Hollanda, yarı iletken firması Nexperia’ya ekim başında idari kayyum atadı. Firmanın tamamı 2021 yılında Çinli Wingtech Technology tarafından satın alınmıştı. O günden beri Hollanda, Almanya, İngiltere gibi ülkelerde “Avrupa’nın stratejik bağımlılığı” endişeleri tartışılıyordu.
Nexperia, “olgun (mature)” ama kritik yarı iletkenler üretiyor.
- Güç transistörleri
- Diyotlar
- Regülatör çipleri
- Otomotiv mikrodenetleyicilerinin destek bileşenleri
Bunlar “AI çipi” gibi ileri teknoloji sayılmasa da her araçta, uçakta, savunma sisteminde yer alıyor.
Hollanda’nın Gerekçesi, Üretim Plan ve Tasarım Verilerinin Çin’e Aktarılması
Hollanda hükümeti, şirkete “Goods Availability Act” (Kritik Ürünlerin Erişilebilirliği Yasası) çerçevesinde şirkete geçici idari kayyum atadı. Çinli ana şirket Wingtech’in, üretim planları ve tasarım verilerini Çin’e aktardığı iddia edildi.
Özellikle Nijmegen fabrikasındaki otomotiv çiplerinin “ikili kullanım” (dual-use) potansiyeli endişe yarattı. Avrupa’nın en büyük otomotiv tedarikçilerinden biri olan Nexperia’nın üretiminin “Çin politikası”na bağımlı hale gelmesinden korkuldu.
AB’nin “Chips Act” kapsamındaki stratejik hedefi, Avrupalı üreticilerin kontrolünü Avrupa’da tutmak. Çinli sahiplik bu stratejiye ters düşüyor.
Hollanda Ekonomi Bakanı Micky Adriaansens, gerekçeyi şöyle özetledi:
“Nexperia, Avrupa için stratejik öneme sahip bir tedarikçi. Bu üretimin bağımsızlığı korunmalıdır.”
Çin’in tepkisi
Çin Dışişleri Bakanlığı olayı “yasadışı mülkiyet gaspı” olarak nitelendirdi. Misilleme olarak Çin Ticaret Bakanlığı, Nexperia China ve alt yüklenicilerine ihracat kısıtlamaları getirdi: Çin’de üretilen belirli bitmiş bileşenler/alt montajlar artık yurt dışına gönderilemeyecek.
Bu da Avrupa otomotiv sektöründe panik yarattı. Çünkü Çin tesisleri, Avrupa’daki otomotiv fabrikalarına parça tedarik ediyordu. Otomobil üreticileri ve tedarikçi grupları alarm vermeye başladı. Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği (ACEA), çip stoklarının (Nexperia parçaları için) birkaç hafta içinde tükenebileceği konusunda uyarıyor.
En yüksek riskte olanlar,
- Volkswagen Grubu (VW, Audi, Skoda, Seat) Çok yüksek VW’nin tedarik zincirinde yüzlerce Nexperia bileşeni var; “legacy” çiplere aşırı bağımlı.
- BMW’nin kendi beyanına göre tedarik zinciri doğrudan etkilendi.
- Stellantis (Peugeot, Opel, Fiat, Citroën) Orta Daha çeşitli tedarik ağına sahip ama Tier-1 tedarikçileri (Bosch, Valeo) Nexperia parçası kullanıyor.
- Bosch, Continental, Valeo, ZF Yüksek Modül üreticileri Nexperia’nın güç çiplerine bağımlı.
- Mercedes-Benz Orta Premium segmentte daha fazla alternatif tedarikçi kullanıyor ama yine de etkilenebilir.
- Tesla (Berlin Gigafactory) Düşük Yüksek entegrasyon ve alternatif kaynak avantajı var, etkisi sınırlı.
otomotiv dışında, Endüstriyel otomasyon (Siemens, Schneider, ABB) Orta PLC kontrol sistemlerinde Nexperia diyot / MOSFET’leri yaygın. Savunma elektroniğinde (Airbus Defence, Thales, ASELSAN) – alternatif tedarik mümkün ama maliyet artar. Tüketici elektroniği (Philips, Grundig, Vestel) Bazı ev elektroniği güç kaynakları Nexperia komponentlerine bağlı.
Türkiye etkisi (dolaylı ama hissedilir)
Türkiye’de otomotiv tedarikçileri (Tofaş, Ford Otosan, TEMSA, Karsan) Tier-1 Avrupalı üreticilere bağlı. Eğer Avrupa’daki üretim yavaşlarsa, Türk yan sanayi ihracatı (özellikle elektronik kontrol modülleri, sensörler, kablolama) bundan olumsuz etkilenir. Vestel Elektronik gibi üreticiler de güç elektroniğinde Nexperia / Infineon / STMicro çiplerini kullanıyor; tedarik sıkışması burada da gecikmelere yol açabilir. Dolayısıyla Türkiye, doğrudan değil ama tedarik zinciri zincirleme etkisiyle risk altında.
Olay henüz tam anlamıyla bir kriz değil; otomobil üreticileri uyum sağlamak için çabalıyor ve çoğu üretimlerinin hala devam ettiğini söylüyor. Sonuç büyük ölçüde diplomatik müzakerelere, Çin’in ihracat kısıtlamalarını geri çekme isteğine ve otomobil üreticilerinin parçaları yeniden tedarik etme veya yeniden nitelendirme hızına bağlı.
Kaynak : 