Geçen hafta “Matematik Bilmeyen Ne Bilir” isimli makaleyi okuyanlara, matematiğin yeni bir yararını gösterelim [1].
ARGO (AutoRegression with GOogle search queries) isimli matematiksel bir modelleme aracı kullanılarak, Google arama sonuçlarını üzerinden az gelişmiş ülkelerdeki salgın hastalıklar (mesela kızıl humması) gerçek zamanlı olarak izlenebiliyor ve bu cevap süresini de azaltıyor.
Araştırmayı açıklayan bilim adamları daha önce aynı methodolojiyi ABD’de “grip” takibi yapmak için kullanmışlar. “Google Flu Trends” o dönem pek etkili sonuçlar vermemişti. Harvard Üniversitesinden bir grup, matematiksel modellemeyi geliştirerek, Brezilya, Meksika, Singapur, Tayland ve Tayvan’da “kızıl humması hastalığı” ile ilgili durumu incelediler [2].
Her yıl yaklaşık 390 milyon kişiye bulaşan sivrisinek yoluyla taşınan bir virüs olan Kızıl humması, verimsiz iletişim nedeniyle geleneksel hastanelere dayalı raporlamayla izlemek genellikle zor ve bu nedenle salgın yayılıyor. Ancak araştırmada, kızıl humması aramaları üzerinden gidildiğinde, salgın daha çabuk yakanabiliyor.
Araştırmacılar proje boyunca, Google’ın “Eğilimler (Trends)” aracını kullanarak her ülkedeki kullanıcılar tarafından yapılan “kızıl humması hastalığı” ile ilişkin ilk arama sorgularını izledi. İlaveten hükümetlerin sağlık kurumlarından geçmiş kızıl hastalığı verileri toplandı ve her iki veri setini ARGO’ya girdiler.
ARGO, kızıl humması hastalığı daha fazla insana bulaştığında, daha fazla kızıl humması ile ilgili arama gerçekleştiği varsayımını kullanarak, her ülke için kızıl humması başlangıcını gerçek zamanlı tahminlerine yakın hesapladı. Bilim adamları daha sonra ARGO’nun tahminlerini diğer beş yöntemle karşılaştırdılar. ARGO’nun Meksika, Brezilya, Tayland ve Singapur için başka herhangi bir yöntemden daha doğru tahmin yaptığını gördüler. Sadece Tayvan için ise tahminler tutmamış durumda.
Bulgular, etkin bir sağlık sisteminden yoksun ülkelerde, Google aramaların sivrisinek kaynaklı hastalıkların doğru ve zamanında izlenmesi için bir kaynak olarak kullanılabileceğini gösteriyor.
Araştırmanın geliştirilmesi hedefleniyor. Yani aynı methodun çevresel verilerle birlikte (sıcaklık gibi) hastalıkların daha hassas ölçeklerde incelenmesi mümkün mü diye bakacaklar. Araştırmacılar bu şekilde, sağlık sistemi güçlü olmayan hükümetleri ve hastaneleri uyarabileceklerini ve oralara seyahat edecek insanları da koruyabilecekleri düşüncesinde.
[1] Matematik Ne İşe Yarar? Büyük Matematikçi Maryam Mirzakhani’nin Arkasından….
[2] Replication Data for: Advances in using Internet searches to track dengue
Kaynak : 