California Teknik Üniversitesi İşletme, Ekonomi ve Yönetim Bölümü öğretim üyelerinden R. Preston McAfee’nin yaptığı bir araştırmada, bilgisayar alımı için açılan kamu ihalelerinde marka adlarının belirtilmesi, ihalelerin 563 milyon dolar yükseğe mal olması sonucunu beraberinde getirdi. Kamu İhalelerinin İyileştirilmesi: Satıcı Belirtilmeyen Şartnamelerin Yararı başlığıyla yürütülen çalışma, AMD tarafından istenmişti.
Rapora göre, 2004 yılında açılan kamu ihalelerinin %69’unun şartnamelerinde belirli bir mikroişlemci markası belirtilmiş, ya da ihale teklifine girecek ürünlerin, belirli bir mikroişlemci marka ve modeline denk olması istenmiştir.
Amerikan federal yasaları, birçok koşulda marka adı kullanımını yasaklamaktadır. “Marka adı veya eşdeğeri” biçiminde şartnamelerin oluşturulması da, o marka adını taşımayan ürünlere karşı önyargı oluşturmakta, satın alma kararlarının nesnel performans ölçümlerinden çok marka adının tanınması ve algılanmasına bağlı olmasına yol açmaktadır.
“Rekabeti kısıtlayan şartname ifadeleri, verimlilik açısından hiçbir yarar sağlamazken, ihaleye katılan ürünlerin başarı açısından değerlendirilmesini de engellemektedir,” diyen Profesör McAfee, sözlerini şöyle sürdürdü: “Bu çalışma, marka belirtilmesinin rekabeti nasıl kısıtladığını, bilgisayar donanımı fiyatlarını nasıl yükselttiğini, seçenekleri nasıl kısıtladığını ve maliyeti nasıl artırdığını gösteriyor. Çalışmada elde edilen bulgular, kamu ihalesi yetkililerinin dikkatini bu konuya çekmelidir.”
AMD’nin uluslararası politika ve ilişkilerden sorumlu başkan yardımcısı ve hukuk danışmanı Sue Snyder, konuyla ilgili şöyle konuştu: “Rekabetçiliği engelleyen kamu ihaleleri, bütçenin her alanında kemer sıkma politikası güdülürken yurttaşların sırtındaki vergi yükünü artırmaktadır. Kamu ihalelerine katılan şirketlerin arasındaki rekabetin artması, ödenen paraya karşılık en iyi ürünün satın alınması ve ürün seçeneklerinin artırılması adına, tüm ihalelerin belirli bir satıcıyı işaret etmeksizin yapılması gerekmektedir.”
Çalışmada elde edilen bazı bulgular şöyle:
- Amerikan Hava Kuvvetleri, 2005 yılına kadar sadece Intel mikroişlemcileri satın almakta ve bunu tüm ihale şartnamelerinde belirtmekteydi. Farklı üreticilerin mikroişlemcilerini kullanan bilgisayar sistemlerinin rekabete girmesi adına bu duruma son veren Hava Kuvvetleri’nin, rekabetin artması nedeniyle yılda 2,2 milyon dolara yakın tasarruf edebileceği düşünülmektedir.
- Satıcı belirtilen ihale şartnameleri, alternatif sağlayıcıların ihaleye katılmasını engelleyerek yapay bir kısıtlama doğurmaktadır. Rekabetçiliğe ket vuran bu yaklaşım, fiyatları artırmakta, ürün sayısını, çeşitliliğini ve kalitesini düşürmektedir.
- Şartnamelerde marka adının belirtilmesinin hiçbir gerekçesi olamaz. Bazı ürünlerde tanımlanacak özelliklerin çok ve karmaşık olmasından ötürü, ürün yapısı ve teknik özellikler tek tek aktarılmaktansa bir marka adının kullanımına başvurulabiliyor. Mikroişlemciler söz konusu olduğunda, aranan ürünün özelliğinin belirtilmesi için bazı bağımsız performans ölçümleri yeterli olmaktadır.
Dünyanın birçok ülkesinin hükümetleri, BT alanında kapalı ihalenin getirdiği sakıncaları görmüş, ABD, Almanya, Arjantin, Avusturya, Belçika, Finlandiya, Fransa, İngiltere, İrlanda, İsveç, İtalya, Japonya ve Kanada hükümetleri, şartname özelliklerinin tarafsız olması ve marka adı belirtilmemesi için düzenlemeler getirmiştir. Avrupa Komisyonu’nun 2004 yılında yürüttüğü bir çalışma, yeni ihale yönetmeliği sayesinde fiyatların ortalama %30 aşağı çekildiğini gösteriyor.
Kaynak : 