2025’de teknoloji gelişmelere 2 pencereden yani safi teknoloji ve politik teknoloji (teknopolitik) açılarından bakalım.
Teknoloji ile ilgili öngörüleri her yerde görüyorsunuzdur, bu yılın konuları en başta yapay zeka ve makine öğrenmesi olacak. Yanısıra robotlar ve otomasyon, kuantum hesaplama, uzay teknolojileri, kişisel veriler ve siber güvenlik, sanal gerçeklik ve metaverse, 5G ve 6G, blockchain ve merkezi olmayan teknolojiler, sağlık teknolojileri ve tabii ki Yeşil ve yenilenebilir teknolojiler 2025’in gözde uğraş alanları olacak.
Ama biz asıl bunların teknolopolitik tarafına bakalım. Son 3-5 yıldır güçlenen teknoloji ve jeopolitik arasındaki etkileşimin, 2025 yılında —özellikle de Trump’ın başkan oluşu ile birlikte—aşırı yoğunlaşacağı ve küresel güç yapıları, ittifaklar ve çatışmalar üzerinde etkili olacağı öngörülüyor. Yenilik, düzenleme ve iş birliğini başarıyla dengeleyen uluslar rekabet avantajı elde edecek, siber güvenlik, etik ve kaynak kontrolündeki çözülmemiş zorluklar ise gerginlikleri daha da arttıracak.
Hangi alanlarda çekişmeler var ve tahminen nasıl gelişir diye bakarsak;
Teknoloji Rekabeti, Bölünmeler ve İttifaklar
En önemli çekişme, ABD-Çin Teknoloji Rekabeti alanında devam edecek. Yapay zeka, kuantum hesaplama tabii ki önemli rekabet alanları olacak. ABD, kritik teknolojilere (örneğin gelişmiş çipler) ihracatı için kontrolleri uygulamaya devam edecek.
Ancak, ABD’nin teknoloji ihracat kısıtlamaları ulusal güvenliği korumayı ve Çin’in kritik teknolojilere erişimini sınırlamayı hedeflerken, tedarik zincirlerini bozarak ve maliyetleri artırarak teknoloji üretimi üzerinde ters bir etkiye sahip. ABD ve Çin teknoloji ekosistemleri arasındaki karmaşık bağımlılıklar, ayrışmanın zorluklarını vurgulayarak, istenmeyen sonuçlardan kaçınmak için herhangi bir kısıtlamanın dikkatlice kalibre edilmesi gerektiğini öne sürüyor.
Diğer yandan Çin ise bu kısıtlamalar karşı, yerel üretimini ve teknoloji bağımsızlığını güçlendirecek. Çok önemli bir gelişme, çekişme olan teknoloji ekosistemlerinde, küresel pazarların ve standartların bölünmesi söz konusu olabilir.
Teknoloji ittifakları şimdiden oluşmuş durumda. ABD, Japonya, Hindistan, Avustralya ve AB-ABD Ticaret ve Teknoloji Konseyi (TTC) gibi teknoloji odaklı ittifaklar önem kazanacak. Biz bu ittifaklarda ne yazık ki yer alamıyoruz. Ülkeler, sınır ötesi veri akışlarını, e-ticareti ve teknoloji standartlarını ele alan ticaret anlaşmaları müzakere edecekler. Yapay Zeka, 5G ve siber güvenlik konularında bölgesel ortaklıkların ortaya çıkması bekleniyor.
Tayvan, Güney Kore ve Japonya, büyük güçlerin tedarik zinciri dayanıklılığını güvence altına almaya çalışmasıyla yarı iletken üretiminde kritik roller oynamaya devam edecek. ABD ve müttefikleri, Asya’ya olan bağımlılığı azaltmak için yerel çip üretimine büyük yatırımlar yapacaktır.
Bu noktada önemli bir konu da, “yerel üretim” ya da “teknoloji milliyetçiliği”. Ülkeler, veri gizliliği, güvenlik ve ekonomik bağımsızlık konusundaki endişeleri dile getirerek yabancı teknoloji şirketleri üzerindeki düzenlemeleri arttıracak. Yerelleştirilmiş veri depolama yasaları gibi dijital egemenlik girişimleri yaygınlaşacaktır.
Bu konudaki bir sorun da; büyük teknoloji şirketlerinin (örneğin Google, Meta, Amazon) yarattıkları tekeller ve haksız uygulamalar. Bu firmalara ABD ve Avrupa dahil tüm dünyada daha sıkı düzenlemeler ve tekel karşıtı önlemlerle karşı karşıya kalabilir.
Aynı kapsamda AB’nin durumu hassas. Kendini giderek yalnızlaşmış bulan Avrupa, teknolojide (örneğin bulut bilişim, AI, 6G) daha fazla bağımsızlık için çabalayacak ve ABD ve Çin platformlarına olan bağımlılığı azaltmaya uğraşacak. Avrupa Çip Yasası gibi girişimler göreceğiz.
Gözetleme Artarken, Dijital Otoriterlik ve Sansürlü İnternet
Teknolojinin güzel yüzü yanında, maalesef otoriter rejimlere daha çok gözetim sağlaması gibi kötü bir özelliği de var. 2025’de yüz tanıma ve suç öngörme polisliği gibi araçların genişlemesi bekleniyor. Dolayısıyla insan hakları endişeleri artacak.
Giderek kısılan ve sansürlenen bir internet yani dijital otoriterlik dönemine girdik. Bunda dev tekellerin payı büyük. Platformlar tarafından şeffaf uygulamalar, adil düzenleyici çerçeveler ve kullanıcıların çevrimiçi deneyimlerini kontrol etmelerini sağlayan güçlendirici bir işbirlikçi yaklaşım gerekli. İfade özgürlüğü ile zararlı içerikleri engelleme dengesi kritik bir zorluk olmaya devam ediyor.Bundan sonrasında hep birlikte internet özgürlüğünü savunmakla daha fazla uğraşacağız.
5G ağları tüm dünyada daha yaygın hale gelirken, akıllı şehirler, IoT cihazları ve otonom sistemler için daha hızlı, daha güvenilir bağlantı sağlayacak. 6G teknolojisinin erken gelişimi, daha da hızlı ve verimli kablosuz iletişim için temel oluştururken, bir yandan da ulusların küresel standartları belirlemede liderlik için yarıştığı bağlantı ve jeopolitik etkiyi şekillendirecek.
Yapay Zeka’nın Yönetimi
Sam Altman’ın 2023 kasımında OpenAI’dan kovulup, tekrar geri dönmesinden bu yana, teknoloji dünyasında en çok tartışılan konuların başında yapay zekanın yönetimi geliyor. Son 2 yılda hızlanan yapay zeka alanında çalışan çok büyük firmalar var ve ama bir yandan da yapay zeka şirketleri çalışanları —yanlış giden şeyleri raporlamak üzere— muhbir koruması almak için Amerikan Kongresine başvurdular. Yani yapay zeka kötüye mi kullanılacak, kuralların şekillenmesi nasıl olacak?
Sağlık hizmetlerinden lojistiğe kadar çeşitli sektörlerde yapay zeka daha yaygın kullanılma ulaşarak, kişiselleştirilmiş hizmetler, öngörücü analizler ve verimlilik iyileştirmeleri sunacak. ChatGPT ve DALL-E gibi araçlar daha karmaşık hale gelecek, yaratıcı endüstrilere, kodlamaya ve problem çözmeye güç verecek.
Bunların uzantısında uluslar, gizlilik, önyargı ve hesap verebilirlik üzerine odaklanan tartışmalarla, yapay zeka kullanımına yönelik etik yönergeler ve düzenleyici çerçeveler belirlemek için iş birliği yapmak istiyor. Ama demokratik ve otoriter devletler arasındaki yapay zeka yönetimindeki farklılıklar, farklı değerleri ve öncelikleri vurgulayacak.
Bu alandaki önemli bir sorun da; otonom silahlar ve yapay zeka destekli gözetleme, kullanımlarını yönetecek uluslararası anlaşmalar çağrılarıyla tartışmalı olmaya devam edecek.
Kuantum Teknolojileri
Kuantum hesaplamadaki atılımlar, klasik bilgisayarların üstesinden gelemediği kriptografi, lojistik ve malzeme bilimindeki sorunları çözebilir. Ama Kuantum bilişim, teknolojide dönüştürücü ilerlemeler vaat ederken, özellikle klasik kriptografiye dayanan mevcut sistemler ve hatta blockchain için önemli tehditler oluşturur. Genellikle kuantum tehditleri olarak adlandırılan bu tehditler, dijital altyapının güvenliğini, gizliliğini ve diğer temel yönlerini bozabilir.
Siber Güvenlik ve Siber Savaş
Ülkeler siber saldırıları giderek daha fazla casusluk, sabotaj ve etki aracı olarak kullanacak. Yani bireyler ve kurumlar için derken, artık siber güvenlik devlet düzeyinde daha fazla önem kazanıyor.
Kritik altyapı (enerji şebekeleri, sağlık hizmetleri ve ulaşım) başlıca hedefler olacak ve siber dayanıklılığa yatırım yapılması önemli bir alan haline geliyor.
Uzay Teknolojisi
Uluslar, gözetleme ve iletişim için uydu takımyıldızları dahil olmak üzere uzay tabanlı savunma sistemlerine yatırımlarını artırıyor. Başka deyişle uzay eskiden ABD ve Rusya için askeri bir alan iken, şimdi daha çok sayıda ülke bu yarışa girdi, giriyor.
Bir yandan da ay ve asteroit madenciliği hakları için rekabet yoğunlaşacak ve ülkeler ve özel şirketler bu alanda kendileri göstermeye başladılar bile. Özel şirketler, uzay turizmi ve Dünya dışı kaynak kullanımına odaklanarak görevlerini Ay, Mars ve ötesine genişletecek. Uzay kaynaklarının kullanımı ve enkaz yönetimi konusunda anlaşmalar yapma çabaları göreceğiz.
İklim Değişikliği ve Temiz Enerji Yarışı
İklim değişikliği etkilerini her geçen gün arttırdıkça, ülkeler, gelişmiş piller, yeşil hidrojen ve karbon yakalama gibi yenilenebilir enerji teknolojilerini geliştirme ve dağıtma konusunda rekabet edecek. Jeopolitik ittifaklar, geleneksel fosil yakıt ittifaklarına benzeyen temiz enerji ticareti etrafında oluşabilir. İklim etkileri kötüleştikçe, güneş radyasyonu yönetimi gibi büyük ölçekli jeomühendislik projeleri hakkındaki tartışmalar ortaya çıkacak.
Kaynak : 