ve eğitim alabilecekleri bir sistem olmalı
- Ailelere teknik bilgi vermek kısa vadede zor olsa da, en azından internet’teki risklerin farkına varmalarını sağlayıcı destek yapıları oluşturulmalı,
- Fatih projesinde dağıtılan tabletlere güvenli internet kullanımına yönelik içerikler ve etkileşimli programlar eklenmeli,
- Türkiye Avrupa’daki farkındalık oluşturma kurumlarına katılarak, farkındalık merkezleri kurmalı ve ihtiyaç duyulan alanlarda bilinçlendirici eğitim ve seminer gibi programlar yürütülmeli,
- Bireylerin İnternet üzerinde yaşadıkları sorunlarla başa çıkabilmeleri için destek kanalları kurulmalıdır.
Yasaklama değil, bilinçlendirme gerekiyor
EU Kids Online projesi tarafından yayınlanan rapora göre, sosyal ağ üyeliği 13 yaş sınırı gerektirirken, Türkiye’deki 13 yaş altı çocukların yarısından fazlası Facebook kullanıyor.
Ayrıca, çocuklar Avrupa ortalamasından daha fazla şekilde özel bilgilerini (cep telefonu, ev adresi) herkesle paylaşmakta, İnternet kullanım becerileri açısından Avrupanın en düşük seviyesinde iken %85’e yakını bilgisayar konusunda çok şey bildiklerini iddia etmekte, annelerin %75’inden fazlası internet kullanmadıkları halde çocuklarına yeterince yardımcı olabildiklerini düşünüyor.
Burada hem çocuk hem de ailenin İnternet kullanımı konusunda kendilerine sahip oldukları bilgilerin ötesinde güvendikleri görülüyor. Bu aşamada sadece güvenli olmayan İnternet sitelerinin yasaklanması yöntemi gelebilecek bir çok internet riskinin önüne geçmekten uzak. Bu nedenle hem çocuk hem de aile için bilinçlendirme çalışmalarının yapılması daha büyük bir önem arz ediyor.
EU Kids Online projesi Türkiye koordinatörü, Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nden (ODTÜ) Prof.Dr. Kürşat Çağıltay konu ile ilgili yaptığı açıklamada şunları belirtti:
Günümüzde, İnternet ile sosyalleşmenin ve iletişimin doğası değişmektedir. Sokakta çocuklarımızın karşı karşıya olduğu riskler de tamamen ortadan kaldırılamıyor ama o risklerle nasıl başa çıkacağını öğrenen çocuklar güvenle dışarıda gezebiliyor. Avrupa ülkelerinde çocukların daha bilinçli ve etkin İnternet kullanımı için neler yapılabileceği konusunda yoğun çalışmalar yapılmaktadır. Türkiye’de ise bu yöndeki çalışmalar devlet eli ile İnternet sitelerine ulaşımın kısıtlanması ya da içeriği nasıl oluşturulduğu bilinmeyen Güvenli İnternet paketi yaklaşımının ötesine maalesef geçememektedir.
Türkiye: Düşük Kullanım / Biraz Risk
Raporda genel olarak yüksek kullanımı olan çocukların daha fazla riskle karşılaştığı sonucu çıkıyor. İnternet riskleri ile karşılaşma oranlarının kullanımlarına olan oranına göre Türkiye’deki çocuklar düşük kullanım/biraz risk kategorisinde yer alıyor.
Rapora göre bu durum, Türkiye’deki çocukların kullanım oranına göre daha fazla riskle karşılaştıklarını ve yine çocukların İnternet kullanım bilgi ve becerilerinin az olması nedeniyle İnternet üzerinde riskler doğuracak davranışlar sergilediklerini gösteriyor.
Raporda İnternet’e dair pek çok risk unsuru belirtiliyor. Bunlar, hem çocukların teknik olarak İnternet kullanım becerilerinden kaynaklanan hem de İnternet’teki sosyal çevrenin davranışlarından kaynaklanan (siber zorbalık, yabancılarla arkadaşlık etme, özel bilgilerini paylaşma gibi) riskleri. Bu nedenle İnternet üzerinde yaşanabilecek sorunlara yönelik olarak pek çok açıdan çözüm geliştirilmesi gerekiyor.
Projenin Avrupa genel koordinatörü, Londra Ekonomi Okulundan Dr Leslie Haddon raporun geneli hakkında yaptığı açıklamada 33 Avrupa ülkesinden çocukların İnternet kullanımı deneyimleri ile ilgili elde edilen bulguların karşılaştırılmalı olarak sunulduğunu ve ülkeler arasında gözlenen farklılıkların, çocukların İnternet’teki güvenlikleri konusunda herkes için çalışan hap bir çözümün olmadığını gösterdiğini beelirtti.
Türkiye için de benzer durumun geçerli olduğu düşünülüyor. Sadece teknik anlamda kısıtlamalar kişileri korumaktan çok, yararlı bilgi erişimini de engeller. Fatih projesi gibi büyük bir İnternet ağ yapısının kurulduğu bu günlerde, politika geliştiricilerin okul İnternet ağlarında kısıtlama yapmak yerine, çocukların İnternet’i nasıl daha güvenli ve kendilerine daha faydalı şekilde kullanabilecekleri konusunda çalışma yapmaları öneriliyor.
Eski tavsiyeler güncelliğini yitirmekte
İnternet güveliği ile ilgili çalışmaların ilk aşamalarında ailelere bilgisayarı çocuğun odasında değil oturma odasında bulundurmaları tavsiye ediliyordu ancak şimdilerde bir çok çocuğun mobil cihazlarla İnternet’e erişebilmesinden dolayı, (çalışmanın yapıldığı 2010 yılında çocukların %14’ü mobil cihazlarla İnternete bağlandıklarını ifade etmişlerdir) önerilen tavsiyelerin de güncellenmesi gerektiği anlaşılmıştır.
Rapordan Türkiye ile ilgili diğer bulgular
- Çocukların %85’i Facebook kullanmaktadır
- Çocukların %42’si Facebook hesabını herkese görünür şekilde ayarlamaktadır
- Çocukların %9.6’sı İnternet üzerinden üzücü bir durumla karşılaştıklarını ifade etmiştir, bununla birlikte ailelerin %4.5’I çocuklarının bu tür durumla karşılaştığını ifade etmiştir. Burada ailelerin farkındalığının düşük olduğu görülmektedir
- Çocukların %15’i zararlı bilgiler içeren web sitelerini ziyaret ettiklerini belirtmiştir
- Türkiye’de babaların internet kullanımı %49 oranındayken annelerin kullanım oranı %24’tür
Ulusal Görüşler Raporu
Ulusal Görüşler (Perspectives) raporu Avrupa Çevrimiçi Çocuklar projesine katılan ülkelerdeki çocukların çeşitli göstergelere ilişkin deneyimlerini gösteren karşılaştırmalı bir rapor. Bu rapor, 25 Avrupa ülkesindeki 25.000 çocuk ve ebeveyn ile yapılan görüşmelere dayaıyor.
Ulusal Görüşler raporunun tamamı için, Avrupa Çevrimiçi Çocuklar projesinin Türkiye sayfasına bakınız. (eukidsonline.metu.edu.tr
Avrupa Çevrimiçi Çocuklar projesi, Avrupalı çocukların ve ebeveynlerin, riskli ve güvenli internet kullanımı ve yeni çevrimiçi teknolojileriyle ilgili deneyimlerine ve uygulamalarına ilişkin bilgiyi arttırmak ve dolayısıyla da çocuklar için güvenli bir çevrimiçi ortamın tanıtımıyla ilgili bilgilendirme yapmayı amaçlıyor. Bu proje, Avrupa Konseyi Güvenli İnternet Programı tarafından finanse ediliyor. (SI-2010-TN-4201001).
Avrupa Çevrimiçi Çocuklar projesi anketi, 25.000 9-16 yaş arası internet kullanıcısı çocuk ve ebeveyne, katmalı (tabakalı) örnekleme ve hassas içerikli sorular için kendi kendine doldurma metodu kullanılarak, yüz yüze ve evde uygulanmış.
Bu araştırmada yer alan ülkeler: Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Kıbrıs, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, Macaristan, İrlanda, İtalya, Litvanya, Hollanda, Norveç, Polonya, Romanya, Slovenya, İspanya, İsveç, Türkiye ve Büyük Britanya’dır. Ayrıca, bu projede, Hırvatistan, İzlanda, Letonya, Lüksemburg, Malta, Rusya, Slovakya ve İsviçre’den de araştırma grupları yer almaktadır.
EU Kids Online Projesinin Türkiye’deki araştırmacıları:
Prof. Dr. Kürşat ÇAĞILTAY, ODTÜ,
Yrd. Doç. Dr. Engin KURŞUN, Atatürk Üniversitesi,
Yrd. Doç. Dr. Türkan KARAKUŞ, Atatürk Üniversitesi,
Araş. Gör. Seçil TISOĞLU, ODTÜ,
Kaynak : 