AB Yapay Zeka Yasası (AI Act), 1 Ağustos 2024’te yürürlüğe girdi, fakat güçlü yapay zeka sistemleri (GPAI) için ek yükümlülükler 2 Ağustos 2025’den itibaren zorunlu hale geliyor. Mevcut modeller için son uyum tarihi 2 Ağustos 2027 olarak belirlenmiş durumda. GPAI kapsamına GPT‑4, Gemini, Claude, LLaMA gibi gelişmiş yapay zeka sistemleri giriyor.
Genel Amaçlı Yapay Zeka Uygulama Kuralları (GPAI), çok paydaşlı bir süreçte bağımsız uzmanlar tarafından hazırlanan ve sektörün genel amaçlı yapay zeka modelleri sağlayıcılarına yönelik Yapay Zeka Yasası yükümlülüklerine uymasına yardımcı olmak üzere tasarlanmış kod, 10 Temmuz 2025 tarihinde yayınlandı. İlerleyen haftalarda Üye Devletler ve Komisyon, yeterliliğini değerlendirecek. Ayrıca, kod, Temmuz ayında yayınlanacak olan genel amaçlı yapay zekâ modelleriyle ilgili temel kavramlara ilişkin Komisyon yönergeleriyle desteklenecek.
İlgili AI sağlayıcıların, modellerinin yapısını, kullanım sınırlarını, eğitildiği veri tiplerini ve risk değerlendirmelerini içeren “Model Documentation Form” ile şeffaf raporlama yapmaları isteniyor. Ayrıca, eğitim verilerinin telif durumu hakkında detaylı copyright compliance policy sunmaları zorunlu hale geliyor.
Modellerin copyright ihlali risklerini azaltmak amacıyla, telifli içeriklerin tespiti, uygun lisans kontrolü, gerekirse veriyi modelden çıkarma (right-to-remove) gibi önlemler alınması isteniyor. Eğitim verilerinde telif hakkı dışı kullanım için yasal istisnalar (TDM) değerlendiriliyor
En gelişmiş GPAI sağlayıcılarına, bağımsız risk değerlendirmesi, sürekli post-market izleme/adli testler zorunlu tutuluyor. Cezai yaptırımlar; en kötü senaryoda ya da ciddi ihlallerde küresel gelirin %7’sine kadar veya 35 milyon Euro’ya kadar çıkabiliyor.
AB, bu yükümlülükler konusunda şirketler için bir “Voluntary Code of Practice” (Gönüllü Uygulama Kodu) hazırladı. Henna Virkkunen, kodu imzalayanların yasal güvence, uyum kolaylığı ve inceleme süreçlerinde avantaj kazanacağını belirtiyor. Kod, AB ülkeleri ve Komisyon’dan resmi onay bekliyor ve yıl sonunda veya en erken 2026’da yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Finlandiyalı Virkkunen, AB komisyonunda özellikle dijital dönüşüm, AI regülasyonları, siber güvenlik, dijital tek pazar, yüksek kapasiteli ağlar (5G/6G) ve ulaşım altyapısı konularında aktif bir politika belirleyicisi.
Ne Anlama Geliyor?
Yapay Zeka Geliştiricileri olan GPT‑4, Gemini gibi sistemler için daha kapsamlı dokümantasyon ve güvenlik süreci gerekecek. Telif Hakkı Sahipleri açısından, içeriklerinin eğitim verisi olarak kullanılması kontrol altına alınacak. Kullanıcılar, muhatap oldukları AI sistemlerinin nasıl eğitildiğini öğrenebilecek. Hem ABD hem de küresel oyuncular, AB standartlarına uymak zorunda kalınca, hukuki belirsizlik azaltılacak.
AB’nin yeni yapay zekâ düzenlemeleri yürürlüğe girdiğinde (özellikle 2 Ağustos 2025 sonrası), kullanıcılar artık daha açık bilgilendirme ile karşılaşacak. Modelin kimliği ifşa edilecek “Bu içerik GPT‑4 ile üretilmiştir”, “Bu video GenAI ile oluşturulmuştur” gibi etiketler zorunlu olacak. Veri eğitimi açıklaması “Bu model X milyon veriyle eğitilmiştir. Veriler kamuya açık/telifli/ticari lisanslı içeriklerden toplanmıştır.” gibi bilgilendirme kutuları olacak. Kullanım sınırları belirlenecek, “Model finansal, hukuki ya da tıbbi tavsiye vermek üzere tasarlanmamıştır” uyarıları daha sık görünecek
Ama bazı özellikler kısıtlanabilir. AB’deki kullanıcılar, bazı yüksek riskli yeteneklerin kısıtlandığını fark edebilir. Gerçekçi deepfake üretimi (özellikle insan yüzleri, kamu figürleri) devre dışı bırakılabilir. Hassas veri istemlerine (ırk, cinsiyet, siyasi görüş) yanıt verme yeteneği azaltılabilir.Oyunlaştırılmış sahte gerçeklik üretimi gibi bazı deneysel AI araçları coğrafi olarak sınırlandırılabilir.
Telifli içerikler caha az görünebilir. AB’de faaliyet gösteren modeller, telifli materyalleri eğitimden çıkarmak zorunda kalacağından, belirli yazarlara, sanatçılara veya yayınlara dayalı üretimler azalabilir (örnek: “Tarkan gibi söz yaz” komutları sınırlanabilir). Bazı medya içeriklerine dayalı taklitler (Harry Potter evreninde hikâye yazmak gibi) engellenebilir veya stil olarak değişebilir.
İçerik üretimlerinde etiketleme zorunluluğu geliyor. Kullanıcı tarafından oluşturulan yapay zeka içerikleri — metin, görsel, video — otomatik olarak “AI ile üretildi” şeklinde işaretlenebilir. Sosyal medya platformları (X, Instagram, TikTok) da AB içinde bu etiketleri göstermekle yükümlü olacak. Sahte ya da etik dışı üretimlerin önlenmesi amacıyla bu sistem gerçek zamanlı içerik işaretleme API’leri ile çalışacak.
Veri talep ve silme hakkı (“Opt-out” ve “Right to Be Forgotten”) geliyor.Kullanıcılar şu talepleri doğrudan yapabilecek:
- “Benim içeriklerim bu modelin eğitiminde kullanılmışsa silinsin”
- “Hakkımda yanlış bilgi üreten sonuçlar modelden kaldırılsın”
- “Beni taklit eden stil ya da ses içerikleri üretilemesin”
Bu talepler GDPR benzeri süreçlerle işlenecek.
Bu yönetmelik uyum süreci nedeniyle GPAI kapsamlı platformların yaygınlaşmasını yavaşlatabilir. Daha kısıtlı özelliklerle gelebilir (örn. görüntü üretme yetenekleri sınırlı olabilir). Yerel sunucu / veri işleme yükümlülükleri nedeniyle yavaş çalışabilir
Ama buna karşılık kullanıcı güvenliği artacak. Kullanıcılar, neyin yapay üretim olduğunu ayırt edebilecek. Yapay zekanın zarar verebileceği alanlarda (manipülasyon, dezenformasyon, taciz) denetim şeffaflaşacak.Kötüye kullanımı bildirme (report) sistemleri daha merkezi ve zorunlu olacak.
Kaynak : 