Adli Bilişim, internetin gelişmesi ile birlikte son yılların en çok konuşulan konularının arasına girdi. Hem kendi başına bilişim suçlarındaki artış, hem de diğer suçların şüphesi durumunda, ilgili dijital verilerin, bilgisayarların inceleniyor olması, bu yeni alanı popüler hale getirdi. Ancak tartışılan pek çok detay var.
Biz daha önce bu konuda çeşitli haberlerin yanısıra, bir akademisyen[1] ve 2 avukatın[2][3] görüşlerine yer vermiştik. Şimdi de kolluk tarafının bakış açısını yayınlıyoruz. Emniyet Genel Müdürlüğü, Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele (EGM – KOM) Daire Başkanlığı, Bilişim Suçları ve Sistemleri Şube Müdürlüğü’nden Emniyet Amiri Bilal Şen ile bir söyleşi yaptık.
turk-internet.com : İlk olarak adli bilişim nedir diye başlayalım isterseniz?
Emniyet Amiri Bilal Şen : Yüzlerce tanım olmasına rağmen ben adli bilişimi, dijital bir veri depolayabilen bir elektronik cihaz üzerinde, özel yazılım ve donanımlarla, daha önceden belirlenmiş standartlar çerçevesinde, bilgisayar bağlantılı olsun olmasın herhangi bir bilinmezi ortaya çıkarmak ve bunu delilleriyle birlikte raporlamak için yürütülen faaliyetler bütünüdür şeklinde tanımlıyorum. Adli bilişim, genellikle bilişim suçlarıyla birlikte anılır ancak sadece bilişim suçlarıyla alakalı bir çalışma sahası değil, her tür bilinmeze, elektronik veriler aracılığıyla cevap arama yolculuğudur.
turk-internet.com : Ülkemizde adli bilişim uygulamaları ağırlıklı olarak soruşturmada yer alan kolluk kuvvetleri tarafından yapılmaktadır ve emniyet teşkilatınında bu alanda önemli bir yeri var. Özellikle elektronik aygıtlara el koyma ve sonrasında da inceleme işi süreçlerinin ayrıştırılması ve ilkini kolluk yaparken ikincisini bu konuda hizmet veren adli bilişim kurumları ve adli bilişim uzmanlarının gerçekleştirmesi konusunda neler diyeceksiniz?
Emniyet Amiri Bilal Şen : Adli bilişim uygulamaları, bir gerçeğin ortaya çıkması ve bir bilinmezin aydınlatılması açısından önemli bir unsurdur. Dijital delil incelemesinin, “uzman” olmak şartıyla, nesnel ve evrensel hukuk kuralları çerçevesinde, hukuki süreçlerde görev yapan hangi meslek grubunun inceleme yaptığının teoride çok bir önemi yoktur. Ancak dijital delil inceleme süreci, bir yandan delillendirme süreci olduğu gibi diğer bir yandan araştırma, bir diğer ifadeyle soruşturma sürecini de kapsamaktadır ve bu nedenle soruşturmayı yürüten meslek grubu tarafından yürütülmektedir ve tüm dünyada da bu şekilde yapılmaktadır.
Dijital delil incelemede, ön inceleme (triaj) ve asli inceleme diye iki kavram vardır. Acil durumlarda, ön incelemelerde ortaya çıkan veriler, soruşturmanın genişletilmesine veya yeni operasyonlar yapılmasına sebep olabilir. Bir diğer ifadeyle inceleme sonucundaki veriler, doğrudan sadece mahkemede delil olarak kullanılabileceği gibi, soruşturmanın yönününü değiştirecek bir soruşturma aracı da olabilir.
Kısaca inceleme aynı zamanda bir arama veya araştırmayı da içerir. Günlük hayatta benzer bir uygulamadan örnekle benzetme yaparsak, mahkeme kararıyla soruşturmasını tamamlamak veya geliştirmek için evdeki suça ilişkin unsurları arayan polis, bilgisayarlarda da benzer bir araştırma yapmaktadır.
Dijital delil incelemelerinin sonuçları, zaman zaman soruşturmanın yönünü değiştirebildiğinden, her zaman davada son aşama olmayabilir. Bir örnekle ifade edersek bir bomba patlatılacağına veya bir bankaya silahlı saldırı olacağına dair bir ihbar alındığını varsayalım. İhbara konu olan kişinin bilgisayarını, adli bilişim standartlarına göre ön incelemeye alıp, elde edilen bilgilere göre çok kısa süre içerisinde başkaca bir kaç kapının daha ivedilikle çalınması söz konusu olabilir.
Diğer taraftan şüpheliden elde edilen elektronik verilerin, gözaltı süresi bitimine yetişecek şekilde ön inceleme raporları hazırlanarak öncelikle savcıya ve sonrasında hakime sunulması, savcının fezlekesinin daha sağlıklı oluşturmasını, hakime ise; şüphelinin tutuklu mu, tutuksuz mu yargılanması kanaatini oluşturmasında yardımcı olmaktadır.
Ön inceleme raporuna göre tutukluluk konusunda daha yerinde bir karar verilmesi ise toplumda adalate güven duygusunu artırmaktadır. Bunlar gibi daha birçok soruşturma tekniği ve usulü açısından adli bilişim incelemeleri soruşturma görevlileri tarafından yapılmalıdır.
turk-internet.com : Dünya’da adli bilişim incelemelerini hangi meslek grubu gerçekleştiriyor?
Emniyet Amiri Bilal şen : Dünyadaki uygulamalardan bahsedersek, adli bilişimin ciddi bir sektör olduğu Amerika’yı ilk ele alamak uygun olur. Malumunuz Amerika’da binlerce farklı kolluk teşkilatı var. Bizzat tanıma imkanı bulduğum Federal Soruşturma Bürosu (FBI), Amerikan Gizli Servisi (USSS), Posta Polisi (USPIS) gibi federal yetkiye sahip kolluk teşkilatları, yerel seviyede çalışan Pitsburgh Polis Teşkilatı veya NYPD yürüttükleri soruşturmalarda ele geçen dijital delillerin incelemelerini, gene kendi teşkilatları içerisindeki uzmanlarınca gerçekleştirilmektedirler.
Ancak Amerika’daki kolluk teşkilatlarının soruşturmalarına destek veren ve üst derece savcılık görevi ifa eden Federal Savcılık Ofisinde (DOJ’s Office) de adli bilişim uzmanları var. Sayısı çok fazla olmayan ve ziyaretim sırasında kendilerinin ifade ettiği üzere çokca yoğun olmayan savcı ofisindeki adli bilişim uzmanları, savcının bizzat yürüttüğü soruşturmalarındaki incelemeleri veya savcının özellikle görmek istediği dijital delilleri inceleme imkanı sunmaktadırlar.
Diğer taraftan, Amerika’da ceza davaları için değil ama, hukuk davaları için adli bilişim hizmetleri sunan ciddi bir özel sektör bulunmaktadır.
Defalarca Europol çalışmalarına katılmış ve birçok Avrupalı suç soruşturmacısı ve adli bilişim uzmanıyla işbirliği çalışmalarında bulunmuş bir kişi olarak, Avrupada da durumun çok farklı olmadığını söyleyebilirim.
Örneğin şu an teşkilatımız, sadece Europol üye ülkelerinin ve bizimle birlikte birkaç sözleşmesi bulunan ülkenin istifade edeceği, bir adli bilişim eğitim programının hazırlanmasına katkı vermektedir. Avrupa’nın en iyi uzmanlarının ortak aklıyla oluşturulan bu adli bilişim eğitimlerinden şimdilik tüm Avrupa’da ve Ülkemizde sadece kolluk güçleri istifade edebilmektedir.
Bu gruplar ve çalışmalardan Avrupa’da da ceza soruşturmalarında incelemelerin kolluk tarafından yapıldığını göstermektedir. Bizler sık sık Avrupalı, Amerikalı ve Asyalı meslektaşlarımızla, karşılaştığımız sorunları ortak akıl mantığıyla, edinilmiş tecrübelerden yola çıkarak ve birbirimize danışarak çözmeye çalışıyoruz.
Elbette hepsinin tek tek mevzuatlarını inceleyerek söylemiyorum ancak, yıllar önce dijital delil inceleme konusunda eğitim aldığım Kanada Polisi, Alman Polisi, İrlanda Polisi, İngiliz Polisi de incelemeleri kendileri yapıyorlar ve polisiye işbirliği çerçevesinde mevcut teknik ve uygulama tecrübelerini bizlerle de paylaşıyorlar.
Bu arada bilgi alışverişi tek taraflı değil, Türk polisi olarak bizler de bilişim suçu soruşturmaları ve dijital delil incelemelerinde elde ettiğimiz tecrübeleri aramızda güven tesisi sağlanmış polis teşkilatlarıyla paylaşıyoruz. Tüm bu ülkelerde küçük farklılıklar olsa da dijital delil inceleme işlemleri genellikle kolluk bünyesinde toplanmıştır.
Bu söyleşinin devamını Bilal Şen : Adli Bilişim Uygulamaları Gerektiğinde Sınanabilir Olmalıdır – 2 başlığı altında okuyabilirsiniz.
[1] Adli Bilişim Uzmanı Kimdir? – 1
[2] Av.Köksal : Adli Bilişim Konusunda Durumumuz Vahim – 2
[3] Av.Özdilek; Kolluk Kuvvetleri Bilgisayara El Koyma Değil, İnceleme veya Kopya Alma Yapabilir
Kaynak : 