CHP Uşak Milletvekili, AB Uyum Komisyonu Üyesi ve Türkiye – AB Karma Parlamento Komisyonu Üyesi Prof.Dr.Osman Coşkunoğlu, “derin üzüntü ve saygılarımla” ibaresiyle imzaladığı bir açıklama göndererek Türk Telekom özelleştirme ve % 15 halka arzına ilişkin eleştirilerini sıraladı. TBMM’ye Başbakan Tayyip Erdoğan’ın cevaplaması talebiyle bir soru önergesi verdiğini belirten Coşkunoğlu’nun açıklaması şu şekilde;
- Çağımızın en önemli teknolojisine sahip Türk Telekom’un, AKP hükümeti koruması altındaki rantını yabancıların ve ülkemizdeki kimilerinin paylaştığı sıradan bir emlak gibi değerlendirilme süreci devam ediyor. Bu konudaki soru önergemi ekte bilgi ve ilginize sunuyorum. Ayrıntıları çok uzun olan ve ileride Yüce Divan konusu olacağına inandığım TT serüveninin çok kısa tarihçesini, vurucu olduğuna inandığım anahatlarıyla aşağıda özetliyorum (biraz daha ayrıntılı bilgiyi ekte “TT Serüveni” dosyasında sunuyorum):
- Kasım 2005’de TT, bu sektörde herhangi bir birikim, deneyim ve iddiası olmayan Oger Telecom’a 6.6 milyar dolara satıldı. İki ay sonra da Kurumlar Vergisi %30’dan ‘ye indirildi. Bu indirim 2 ay önce yapılsaydı, TT’nin değeri 2 milyar dolar civarında artmış olacaktı. Oger Telecom sahibi Hariri ailesi ile bu 2 milyar doları kimlerin paylaştığı sorum yanıtsız kaldı.
- 2006 sonunda, yasa gereği Telekom Kurumu’nun (TK) onaylaması gerekirken, böyle bir onaylama olmadan TT yeni ve zamlı tarifelerini açıkladı. TK da açıklamanın arkasından zamlı tarifelere aynen onay verdi. Bu tarifelerle rekabet ettiği hizmetlerde fiyat düşüren TT, tekel konumunda olduğu fiyatları artırıyordu. Böylece, hem rekabeti öldürüyor, hem de bunun faturasını halkımıza ödetiyordu. Buna hangi gerekçeyle izin verildiği sorum da yanıtsız kaldı.
- Yasa gereği, serbestleşme 1 Ocak 2004 tarihinde başlamış olması gerekirken, hala internet altyapısında, kablo TV ve şehiriçi sabit hatlarda TT fiilen tekel konumundadır. Daha da ilginci, kamu kuruluşları rekabet olan hizmetlerde (örneğin, şehirlerarası ve milletlerarası) ihaleye çıkması gerekirken, bu hizmetleri hala TT’den almaya devam etmektedir. Bu konudaki sorularım da yanıtsız kalmıştır.
BURADA BİR İRONİYE ÖZELLİKLE DİKKAT ÇEKMEK İSTERİM: TT TEKELİNE KARŞI, SERBESTLEŞMEYİ, YANİ DİĞER OPERATÖRLERİN HİZMET VERMESİNİ, DOLAYISIYLA REKABETİ SAVUNAN BEN – YANİ BİR SOSYAL DEMOKRAT MİLLETVEKİLİ OLUYOR! AÇIKÇA GÖRÜLÜYOR Kİ, “ÖZELLEŞTİRME” ADI ALTINDA AKP TELEKOM SEKTÖRÜNDE REKABET YARATMAK İLE DEĞİL, HÜKÜMET KORUMASI ALTINDA VE YABANCILAR ELİNDE BİR TT’NİN AŞIRI RANT ELDE ETMESİ İLE İLGİLENİYOR. BU RANTI PAYLAŞTIKLARINI KANITLAYAMAM, AMA AKSİNİ DÜŞÜNMEK DE ÇOK ANLAMSIZ GELİYOR BANA.
- Oger Telecom, TT’nin %55’ini satın alırken yaptığı sözleşmede yatırımlar ve personel ile ilgili taahhütlerini yerine getirmedi. Çağımızın en önemli ve hızlı değişen bu teknolojide, telekom sektöründe ülkemiz giderek geri kalmaktadır. Ama, AKP hükümetinin koruması altında fiili tekel konumunu sürdüren TT’nin karlılığı ve değeri hızla artmaktadır. Buna rağmen, hisseleri çok ucuza “halka” arz edilmiştir. Ekteki soru önergem bunun ile ilgilidir.
Derin üzüntü ve saygılarımla,
Prof.Dr.Osman Coşkunoğlu’nun TBMM’ye verdiği soru önergesi ise şu şekilde;
- Türk Telekom’un (TT) devlet elinde kalan %45 hissenin üçte biri; yani, TT’nin %15’i 25 Nisan 2008’de SPK onayı aldıktan sonra piyasaya çıkarılmış, daha sonra da talep toplama süreci başlatılmıştır. Süreç, 15 Mayıs 2008 günü TT hisselerinin İMKB’de işlem görmeye başlaması ile sona ermiştir. Bu süreç ile ilgili, kamu yararının yakından ilgilendiren şu gerçekler öne çıkmaktadır:
- Piyasaya çıkan hisselerin yaklaşık %40’ı yurtiçinde halka, %60’ı ise yurtdışında yatırım fonlarına – yani kurumsal yatırımcılara sunulmuştur.
- Piyasada 4.60 YTL hisse fiyatına yapılan arza göre, TT’nin değerinin 12.9 milyar dolar olduğu varsayıldı. Bu değerin çok düşük olduğunun en az iki göstergesi vardır:
- Zaman üzerinde bir karşılaştırma: 2005 yılında TT’nin %55’inin 6.6 milyar dolara satıldığına göre o zaman TT’nin değeri 11.9 milyar dolardı. Bu rakamlara göre, 2005 yılında TT hisselerinin fiyat-kazanç oranı 9’du. Şimdi belirlenen halka arz fiyatı ile, şimdi fiyat – kazanç oranı 6.6’ya düşmüştür. Her ne kadar, 2005 blok satışı stratejik bir işlem olduğu için şimdiki halka arzın daha düşük fiyata sunulması beklense de, fiyat-kazanç oranına bakarak hisse fiyatının %50 daha ucuza sunulduğu görülüyor. Üstelik, 2005 – 2007 arasında TT’nin geliri %42 artmıştır, Avea’da sahibi olduğu hisse miktarı %81’e tırmanmıştır ve sabit hat ses iletişiminin %98’ini kontrol eden fiili bir tekel konumunu korumuştur.
- Mekan üzerinde bir karşılaştırma: Yükselen Pazarlar denilen ülkelerin Telekom firmalarının ortalama fiyat-kazanç oranı 12’nin üstündedir. Gelişmiş Pazarlar denilen ülkelerin fiyat-kazanç oranı ise 13’e yakındır. Çok daha rekabetçi bir piyasada bulunan Türkcell’in fiyat-kazanç oranı 11’dir.
- Hem ulusal güvenlik hem de ulusal teknolojimiz açısından değerlendirecek olursanız, sizce Türk Telekom sıradan bir emlaktan farklı bir gayri menkul müdür? Öyleyse, o zaman gerek 2005’de yapılan blok satışta gerekse geçtiğimiz günlerde yapılan halka arzda sıradan emlak satmaktan daha farklı olarak ne yapılmıştır?
- Türk Telekom’un hisselerinin çok ucuza piyasaya sunulduğu gerçeğini, inkar etmek mümkün mü? Tüm teknik göstergelere göre, hisselerin en az %50 ucuza sunulmasının açıklaması yukarıdaki üç iddiadan farklı olarak ne olabilir?
- Mayıs 2008’de gerçekleştirilen halka arz ile ilgili olarak danışman firmalarca ve/veya aracı kurumlarca belirlenen Şirket (Türk Telekom) değeri nedir? Belirlenen halka arz fiyatı ile aracı kurumlarca tesbit edilen değer arasında fark var mıdır? Var ise bu fark ne kadardır? Bu farka rağmen, hangi gerekçe ile ilan edilen halka arz fiyatı kabul edilmiştir?
- Yurt dışında yerleşik yabancılara yapılan satış önceden belirlenen alıcılara mı yapılmıştır? Belirli alıcılara satış yapılmış ise alıcılar nasıl ve hangi yöntemle belirlenmiştir? Kesinleşen verilere göre Türk Telekom hisselerinin satışının yapıldığı yabancı alıcılar (şahıs/şirket) kimlerdir? Bu bilgi kamu oyu ile neden paylaşılmıyor?
- Halka arz sonrası, Türk Telekom yönetiminde bir değişiklik olacak mıdır?
- Zaman içerisinde, Türk Telekom’un kimin veya kimlerin kontrolünde olacağı ülkemiz açısından önemli midir? Önemliyse,
- Oger Telekom’un %35 hissesinin geçtiğimiz aylarda Saudi Telecom’a satışı,
- Geçtiğimiz günlerde yabancı kurumsal yatırımcılara yapılan hisse satışları, ve
- İleride olabilecek hisse el değiştirmeleri
Her ne kadar, İMKB’de ilk günlerde TT hisse fiyatları birden tırmanışa geçmediyse de, bunun da teknik nedenleri bilinmektedir. Ayrıca, fiyatların bir yıl içerisinde gerçek değerini bulacağı da bilinmektedir.
Yukarıdaki gerçekler ışığında, TT hisselerinin bu kadar ucuz bir fiyatla piyasaya sunulmasını açıklayabilecek üç iddia ortaya çıkmaktadır:
Birincisi, TT hisselerinin “batan geminin malları” gibi piyasaya sunulduğudur. Finans dünyasının en büyük ve en güvenilir haber ve hizmet firması olan Bloomberg, 14 Mayıs 2008 tarihinde, cari açığı kapatmak için çaresiz duruma düşmüş Türkiye’nin TT’yi çok ucuza satmakta olduğunu ve bunun yatırımcılar için önemli bir fırsat olduğunu yazmıştır. (Bkz: www.bloomberg.com)
İkincisi, TT hisselerini ucuza sunarak, alıcılardan komisyon şeklinde nemalananların olduğudur.
Üçüncüsü ise, yukarıdaki iki iddianın ikisinin de doğru olabileceğidir; yani, bir yandan dış kaynak edinme telaşıyla TT hisselerini ucuza satarken, bir yandan da TT hisselerini ucuza alanlardan nemalanmak.
Tüm bu gerçekler ve iddialar ışığında, aşağıdaki sorularımın yanıtlanmasını istiyorum;
sonucunda Türk Telekom’u kimin veya kimlerin kontrol ettiği nasıl belirlenecek? Bu bilgi kamu oyu ile paylaşılacak mı? Nasıl?
Türk Telekom’un % 15 hissesi nisan sonunda Özelleştirme İdaresi tarafından % 40’ı yurtiçinde halka arz ve % 60’ı yurtdışında yatırım portföylerine satış yöntemiyle piyasaya sunulmuştu. Özellikle fiyat nedeniyle çok tartışılan bu halka arz konusundaki diğer yazıları Türk Telekom % 15’inin Halka Arzı dosyasında bulabilirsiniz.
Kaynak : 