Telekomünikasyon hizmetleri, ses tekelinin tamamen kalkacağı 31-12-2003 tarihden itibaren serbestleşmeye geçmeyi bekliyor. Ama nasıl?
Serbestleştirmenin asıl amacı, diğer herhangi bir mal ve hizmette olduğu gibi, Telelekomünikasyon hizmetlerinin de belli kuralllarla müteşebbisler tarafından serbestce ticaretinin yapılabilmesi, ülkenin dünya standartlarında bir teknolojiye sahip olması ve hizmetlerin rekabet içinde daha ekonomik ve kaliteli sunulabilmesidir.
Bir çelişki !
406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu ile 2813 sayılı Telsiz Kanununa dayanılarak hazırlanan ve telekomünikasyon hizmeti yürütmek veya altyapısı kurmak ve işletmek isteyen sermaye şirketlerinin yetkilendirilmesine ilişikin usul ve esasları düzenleyen Yetkilendirme Yönetmeliği Taslağı, bu amaçla hazırlanmış bir uygulama metnidir. Ancak eleştirilecek önemli hususları içermektedir. Bu yönetmelikte zikredilen, hizmetin devamlılığının durdurulması konusunda Kurumdan izin alınması maddesi çok garip bir ticaret anlayışıdır. Bu işi yapan ticari bir şirkettir istediği bölgede yapar veya yapmaz. Bunu TK’nın belirlemesi garip olacaktır ve doğmamış çocuğu öldürmek anlamına gelecektir.
Yetki alan şirketlerin hisselerinin satılması, görev sözleşmelerinden doğan hak ve yükümlülüklerin üçüncü kişilere devredilmesi ile ilgili TK’nın hakimliği de bu manada çok gariptir ve Avrupadaki uygulamalarla çelişmektedir.
Telekomünikasyon alanı bir enerji sektörü değildir. Stratejik de değildir. Getirilmesi düşünülen yasaklar genel ticaret anlayışı ile çelişmektedir. Bunlar 4502 sayılı yasaya da ters düşmektedir.
Enerji sektöründe yaşanan özelleştirme ve serbestleşmelerden dersler çıkarılmalıdır. Bu yönetmelikler hazırlanırken sadece Avrupadaki yasaları değil, uygulamaları da örnek almak gerekir.
Avrupa’da enerji sektörünün liberalleşmesi ile fiyatlar düşmüştür. Türkiye’de ise tam tersi olmaktadır. Şimdi Telekomünikasyon sektöründe aynı durumun yaşanması mı isteniyor? Yoksa amaç sadece TTAŞ’yi mi korumaktır? TTAŞ, TK üzerindeki etkisi ve yetkisi ile kendi çıkarlarına karşı olan hiçbir şeyi kabul etmeyeceğini ve yapmayacağını söylüyor. Ancak tekel sonrası pazarda başka müteşebbislerin de pay almak hakkı vardır. Korkunun ecele faydası yoktur. Mevzuatlar adaletli olursa, bundan ülke ve millet kazanacaktır. Sayın Bakan Yıldırım’ın dediği gibi, ‘Halkın kazancı bizim de kazancımızdır. Bizim kurumlarımız para kazanmış, halk mutlu değilse biz üzülürüz.’
Ama yine yasakçı zihniyet
ISS Hizmeti, yetkilendirme yönetmeliği taslağında şöyle tanımlanıyor:
‘İşletmeci, sadece kullanıcılara internet hizmeti sunmak için kiraladığı, ISDN, 0822’li hatlar, çevirmeli VPOP, ADSL VPOP vb. hizmet ve devrelerini, başka bir amaçla kullanmayacaktır.’
‘İşletmeci, yetkilendirme kapsamında abonelerine internet üzerinden ses iletimi ihtiva eden telefon hizmetlerini sunamaz.’
Bu madde Türk Telekom’un ISS’lerle 2000 yılında imzaladığı sözleşmenin 4-2 maddesinin aynısıdır. Bu madde şöyle demekteydi : ‘Servis sağlayıcı, bu sözleşme kapsamında sadece internet son kullanıcılarına hizmet götürmek için Türk Telekom’dan ilgili tarifesi karşılığı ücret ödemek kaydıyla kiraladığı 0822 hatlar, dial-up VPOP ve ADSL VPOP hizmetlerinin, başka bir amaçla kullanmayacaktır.’ Ne büyük bir tesadüftür bu! Aynı madde hem THY, hemde bu yönetmelikte daha yasakçı bir zihniyetle ele alınmıştır. Serbestleşmeden bu mu anlaşılıyor? Bunu ne sektörde hizmet veren kuruluşlar ne de Avrupa Topluluğu yemez!
Aklımıza şu soru geliyor, acaba bu yönetmelikleri TT mi hazırlamaktadır? Hakkını vermek gerekirse TT’nin imzalattığı sözleşme, bu taslak yönetmelikten daha özgürlükçü idi.
Voip’in bir data hizmeti olduğu uluslar arası telekomünikasyon kurumları tarafından tesbit edilmiştir.
406 ek 18’nci maddede VoIP yoktur, ancak bu data hizmeti de bu madde kapsamına alınmış oldu. Yani ISS’lerin bunu yapması bu şekli ile yasaklanmak isteniyor.
İmtiyaz Sözleşmesi ve 1. Tip ve 2. Tip ruhsat, Görev, İmtiyaz sözleşmesi ve Genel İzinler arasında düşünülen yetkilendirmelerle yeni tekeller yaratılacaktır.
Her yeni hizmet için yeni bir izin alınması gerekmektedir. 18nci madde de olmayan ve gelecekte ortaya çıkacak yeni hizmetler için yeni izinler alınması gerekecektir. Bu uygulamada büyük sıkıntılar yaratacaktır. Bir hizmetin altyapısı bir başka hizmet için kullanılmak istendiğinde sıkıntı çıkacaktır.
0800/0900 hat hizmeti bir servistir, bunun altyapısı bir bilgisayardır. Bu bilgisayarın kurulması ve ilgili operatöre bağlantısı için bir izin alınması yanlıştır. Burada altyapı için izin değil, sadece bir kayıt veya bildirim yeterli olmalıdır.
Yapılacak yetkilendirmelerde, şimdiye kadar verilen genel izin ve diğer lisansların ücretleri Avrupa’daki fiyatlardan bazen 10 misli daha fazladır. Kurum payı olarak yasa ve mevzuatlarda geçen rakamlar çok yüksektir.
1. ve 2. ruhsat, genel izin, yetki, imtiyaz gibi tanımlarla neyin ne kapsamda olduğu ve olacağı açık ve anlaşılır değildir. Bunun Avrupa’da olduğu gibi sektör hizmet adlarına göre düzenlenmesi gerekirdi. Sabit, Mobil, Veri, Uydu vb. olmalıydı. Kurumun fazla para alması demek, tüketiciye hizmetin pahalı verilmesi demektir.
Avrupa’da sadece bir bildirim veya Genel İzin çerçevesinde verilen VoIP hizmetinin, 2. tip ruhsat içine sokulması doğru olmayacaktır.
Avrupa’da olmayan böyle bir uygulamayla TK, Türkiye’yi Avrupa’da yasakçılığın olduğu tek ülke konumuna sürüklemiştir. Bravo yasakçı zihniyet!
Bu sebepledir ki, Kopenhag kriterlerinde Kurum olarak çok kötü not aldınız ve sınıfta kaldınız. Hala karneyi düzeltmek yerine, notu daha da düşürmek için çalışmaktasınız. Bir kez daha şöyle diyoruz: Bunu ne sektörde yer alan kuruluşlar ne de Avrupa yer!
Ulaştırma Bakanlığı THY’de yukarıdaki madde şöyledir: a) ’ISS’ler sadece internet son kullanıcılarına hizmet götürmek için kiraladığı 0822’li hatlar, dial-up VPOP, ADSL VPOP vb. hizmetlerini, başka bir amaçla kullanmayacaktır.’ Buradaki iki tanımlama çok farklıdır. Uygulamada ve 1. ve 2. lisans sahibi şirketlerle ISS’ler arasında ciddi sorunlar çıkacaktır.
Bu telekomünikasyonun globalleştirilmesini zorlaştıracaktır. Avrupa’da aynı hizmeti veren bir şirketle aramızda ayrımcılık olduğu için, ticari sıkıntılar doğacaktır.
Gelecekte her şeyin data üzerinden yapılacağı bilinirken, ISS’lere bu geleceği yasaklamak doğru bir düşünce değildir. Avrupa’daki bir internet abonesi, bu hizmeti abonesi olduğu ISS’den alırken, Türkiye’de ise bu mümkün olmayacaktır. Çünkü bu hizmet 1. ve 2. lisans sahibi şirketler tarafından halka pahalı satılacaktır.
Ttnet H323 protokolünü bloke mi edilecektir? Eğer bu servis, işletmecilerin elinden alınırsa iki husus gerçekleşmeyecektir. İlkinde, ülkenin telekomünikasyon sektöründe dünya standartlarına çıkmasında zorlanacaktır. Diğeri ise, bugün 2 milyon TL’ye yapılan 1 dakikalık telefon görüşmesi 100 Tl’ye satılmayacaktır. Bu yasaklama, ülkenin ve milletin yararına değildir.
TK ilk kurul kararı ile ISS’leri zor durumda bırakmış, bunların güçsüz ve küçük olarak kalmasına, ticari faaliyetlerine devam edememelerine neden olmuştur. Bu kimin işine yaramıştır?
Türkiye’de telekomünikasyon söktürünün en az 100 milyar dolarlık bir pazar olacağı tahmin edilmekteydi. Maalesef bugün 10 milyar dolara ulaşılamadı. Yani Türkiye zarar etti. Hem maddi zarar, hem de teknolojinin Türkiye’ye girememesi ve sektörde geri kalma zararı… Bunun müsebbibi uygulamaları geçiktiren ve serbestleşmeyi engelleyenlerdir.
TK ilk kurul kararı ile ISS’lerin indirimini kaldıran TT’nın kararını onaylayarak, sonun başlangıcını başlatmıştı.
Şimdi bu yönetmelik, bu yasakçı şekli ile kesinleşirse, ISS’lere öldürücü darbe indirilecektir.
4502 sayılı yasaya güvenip yola çıkanlar hayal kırıklığına uğrayacaklardır. TK’nın görevi piyasaya yeni girecek küçük mütesebbisleri de korumak değil midir?
Para dışarı kaçıyor
Sektörle ilgili izinlerin ve uygulamaların gecikmesi sebebiyle son 10 yılda 30 milyar dolar parayı yurtdışına kaçırdığımızı Kurum eski başkanı söylemektedir. Doğrudur.
ISS’lerin ipi çekilirse dışarıya daha çok para kaçacaktır. Tüketici, kurulacak alternatif telefon görüşme sistemleri ile ucuz telefon görüşme hizmetini yurtdışındaki operatörden satın alarak, parayı yurtdışındaki şirketlere ödeyecektir.
Türkiye’de VoIP, call back gibi hizmetlerle rekabet edebilecek bir alternatiftir. Call back paranın dışarı gitmesidir. Bu gibi sistemlerle en iyi mücadeleyi ISS’ler verebilir. Ayrıca yurtdışından şirketlerin her şehire koyacakları 500 dolarlık cihazlarla abonelerine ucuz telefon görüştürmesi yaptırarak büyük paralar kazanacaktır. Ancak yerli ISS’ler aynı işi yapamayacaktır.
Haksız rekabet
0900’lü hatların işletilmesi ile ilgili kararlar ve uygulama tamamen bir haksız rekabet uygulamasıdır.
Bugün bu hatların yerine uluslararası numaralar (personal number) aranarak, bu hizmet verilmektedir. Bu hizmetin sonucu para yurtdışındaki operatörlere gitmektedir. Bu kişisel numaraların Avrupa’da böyle bir hizmet için kullanımı yasaktır. Hal böyle iken, Türkiye’deki bazı mobil numaraların da yurt içi ve yurt dışından aynı amaçla kullanımı yapılabilmektedir. TK sayesinde dünyada böyle hatalı bir uygulama daha yoktur maalesef!
TK’nın bu servislerle ilgili uygulaması fiili bir tekel yaratmıştır. Yanlıştır, hatadır. Konular bilinmiyorsa, tarafsız olan bilgi sahibi kişilere başvurulsun, bilen regülatörlere sorulsun. Sektör bunları biliyor ve söylüyor ancak kimse anlamıyor ya da anlamak istemiyor.
Almanya, Fransa, İsveç ve diğerleri bu konularda tekel yaratmamışlardır. Hiç bir kuruşlarını yurt dışına kaçırmamaktadırlar. Türkiye de ise, ya kaçırılması için çalışılmaktadır yada birilerine özel tekel yaratmak için çalışmaktadır.
0900/0800 hatlar benzeri hizmetlerdir. Bu hizmetlerin birlikte yetkilendirilmelidir.
Brüksel bu hizmetleri birleştiren tek bir numara kararı aldı. Avrupa ülkeleri bunun uygulaması için çalışmalara başladı.
4502 sayılı yasa, Avrupa standartlarında olmasına rağmen, uygulamalar bunun çok gerisindedir.
Kopenhaag kriterlerinde belirtilen TK’nın evrensel hizmetlerin sunulmasında, hala bir gelişme sağlanmadığını, konuların aradan geçen zamana rağmen hala dikkate alınmadığını görüyoruz.
4502 sayılı yasa uygulamada geçiktirilmiş ve çarpıtılmıştır. Daha önce hazılanan, sektörü rahatlatacak yönetmelik taslakları kamuoyundan saklanmıştır.
Sonuçta, bazı yetkilendirmelerle yeni tekeller yaratılmak istendiği görülmektedir. Bu gidişle gerçek serbestleşmenin 2004 yılında da gerçekleşmesi çok zor görülmektedir. Tekel kalkacak ancak sessiz bir telekomünikasyon hizmeti yapmak çok zor olacaktır.
“Burası Türkiye” deyip herşeyi yasaklamanın bir anlamı yok. Bu mantık, ülkeye ve millete hiçbir fayda getirmeyecektir. Türk müteşebbisine de yaşama hakkını verelim. Avrupalı bu işi nasıl yapıyorsa bizde öyle yapalım.
Avrupada regülatörlerinin varlığının gerekli olup olmadığı tartışılmaktadır. Bizde tartışılması gereken konu ise TK’nın Rekabet Kurumu ile birleştirilip birleştirilmemesi olmalıdır.
Sorumlulara bir kez daha sesleniyoruz: Son tren kaçmadan Dünya standartlarında yasalar çıkartalım, Dünya ile rekabet etme şansı olabilecek şirketlerimizin önünü tıkamayalım. Hepimizin tarihe karşı sorumlulukları bulunmaktadır…
Kaynak : 