Makalenin önceki bölümlerini
- Web 2.0 Nedir – 1
- Web 2.0 Nedir – 2
- Web 2.0 Nedir – 3
- Web 2.0 Nedir – 4
- Web 2.0 Nedir – 5
- Web 2.0 Nedir – 6
- Web 2.0 Nedir – 7
- Web 2.0 Nedir – 8
başlıkları altında okuyabilirsiniz.
3. Veri İçerideki Bir Sonraki İntel’dir
Bugüne kadar olan tüm önemli internet uygulamaları özelleştirilmiş bir veri tabanıyla takviye edilmiştir: Google’ın web crawl’ı, Yahoo!’nun altdizini (ve web crawl’ı), Amazon’un ürün veritabanı, eBay’in ürün ve satıcı veritabanı, MapQuest’in harita veritabanları, Napster’ın dağıtılmış şarkı veritabanı.
Hal Varian geçen yıl kişisel bir konuşmada “SQL yeni HTML’dir” dedi.
Veritabanı yönetimi Web 2.0 şirketleri için ana yarışlardan biri, öyle ki bu uygulamalardan bahsederken bazen yazılım yerine “infoware” sözcüğünü kullanıyoruz.
Bu gerçek bizi kilit bir soruya götürüyor.
Verinin sahibi kimdir?
İnternet çağında insan, veritabanı denetiminin bir pazar denetimine yol açtığı ve mali hasılatları aştığı bir dizi vaka görebilir. Başlangıçta hükümet kararıyla Network Solutions’a (daha sonradan Versign tarafından alınmıştır) tahsis edilen alan adı kaydı tekeli internetin çok para getiren ilklerindendi.
Yazılım API’lerini kontrol etme suretiyle elde edilen iş avantajının internet çağında daha güç olduğunu öne sürdüğümüz halde şifre veri kaynaklarının denetimi böyle değildir, özellikle de veri kaynağı yaratmak pahalıysa ya da ağ etkileri aracılığıyla giderek artan hasılatlara tabiiyse.
MapQuest, maps.yahoo.com, maps.msn.com ya da maps.google.com tarafından sağlanan her haritanın altındaki telif hakkı uyarılarına baktığınızda “Haritaların telif hakları NavTeq, Teleatlas’a aittir” ibaresini görürsünüz ya da yeni uydu görüntü hizmetlerinde “Görüntülerin telif hakları Digital Globe’a aittir” ibaresini.
Bu şirketler veritabanlarına sağlam yatırımlar yapmışlardır (Belirtildiğine göre sırf NavTeq sokak adresleri ve yönleri veritabanını inşa etmek için 750 milyon dolarlık yatırım yapmıştır. Digital Globe hükümet tarafından sağlanan görüntüyü geliştirmek üzere kendi uydularını fırlatmak için 500 milyon dolar harcamıştır.) NavTeq işi İntel’in Intel’in Intel Inside logosunu taklit etmeye kadar vardırmıştır. Yön güdüm sistemi bulunan arabalar “NavTeq Onboard” imgesini taşımakta. Veri bu uygulamalar için tam da Intel Inside gibidir; yazılım altyapısı büyük ölçüde açık kaynaklı olan sistemlerin tek kaynak bileşenidir aksi halde ise metalaşmıştır.
Şimdi büyük oranda itiraz edilen web haritacılığı alanı, bir uygulamanın ana verisine sahip olmanın onun rekabete açık konumunu engelleyeceğinin önemini anlamadaki başarısızlığı göstermektedir.
MapQuest web haritacılığı kategorisine 1995’te öncülük etti ve Yahoo!, ardından Microsoft ve son olarak da Google pazraa girmeye karar verdiklerinde sırf ayını verinin lisansını alarak rakip bir uygulama sunabildiler.
Ne var ki Amazon.com buna taban tabana zıt bir konumdadır. Rakipleri Barnesandnoble.com gibi Amazon’un veritabanı da ISBN kayıt sunucusu R. R. Bowker’dan gelmekteydi. Ama MapQuset’in aksine Amazon elindeki veriyi kapak sayfası, içindekiler, dizin ve örnek materyal gibi yayıncı tarafından sağlanan veriyle amansızca genişletti. Daha da önemlisi kullanıcılarını veriye ek açıklama yapmaya teşvik ettiler ve sonuçta on yılın sonunda kitaplar hakkında kaynakça verisi, tüketicilerin yanı sıra akademisyenler ve kütüphaneciler için de bir başvuru kaynağı olarak temel kaynak Bowker değil Amazon. Amazon ayrıca kendi müseccel tanıtıcısı olan ve ISBN yerine geçerek birinin olduğu durumda diğeri olmadan da ürünler için eşdeğer bir isim hanesi oluşturan ASIN’i oluşturdu. Amazon veri sağlayıcılarını etkin biçimde “kuşattı ve genişletti”.
MapQuset’in aynı şeyi yaptığını ve kullanıcılarını değer katmanları ekleyerek, harita ve yönlere ek açıklamalar getirmeye teşvik ettiğini düşünün. Rakipleri için sadece temel verinin lisansını alarak pazara girmek çok zor olurdu.
Google Maps’in yeni sunumu uygulama satıcıları ve veri sağlayıcıları arasındaki rekabet için canlı bir laboratuar sunmakta. Google’ın hafif yüklü programlama modeli Google Maps’i internet üzerinden erişilebilir diğer veri kaynaklarına bağlayan mashup’lar biçiminde sayısız değer-ilaveli hizmetin oluşturulmasına yol açmıştır. Paul Rademacher’ın, Google Maps’i Craigslist daire kiralama ve ev satış verisiyle birleştirerek etkileşimli bir arama aracı geliştirdiği housingmaps.com, böyle bir mashup’a seçkin bir örnek olarak gösterilebilir.
Şu anda bu mashuplar daha çok hackerlar tarafından yapılan yenilikçi deneylerdir. Ama girişimci etkinlik de hemen peşindedir. Ve daha şimdiden en azından bir geliştirici sınıfı için Google’ın veri kaynağı rolünü Navteq’ten aldığı ve kendilerini tercih edilen bir aracı kıldıkları görülebilir.
Önümüzdeki birkaç yıl içinde her iki taraf da önemli belirli veri sınıflarının Web 2.0 uygulamaları için payandalar oluşturabileceğini fark ederken veri sağlayıcılar ve uygulama satıcıları arasında geçecek çarpışmalara tanıklık etmeyi umabiliriz.
Yarış belli ana veri sınıflarına sahip olmak içindir: konum, kimlik, kamu etkinliklerinin ajandası, ürün tanıtıcılar ve isim haneleri. Veriyi oluşturmanın maliyetinin yüksek olacağı pek çok durumda tek veri kaynaklı Intel Insıde tarzı bir oyun fırsatı doğacaktır. Diğer durumlarda ise kazanan kullanıcı yığılmasıyla kritik kütleye ilk ulaşana ve bu kümelenen veriyi sistemin hizmetine kullanabilen ilk şirket olacaktır.
Örneğin kimlik alanında PayPal, Amazon’un Tek-Tuş’u ve milyonlarca iletişim sistemi kullanıcılarının hepsi de tüm ağa yayılacak bir veri tabanı inşa etmekte meşru rakipler olabilir. (Bu bakımdan Google’ın cep telefonu numaralarını Gmail hesapları için bir tanıtıcı olarak kullanma girişimi telefon sistemini kuşatma ve genişletmeye yönelik bir adım olabilir.) Bu arada, Sxip gibi başlangıçlar muntazam bir Web 2.0 kimlik altdizgesi sağlayacak bir çeşit “dağıtılmış Tek-Tuş” arayışı içinde birleşik kimliğin potansiyelini keşfe çıkıyor. Ajanda oluşturma alanında EVDB, wiki-tarzında bir katılım mimarisi ile dünyanın en büyük paylaşılan takvimini oluşturma girişimidir. Jüri tek tek herhangi bir başlangıç ya da yaklaşımın başarısı konusunda suskun olsa da belli veri sınıflarını “internet işletim sisteminin” güvenilir altdizgeleri haline getiren bu alanlardaki standartlar ve çözümler gelecek uygulama neslini canlandıracaktır.
Veri konusunda bir nokta daha belirtilmelidir ve bu da mahremiyet ve kendi verileri üzerindeki hakları konusundaki kullanıcı kaygılarıdır. İlk web uygulamalarının çoğunda telif hakkı çok gevşek biçimde dayatılıyordu. Örneğin Amazon siteye yapılan her yorum üzerinde hak iddia etmekte ancak yaptırım olmaması durumunda insanlar aynı yorumu başka ere de gönderebilir. Ancak şirketler veri üzerinde denetimin rekabet avantajı olarak esas kaynakları olduğunu farketmeye başladıklarında denetim konusunda daha ileri girişimlere rastlayabiliriz.
Nasıl ki tescilli yazılımın artışı Özgür Yazılım hareketine yol açtıysa tescilli veritabanlarının da önümüzdeki on yılda Özgür Veri hareketine yol açmasını bekleyebiliriz. Wikipedia, Creative Commons gibi projelerde ve kullanıcılara bilgisayarlarında verinin nasıl görüneceğini kontrol etme olanağı veren Greasemonkey gibi yazılım projelerinde aynı kuvvetle karşı koyan bu eğilimin ilk işaretlerini görebiliriz
“Yazılım Sürümü Döngüsünün Sonu” konusunu işleyen bir sonraki bölümü Web 2.0 Nedir – 10 başlığı altında okuyabilirsiniz.
Kaynak : 