Anneler günü, sevgililer günü, şu günü, bu günü derken bir de sosyal medya günümüz olduğunu hatırlayalım. İlki ABD’de (başka nasıl olabilirdi ki) Mashable tarafından 2010’da kutlanmaya başlanan “Sosyal Medya Günü”nün –eskilerin deyimi ile– esbab-ı mucibesi, “sosyal medyanın toplum üzerindeki etkisine dikkat çekmek” olarak veriliyor.
#SMDay hashtag’i kutlanan bugünün öznelerini Facebook, Instagram, Whatsapp, Twitter, Mastodon, Google+, Youtube, Pinterest, Shopify, TikTok, WeChat, Sina Weibo, Telegram, Snapchat, Qzone, Reddit, Linkedin, Quora, Discord, Twitch, Tumblr vsvs diye sıralayabiliriz. Türkiye’den de Ekşisözlük en bilineni, İzlesene sayılabilir. Unuttuklarımız da vardır aralarında.
Biz de günün önemine binaen!!! sosyal medyanın toplum üzerindeki etkisine yakından bakalım;
Sosyal Medya Neden Kullanılıyor?
Sosyal medyanın kullanımı (2023) konusundaki bir araştırmaya göre insanlar şu nedenlerle sosyal medya kullanıyor (burada birden fazla seçenek işaretlenmiş olduğunu not edelim) :
Sosyal Medya Dünyanın her yerinden milyonlar ve hatta milyarlarca insanı topluyor
Sosyal medya önemli çünkü milyarlarca insan tarafından kullanılıyor. Birkaç örnek verelim (hepsi 2023’e ait istatistikler);
- 2004’de kurulan Facebook‘u dünyadaki insanların 3’de biri yani 3 milyar kişi kullanıyor. Ayrıca çoğunluğu KOBİ olan 200 milyon şirkette Facebook’da kayıtlı. Türk kullanıcı sayısı 66 milyon (en çok kullanıcısı olan 9.ülke) ve bunların % 28’i 25-34 yaş grubunda. 18-44 yaş arasındaki sayısı ise % 70,4.
- 100 ülkede kullanılan YouTube‘de aylık 2,1 milyar aktif kullanıcı saatte 1 milyar video izliyor. Dakikada 500 saatlik video yüklenen sitenin günlük kullanıcı sayısı 122 milyon olarak veriliyor. Türkiye’de 57,9 milyon kullanıcı raporlanıyor (en çok kullanan 10.ülke).
- 180 ülkede kullanılan Whatsapp‘ın 2,78 milyar kullanıcısı olduğu belirtiliyor. Bunun 56 milyonu Türkiye’de (7.ülke).
- Instagram 2,35 milyon kullanıcıya sahip. Dünyadaki insanların 5’de birinin Instagram kullandığı iddia ediliyor. Türkiye 48,7 milyon kullanıcı ile en çok kullanan 5.ülke.
- Dünya çapında 1 milyar kullanıcısı olan TikTok‘ta Türk kullanıcı sayısı 31 milyon ve bu en çok kullanılan ülke sıralamasında 9. oluyor.
- Telegram’ın 1,1 milyon kullanıcısı var. Bununla dünya nüfusunun % 10’unu kapsıyor. Aylık kullanıcı sayısı 700 milyon. Türkiye 86 milyon kullanıcı ile en çok kullanılan ülke sıralamasında 18.sırada.
- 2003 yılında yayına başlayan iş sosyal ağı Linkedin‘in dünyada 930 milyon kullanıcısı olduğu raporlanıyor. Haftada 2,61 milyon kişinin Linkedin üzerinden iş aradığı kaydediliyor. Türkiye’den kullanıcı sayısı ise 12 milyon ve bu sayı ile en çok kullanılan 13.ülke oluyor.
- SnapChat 465 milyon kullanıcıya sahip. Türkiye 15 milyon ile 11.sırada.
- Discord kullanıcı sayısı aylık 196 milyon olmak üzere toplam 514 milyon olarak veriliyor.
- Twitch seyirci sayısı globalde 256 milyon ve Türkiye’de 7,5 milyon olarak veriliyor. Bu sayı ile Türkiye 11.sırada.
Sosyal Medya Politikadan, İş Dünyasına, Eğitime Kadar her Konuyu Etkiliyor
Dünya nüfusunun üçte biri Facebook üzerinde. Sosyal ağlar insanlar arasındaki etkileşimleri beslediğinden, sosyal medya büyüdükçe daha güçlü hale geliyor.
2020’de ABD Başkanlık seçimleri öncesi yapılan bir araştırmaya göre, Amerikalıların 5’de biri politik gelişmeleri sosyal medya üzerinden takip ediyor. Çalışma ayrıca, siyasi haberlerini öncelikle sosyal medya aracılığıyla alanların daha az bilgi sahibi olduklarını ve haberlerini geleneksel kaynaklardan alan kişilere göre kanıtlanmamış iddialara daha fazla maruz kaldıklarını ortaya koyuyor.
Şirketler, müşterilerle bağlantı kurmak ve gelir elde etmek için sosyal medyanın kullanılabileceğini farkettiler. LinkedIn gibi profesyonel sosyal ağlar, şirketler ve kariyerini geliştirmek isteyenler için önemli bir alan oldular. İşverenlerin yüzde 70’i iş adaylarını araştırmak için sosyal ağ sitelerini kullanıyor. Bu tür iş ağları, insanların kişisel bir marka yaratmasına ve pazarlamasına izin veriyor.
Bloglar, wiki’ler ve podcast’ler artık birçok eğitim kurumunda yaygın olarak kullanılan öğrenme araçları haline geldi. Sosyal medya, uzun mesafeli çevrimiçi öğrenmenin artmasına katkıda bulunuyor.
Sosyal Medya Gerçek Aktivizmi Öldürüyor mu? Yerine Slacktivizim mi Geldi?
Sosyal medyanın getirdiği bir gelişme de, “oturduğun yerden tepki göstermek, protesto etmek” şeklinde. Buna “Slacktivizm” adı takılmış; “Belirli bir amaç hakkındaki fikirlerinizi sokağa çıkmadan veya canınızı tehlikeye atmadan dile getirmenin bir yolu” şeklinde tanımlanıyor. Yani aktivistler artık sosyal medyanın üzerinden tepki gösteriyor. Ancak bu giderek toplumun pasifleşmesi anlamına mı geliyor?
Citizenlab, Slacktivism (tembelizm) konusunda “Bir Eylem mi, Yoksa Sadece Tembel beğeni mi? başlığı altında şöyle diyor;
“Kulağa ‘sessizliğin sesi’ veya ‘mantıklı Twitter tartışması‘ gibi “çelişkili bir ifade” gibi geliyor. Ancak ‘aktivizm’ ve ‘tembellik (slacking)’ kelimelerinin birleşmesinin bir kısaltması olan ‘slactivism’, bizi aktivizm ve katılımın doğası üzerine düşünmeye sevk eden yaygın bir fenomen haline geldi.”
Bu slacktivism’i, ben tembelizim olarak çevirdim. Başka çevirme önerilerini duymak isterim. Aşağıda Slacktivism’i gayet güzel anlatan bir tweet var. Kadın soruyor; “Yani dünyayı, bir online dilekçe, Facebook’da durum güncellemesi ve bir kaç retweet ile mi değiştireceksin?” Adam cevap veriyor; “haklısın bir kaç da link paylaşmalıyım”.
Bunu burada bırakıyorum. Başka bir yazıda daha derinlikli yazmayı gerektiren bir konu çünkü.
Sosyal Medyanın Zorlukları
Tabii sosyal medyayı kullanmanın zorluklarından da bahsetmek lazım. Uzmanlar halen çok yeni bir şey olduğu için sosyal medyanın uzun vadeli iyi veya kötü sonuçları üzerinde yorum yapmaktan kaçınıyor ve kısa vadeli sonuçlara bakıyorlar.
Bunlardan birisi, marjinallerin güçlenmesi şeklinde veriliyor. Sosyal medya yokken, sosyal, etik, çevresel ve politik hastalıklar minimum görünürlüğe sahiplerdi. Sosyal medyada sorunların görünürlüğünün artması, güç dengesini birkaç kişinin elinden alıp kitlelere kaydırdı. Anonimlik de mümkün olduğundan, internet sayesinde marjinal görüşlere sahip her insan yalnız olmadığını görebilir. Ve bu insanlar sosyal medya aracılığıyla birbirlerini bulduklarında, bir şeyler yapabilirler – dünya görüşlerini destekleyen mesajlar, yayınlar ve tüm çevrimiçi dünyalar oluşturabilir ve ardından ana akıma girebilirler.
Anonimliğin yani sosyal medyanın bir başka yönü ise, zorbalık ve/veya trollüğü kolaylaştırması. Takip, kimlik hırsızlığı, kişisel saldırılar ve bilgilerin kötüye kullanılması, sosyal medya kullanıcılarının karşılaştığı tehditlerden bazılarıdır.
Sosyal Medyanın Avantajları
Yeni kişilerle tanışmanıza neden oluyor olsa da, sosyal medyanın en büyük avantajı, eski tanıdık ve aile bireylerinizle yeniden temas çoğunluğu sağlayabilmenizdir. Gördüğünüz gibi yazının başındaki “kullanım nedenlerinin” başında da bu var. Günümüzün zorlu dünyasında aynı şehrin farklı bölgesi ya da ya da farklı şehirlerdeki hatta ülkelerdeki tanıdıklarınızla temas halinde kalabiliyorsunuz. Daha güzeli, yıllar sonra eski okul ya da iş arkadaşlarına, izini kaybettiğiniz insanlara ulaşabilme olanağınız oluyor.
Sosyal medya farkındalık açısından önemli bir etki yaratabiliyor. İnsanlar birçok konuyu / olayı, sosyal medya sayesinde daha detaylı ve farklı yönleri ile öğrenebiliyor. Global olaylar konusundaki farkındalığın da arttığı kaydediliyor. Sosyal medyayı kullanan insanlar, haber kaynaklarının sunduğu bazı olayların diğer yönlerini öğrenme şansı elde ediyor.
Sosyal medya stres giderici bir alan gibi de görülebilir. Bir Cafe ya da Kahvehanede oturup sohbet eder gibi, karşılıklı tartışmalar ve fikir teatisi yapmak mümkün.
Sosyal medyanın en büyük avantajlarından bir diğeri yardım çalışmaları. Mesela bugün pek çok SMA hastası olan çocuk için yardım toplandığını biliyoruz. Sağlık alanında devletin yapamadığını, sosyal medya yapıyor.
Ülkemizde hukuk alanında da etkilerini bir kaç olayda gördük. Kadın şiddeti gibi bir kaç olayda, hukukun cezalandırmadığı kişilere yönelik tepkilerin önce internet üzerinde farkındalık yarattığı sonra da fiziksel alana taşınarak etkili olduğu bir kaç durum yaşadık diye hatırlıyorum.
Özetle bugün sosyal medya günü. Kutlayalım. Sosyal medya iyisi ve kötüsü ile hayatımızda. Ama fiziksel hayatı da boşlamamak lazım.
Kaynak : 