Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın bugün gerçekleştirdiği 700 bin tablet dağıtımı[1], aklımıza yeniden Fatih Projesini getirdi. Ne olduğuna bakalım dedik.
2010 yılında başlatılan projenin son tarihi 31 aralık 2015. Bazı ihalelerin devam etmesine karşın, şu ana kadar erişim ve altyapı dışındaki bölümlerindeki gerçekleşmelerin zayıf kaldığı anlaşılıyor. MEB’in sayfasındaki en son duyuru bile 2014 yılına ait (Bkz : Duyuru).
Cumhurbaşkanı Erdoğan her ne kadar herşeyin yolunda olduğunu söylese de, tablet dağıtımı henüz % 8 tamamlanmış durumda. Projenin içinde yer alan 10 kadar bileşenin kalanlarında da gerçekleşme oranları hep % 10’lar civarında.
Ve.. proje için çıkarılan yönetmelik de, 2015 sonuna kadar yetki veriyor. Sonrası şu anda belirsiz (Bkz : Yönetmelik).
Aşağıda projenin, neden önemli olduğunu, bugüne kadar hangi safhalardan geçtiğini ve neden “olamaz” seviyesine geldiğinin düşünüldüğüne dair detayları bulacaksınız. Ama sonda söyleyeceğimizi baştan belirtelim; “Fatih Projesi Önemlidir ve Sürdürülmelidir”.
Proje Neden Önemli?
Projenin önemini bir kaç yönden açıklayalım;
- EĞİTİM :Eğitim sistemimizin başarılı olmadığı ortada. Bunu OECD sıralamasından görüyoruz . Hemen hemen her alanda sonlardayız (Bkz : OECD – Education in Turkey).
Çağdaş bireyler yetiştirme yolunda, eğitim sistemimizde bir dönüşüme ihtiyaç var. O dönüşümü sağlayabilecek araç teknolojidir. Aşağıdaki bölümde bu konuda bazı detayları bulabilirsiniz.
- ÜRETİCİ OLMA FIRSATI : Bu proje doğru yönlendirildiği takdirde, ülkemizin teknoloji üreticiliğine –hem donanım, hem yazılım, hem de hizmet” anlamında önemli bir fırsat sağlayabilir.
Bunu da aşağıda daha detaylı açıklayacağız.
- EKONOMİYE KATKI : Türkiye’nin geleceği olan öğrencilerin daha okulda teknoloji ile içiçe olmaları, teknoloji ya da diğer sektörler açısından önemli bir fırsattır.
Eğer Türkiye 10cu Ekonomi olmayı hedefliyorsa, teknoloji, dolaylı ve doğrudan kazançları ile vazgeçilmezdir.
Bir örnek verelim; ABD ekonomisinin 1975-1995 arasındaki 20 yılına dair yapılan bir araştırma, bilişim sektörünün, IBM, Microsoft gibi firmaları ile ekonomiye doğrudan ya da diğer sektörlere sağladığı dolaylı katkının (verimlilik artışı gibi), tüm ekonominin 2/3’ünü oluşturduğu hesaplanmış (Bkz : Amerikan Ekonomisi Bilişime Teşekkür Ediyor.)
Eğitim için Neden Fırsat’tır
Tabletli eğitim projeleri sadece ülkemize özel değil. Bütün dünya şu anda tabletlerle eğitime geçiş konusunda projeler yapıyor. Gelişmekte olan ülkelerde devletler, gelişmiş ülkelerde ise bazı dernekler bu işlere el atmış durumda.
Örneğin bizimkine benzer bir proje Brezilya’da var. 2012-2017 arasını kapsayan bu projenin detayını burayı tıklayarak okuyabilirsiniz
Benzer bir diğer proje de, okul terketme oranlarının çok yüksek olduğu Hindistan’dan verelim. Tablet’in eğitime nasıl bir başarı getirdiğini anlatan bir makaleyi burayı tıklayarak okuyabilirsiniz.
Ayrıca Hindistan’daki projenin bir yerel firmayı da tablet lideri yaptığı görülüyor. Bunu da örnek almak lazım.
Batı dünyasından da bir örnekleme yapalım; burayı tıklarsanız İngiltere’deki “Tablets for Schools isimli bir derneğin çalışmalarını ve raporlamalarını göreceksiniz.
Bu derneğin sayfasının en üstünde –yukarıda bizim de belirttiğimiz—“Teknolojinin, Eğitimi Dönüştireceğine İnanıyoruz“ ifadesi yer alıyor. Tabletle eğitimin faydaları konusunda şunları veriyorlar;
- Çocukların eğitime daha çok ilgi duyması anlamına gelir
- Yaratıcılığı arttırır
- Akademik başarıyı arttırır
- Bağımsız öğrenmeyi sağlar
- Birlikte çalışmayı destekler,
Aynı sayfada, tabletlerin, kişiselleştirilmiş eğitim ve birlikte çalışabilirliği geliştirdiği, bu şekliyle de daha entegre ve daha demokratik bir eğitim sağladığı da raporlanıyor.
Fatih; Yerli Telefon için Önemli Bir Fırsattır
Yerli üretimi teşvik ve cari açığın kapanması nedenleriyle bugünlerde tartışılan, “ithal cep telefonuna ilave vergi” konusunda gözden kaçan husus şu; Fatih projesi önemli bir fırsat.
Çünkü “şusu da olsun, busu da olsun” demek yerine, ilkokul ve ortaokul düzeyindeki öğrencilere, daha basit ve mesela 90-100 $ bandındaki tabletler sağlamak mümkün.
Bu da, yerli cep telefonu üreticisine, tablet üzerinden teknoloji geliştirme fırsatı verebilecek destek anlamına gelebilir. Devletin “ek vergi” koymak yerine teşvik vermesi gerekir demiştik .
Şimdi bu teşviğin illa para olmayabileceğini, böyle bir büyük projenin de teşvik anlamına gelebileceğini hatırlatalım[4].
Her Öğrenciye Tablet mi? 8,5 Milyar TL’lik Kamu Harcaması mı? Herkes için Müthiş..
2010 yılında Fatih projesini duyurulduğunda, Türkiye ile bilrlikte tüm dünya da heyecanlandı.
Öncelikle sektör, 8,5 milyar TL olarak hesaplanan bütçeden heyecanlanmıştı. Öyle ki, bu proje hakkında görüşmek için Başbakanlığa ve Milli Eğitim Bakanlığına, Apple, Microsoft, Samsung vs gibi dünya devlerinin üst yöneticilerinden biri gelip, diğeri gidiyordu.
Ama bu tabletlerin dağıtılacağı öğrenciler ve aileleri daha çok heyecanlı idiler. O zamanlar yeni ve çok ulaşılamaz bir teknoloji olarak görülen bu cihazları devletin kendilerine ücretsiz sağlayacak olması müthişti.
Tabi eğitimciler de, bu konuda heyecan duymuşlardı. Çünkü interaktif bir eğitimden bahsediliyordu. Daha da önemlisi çağı yakalayacak olan bir eğitim tarzı idi bu. Eğitimcilerin de teknolojiye yaklaşmaları söz konusuydu.
Ama ekonomi-bilişim ilişkisini kurmayı bilenler, bu projeyi Türkiye ekonomisini 10culuğa değilse bile bir kaç basamak fırlattıracak bir fırsat ve Türkiye’nin en önemli projesi olarak değerlendiriyordu.
Bugün Neden “Olamaz Hale Geliyor” Görünümü Var?
Proje, AKP iktidarının olumlu bir projesiydi. Öyle ki, yukarıda da dediğimiz gibi, sadece tabletleri alabilecek öğrenciler ve aileleri ve ilgili eğitimciler değil, dünya çapındaki pek çok üretici bir anda ülkemize ilgi duymuş ve 2011-2012 yıllarında Microsoft, Apple, Samsung gibi pek çok teknoloji devinin CEO’ları bizzat gelip, o zaman ki başbakan Tayyip Erdoğan ile görüşmüşler ve ülkemize verilen önem artmıştı[2].
Oysa şimdilerde bu projeden geri adım var gibi hissediyoruz. 2013’e kadar proje ile ilgili bir şeylerin yapıldığını gördük ama haziran 2013’de 7 firmadan alınan 10,6 milyon adet tablet teklifi, o günden bu yana sonuçlanamıyor[3]. Gerçi MEB 2 ay önce, şubat 2016 itibariyle bu 10,6 milyonun dağıtımının başlayacağını açıkladı ama bu kadar büyük sayıda tabletin üretimi ve dağıtımı kalan sürede nasıl yapılabilir?
Projenin diğer bileşenlerinde de gerçekleşme oranı % 10’lar düzeyinde.
Gezi olayları sonrasında, adeta “internet” ve “bilgisayarlardan” korkmaya başlayan iktidarın, burada ayak sürüdüğü gibi bir manzara görülüyor.
Proje hakkında “artık tamamlanamaz herhalde” diye düşünülmesinin en önemli nedeni, bu sene sonunda geçerliliğinin bitiyor olması. burayı tıklarsanız, Fatih Projesi ile ilgili Hizmet Alım ve Yapım İşlerine Dair Yönetmeliğin 2ci maddesinde 31/12/2015 tarihinin son tarih olarak verildiğini göreceksiniz. Eğer bu yönetmelik yenilenmez ya da uzatılmaz ise, Fatih Projesi zaten yılın sonunda sona ermiş olacak.
Ama başka bir not da, İktidarın malum “cemaat” savaşı nedeniyle, Milli Eğitim Bakanlığı’nda bu konuyu çalışmış kadroları boşalttığı ve bu nedenle de Fatih projesi gibi karmaşık bir projenin gerçekleşmesi ile ilgili çalışmaların yapılamaz hale geldiği yorumu. Bu yorumu bizzat projeye katılmaktan vazgeçen üreticiler yapıyor.
Diğer bir eleştiri ise, bir önceki paragrafın sonucu denilebilir; projeyle yakından ilgilenenler, “Çok kompleks konular var. Örneğin yazılım nasıl yönetilecek henüz belirsiz, tabletler, akıllı tahta ile entegre çalışmalı ama burada da belirsizlik var, çocuklar internete girecek mi (3G modülü olacak mı?) hala karar verilemedi. gibi pek çok konuda belirsizlik var. Proje baştan çok iyi tarif edilemedi” diyorlar.
Ama bizce en önemli not şu; gerçekleştirilen pilot projelerin sonuçlarının da değerlendirilmediği görülüyor. Çünkü projeye bir katkı olarak alınmadığı, örneğin ihalelerde buna ilişkin düzeltme/güncelleme gibi bir şeyler olmadığı eleştirisi var.
Bu arada 50.000 kadar okulun fiber bağlantısı ve bazılarının da (köylerdeki okulların) uydu bağlantıları bütçe açısından hayli külfetli. Bunu da unutmamak lazım.
Proje Gereksiz Anlamda Büyük mü? Üreticiler O Nedenle Uzak mı Duruyor?
Proje konusunda bir başka eleştiri ise, “yanında bir de tarak olsun, bir de dış fırçası verelim” esprisi ile örnekleniyor. Öğrencilere verilecek tablet’lerin basit bir işlevi olması yerine “şusu da olsun, busu da olsun” tanımları ile işin karmaşık hale getirildiği ve maliyetin arttığına işaret ediliyor.
Bugünlerde tabletlerin fiyatları daha da düşmüşken, 90-100 $’lık basit tabletlerle başlamanın, daha akılcı olduğunu söyleyenler var. Bu eleştirinin temel nedenlerinden birisi 2 yıla yakın zaman geçmesine rağmen, hala 10,6 milyon tablet ihalesinde bir sonuca ulaşılamamış olması.
Buna hem taleplerin fazla olması, hem de bütçenin yüksekliğini neden olarak gösterenler var.
Aslında proje Kamu İhale Kurumu’nun kurallarının dışında, daha kolaylaştırılmış bir ihale sistemi ile yönetiliyor. Mesela askı süreleri daha kısa ve pazarlık yöntemleri farklı ama buna rağmen yürümüyor.
Projenin Amacı Neydi, Bütçesi Ne Kadardı?
Projenin amacı, kendi sayfasında şu şekilde veriliyor;
FATİH Projesi, eğitim ve öğretimde fırsat eşitliğini sağlamak ve okullarımızdaki teknolojiyi iyileştirmek amacıyla BT araçlarının öğrenme-öğretme sürecinde daha fazla duyu organına hitap edilecek şekilde derslerde etkin kullanımı için; okulöncesi, ilköğretim ile ortaöğretim düzeyindeki tüm okullarımızın 620.000 dersliğine dizüstü bilgisayar, projeksiyon cihazı ve internet altyapısı sağlanacaktır.
Dersliklere kurulan BT donanımının öğrenme-öğretme sürecinde etkin kullanımını sağlamak amacıyla öğretmenlere hizmetiçi eğitimler verilecektir.
Bu süreçte öğretim programları BT destekli öğretime uyumlu hale getirilerek eğitsel e-İçerikler oluşturulacaktır.
Bu kapsamda FATİH projesi beş ana bileşenden oluşmaktadır. Bunlar: 1- Donanım ve Yazılım Altyapısının Sağlanması, 2- Eğitsel e-İçeriğin Sağlanması ve Yönetilmesi, 3-Öğretim Programlarında Etkin BT Kullanımı, 4- Öğretmenlerin Hizmetiçi Eğitimi, 5- Bilinçli, Güvenli, Yönetilebilir ve Ölçülebilir BT Kullanımının sağlanmasıdır.
Fatih Projesi Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülen bir projeydi ama parasını Ulaştırma Bakanlığı destekliyordu. 3 yılda tamamlanması planlanmıştır. 1. Yıl ortaöğretim okulları, 2. Yıl ilköğretim ikinci kademe, 3. Yıl ise ilköğretim birinci kademe ve okul öncesi kurumlarının BT donanım ve yazılım altyapısı, e-içerik ihtiyacı, öğretmen kılavuz kitaplarının güncellenmesi, öğretmenler için hizmetiçi eğitimler ve bilinçli, güvenli, yönetilebilir BT ve internet kullanımı ihtiyaçlarının tamamlanması hedeflenmekteydi.
Projenin 10 kadar bileşeni vardı;
- Akıllı Tahta
- Tablet
- İnternet Erişimi
- Okul Altyapısı (Şebeke)
- EBA – Eğitim, bilişim ağı merkezi yapı
- Mobil Cihazların Yönetimi
- Sınıf yönetim yazılımı
- Öğrenciler için Kimlik yönetim yazılımı
- Serverlar / data merkezleri
Eğitimde OECD Sonunculuklarından Nasıl Kurtuluruz?
Fatih projesine ihtiyacımız olmasının bir nedeni de, eğitim sistemimizin verimli olmayışı. Bunun “dersane eko-sistemi”nden görüyoruz demekle birlikte, OECD sıralamalarından da görülebiliyor (Bkz : Key Facts for Turkey in Education at a Glance 2014.
Öğrencilerimizin, uluslararası değerlendirme sistemi olan Pisa skorlarında düşük notlar aldığı biliniyor. Dolayısıyla eğitimde bir dönüşüme ihtiyaç var.
Zaten MEB’in, Pisa skorlarındaki düşüklüğü gözönüne alarak bu projeyi oluşturduğu biliniyor. Pisa skorları, özellikle düşünme, yaratıcılık gibi özellikleri teşvik eden, “ucu açık sualler”i ile biliniyor. Bunlarla öğrencilerin düşünme hacminin geliştirileceği düşünülüyor.
Ancak şu anda sistemdeki kitaplar bu yönde bir sistem sunmuyor. MEB, 2013’den beri öğrencilere dağıtmak için aldığı coğrafya, matematik ya da diğer tüm ders kitaplarının soft halini de alarak, tabletler için hazırlık yapıyor ama bunlar yukarıda bahsettiğimiz yaratıcılık ve düşünmeyi teşvik eğitici bir eğitim sistemine uygun içerikler değil.
Fatih projesi kapsamında 2015-2016’da interaktif sınavlar yapılması öngörülüyordu ama projenin ancak % 10’larına ulaşınca tabi bu mümkün olamıyor.
Önce Bilişim Sınıfları Kurulmuştu
Projenin tarihine bakarsak, daha önce yine AKP hükümeti döneminde “Bilişim Sınıfları” kurulmuştu. Her bir okul için 21 PC’lik, masası, sandalyesi, yazıcısı, bilişim cihazları olan sınıflardı bunlar.
Ancak olayın problemli tarafı, bu cihazların okul müdürlerine zimmetlenmesi nedeniyle, sınıfların kapılarının kullanıma kilitlenmesi söz konusu oldu. Bu cihazlar yeterince verimli kullanılamadılar.
Zaten internet bağlantısı da sağlanamadı. Ayrıca yeteri sayıda Bilişim hocası da yoktu.
O döneme dair anlatılan çok ilginç hikayeler vardı; örneğin ilk defa PC gören öğrencilerin “aa ışık çıkıyor” demeleri ve köye çeşme gelmiş gibi heyecan duymaları gala anlatılıyor.
Bu olayı anlatmamızın nedeni şu; o dönemden alınan ders ve tabletlerin moda olmasıyla oluşturulan Fatih projesi, akıllı bir projeydi. Çocuklara tek bir sınıfta ve kendisinin fazla yakınlaşamayacağı bir PC deneyimi sunmak yerine, eline alabileceği, derslerini yükleyebileceği bir tablet ve her sınıfa aslında büyük ekranlı bir bilgisayar diyebileceğimiz “akıllı tahta” konulmasıydı.
Projenin esası da, bu akıllı tahta ve onunla çalışmayı zenginleştirecek olan tablet, erişim ve network idi.
Projede Son durum
Son olarak projede gelinen duruma bakalım; MEB tarafından şubat sonunda gerçekleşme sayıları açıklanmıştı. Bakanlığın açıklamasına gore, 22 kasım 2010’da başlangıcı yapılan projede, 2011 yılında projenin uygulanma planları yapılmış, 2012’de ise pilot uygulamaları başlamış. Ondan sonrasına bir göz atalım;
- 55,224 okulun donanım ve yazılım altyapısının tamamlanması gerekirken henüz3,362 okulun altyapısı tamamlandı. Alt yapı yapılanması, gerçekleşme oranı % 6,08.
- 55,224 okula doküman kamera ve çok fonksiyonlu yazıcı dağıtımı yapılması gerekirken sadece 20.269 okula, dağıtım yapıldı. Kamera ve yazıcı dağıtımı % 36,7 oldu.
- 18,228,936 öğrenci ve öğretmene tablet bilgisayar dağıtımı yapılması gerekirken bugün Cumhurbaşkanının törenle açıkladığı yeni 700 bin adet dahil 1,5 milyon dağıtılmış durumda. Yani % 8,01 öğrenci ve öğretmene dağıtım yapılabildiği görülüyor.
- 620 bin derslikten 114.921 sınıfa etkileşimli tahta yerleşimi yapılmış. Yani % 18,5 oranında derslikte etkileşimli tahta var.
- 55,224 okuldan, 3516 lisede internet altyapısı ile genişbant erişim altyapısı tamamlanmış durumda. 4000 okulda uydu internet ve 35.684 okula ADSL bağlanmış.Yani % 78 gerçekleşme var.
- Proje kapsamında 150.000+ içeriğin EBA üzerinde yayınlandığı belirtiliyor.
[1] Tayyip Erdoğan, Fatih Projesi İle İlgili Olarak 700 Bin Tablet Dağıttı
[2] Ballmer (Microsoft) Fatih’te Yer Almak için Tablet’leri Ücretsiz mi Önerdi?
[4] Fatih Projesinde Neler Oluyor? Proje Makus-Talih-Giderici Olabilir mi?
Kaynak : 